Ομιλία Κατερίνας Σπυριδάκη στην Ολομέλεια της Βουλής για το Νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας Θρησκευμάτων και Αθλητισμού
Ευχαριστώ Κύριε Πρόεδρε,
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Η διαχρονική αξία της Παιδείας είναι αξιωματικά δεδομένη. Ιδιαίτερα, σήμερα, στον 21ο αιώνα, η λειτουργία της δεν είναι απλά σημαντική, είναι καθοριστική για το παρόν και το μέλλον. Η παρεχόμενη παιδεία του σήμερα, δημιουργεί την κοινωνία του αύριο. Και πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά τι κοινωνία και τι πολίτες επιθυμούμε. Και για αυτό, αλλά και για πολλά άλλα, η Παιδεία αποτελεί μείζον Εθνικό θέμα.
Στα Εθνικά θέματα, απαιτούνται ολοκληρωμένες θέσεις, τεκμηριωμένες αντιθέσεις και προωθητικές συγκλίσεις, που οδηγούν σε συναίνεση και συνέχεια πολιτικών. Η κυβερνητική εκπαιδευτική πολιτική δεν πληροί τις παραπάνω απαιτήσεις και προϋποθέσεις. Δεν διακρίνεται από συναινέσεις και συγκλίσεις αλλά
ούτε και από συνέχεια. Απουσιάζει ακόμη και η αναγκαία ειλικρίνεια, που πρέπει να χαρακτηρίζει όλους και κυρίως την Κυβέρνηση, που νομοθετεί.
Η Κυβέρνηση, 5 χρόνια τώρα, προβαίνει σε αντιμεταρρυθμίσεις, καταστρέφοντας, σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, κάθε προηγούμενη μεταρρύθμιση ή θετική πολιτική, που το ΠΑΣΟΚ σχεδίασε και υλοποίησε. Ευτυχώς έχει κάνει πολλές και έχετε να τροποποιείτε και να καταστρέφετε.
Ούτε, όμως, και η ίδια η πολιτική της έχει συνέχεια, διότι δεν διαθέτει ολοκληρωμένο σχέδιο συνολικά για την Εκπαίδευση. Βλέπουμε νομοθετήματα, που τροποποιούν δικά της προηγούμενα, όπως π.χ οι νόμοι για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση, αλλά και σήμερα, στο παρόν νομοσχέδιο, όπου τα 85 από τα 89 άρθρα, που αφορούν τα ΑΕΙ, είναι τροποποιήσεις του ν.4957/22 της Κεραμέως. Πειραματίζεστε με γενιές και αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί, αν όχι ανήθικο τότε σίγουρα επικίνδυνο.
Στην απουσία συνέχειας πολιτικών, προστίθεται και η έλλειψη διαβούλευσης και διαλόγου. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2023, η μόνη σχετική αναφορά του Πρωθυπουργού, ήταν τον Ιούλιο, στις προγραμματικές δηλώσεις και αφορούσε, αποκλειστικά, στην αναθεώρηση του άρθρου 16. Επειδή, όμως, υπήρξαν κάποια δημοσιεύματα, τον Νοέμβριο, αιτηθήκαμε σύγκληση της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων, για ενημέρωση.
Απάντηση; Μαντέψτε; Καμία!
Στις 20 Δεκεμβρίου, ο κ. Μητσοτάκης, παρουσίασε το νομοσχέδιο στο Υπουργικό Συμβούλιο. Καθόλου διάλογος. Να θυμίσω εδώ ότι ως ΠΑΣΟΚ για το ν. 4009/11, που στήριξαν τα 4/5 της Βουλής, κάναμε ενάμιση χρόνο διάλογο. Η Κύπρος, που επικαλείται η Κυβέρνηση έκανε δύο χρόνια συστηματικές διαβουλεύσεις. Η Κυβέρνηση, δεν ήθελε διάλογο, και το λέω αυτό γιατί αν ήθελε θα ανέμενε τη συνταγματική αναθεώρηση, που μπορεί να ξεκινήσει φέτος, αλλάζοντας το άρθρο 16, με διαβούλευση και συμφωνία για το περιεχόμενο. Και θα μπορούσε αν ήθελε να θέσουμε τη φετινή χρόνια ως ένα χρόνο διαβούλευσης για την Παιδεία. 2024: «Έτος διαλόγου για την παιδεία», αλλά ανοιχτού και ουσιαστικού διαλόγου και όντως για την παιδεία. Αλλά βιάστηκε και βιάζεται διότι εξυπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Εισάγει ένα «νομοθετικό πακέτο», που επιτρέπει την ίδρυση και λειτουργία μη κερδοσκοπικών παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων, τα οποία, όμως, στην πράξη θα είναι ιδιωτικά και κερδοσκοπικά, και έχει «τυλίξει» αυτό το «πακέτο», με ένα ωραίο «γιορτινό περιτύλιγμα», αυτό της Ενίσχυσης του Δημόσιου Πανεπιστημίου. Θεωρεί ότι έτσι «θολώνει τα νερά» για τους πολίτες και δυσκολεύει την αντιπολίτευση στην καταψήφισή του.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Το νομοσχέδιο, δεν πληροί κανέναν από τους αναγκαίους όρους για μια υπεύθυνη πολιτική στην Παιδεία, που αποτελεί Εθνική υπόθεση.
Η Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι αλλάξαμε θέση. Ψεύδεται κατάφορα. Η Κυβέρνηση συγχέει δύο διαφορετικά πράγματα με ένα λανθασμένο παραγωγικό συλλογισμό. Η Νέα Δημοκρατία λέει ότι με το νομοσχέδιο αυτό θα φέρνει τα Μη Κρατικά Μη Κερδοσκοπικά Πανεπιστήμια. Το ΠΑΣΟΚ δηλώνει υπέρ των Μη Κρατικών Μη Κερδοσκοπικών Πανεπιστημίων. Άρα το ΠΑΣΟΚ οφείλει να ψηφίσει το νομοσχέδιο που φέρνει η Νέα Δημοκρατία.
Πάμε τώρα στο σωστό συλλογισμό.
Η Κυβέρνηση ντύνει το νομοσχέδιο με τον μανδύα των Μη Κρατικών Μη Κερδοσκοπικών Πανεπιστημίων Ιδιωτικά Παραρτήματα με κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Το ΠΑΣΟΚ θέτει αυστηρά κριτήρια οικονομικά, ακαδημαϊκά, γεωγραφικά – για την ίδρυση πραγματικών μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων. Άρα το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να ψηφίσει το νομοσχέδιο που φέρνει η Νέα Δημοκρατία ή η Νέα Δημοκρατία πρέπει να φέρει ένα άλλο νομοσχέδιο όπου θα διασφαλίζονται όσα το ΠΑΣΟΚ θέτει ως κριτήρια και με την προϋπόθεση της αναθεώρησης του άρθρου 16 του Συντάγματος.
Δεν είπαμε ποτέ ότι θα υπερψηφίσουμε ένα νομοσχέδιο, που δεν θα ικανοποιεί τις θέσεις μας.
Λέμε ΝΑΙ σε ένα ισχυρό Δημόσιο Πανεπιστήμιο, ως μοχλό κοινωνικής κινητικότητας. Λέμε ΝΑΙ στην ίδρυση πραγματικά μη κρατικών-μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, εμπνευσμένα από το «Σκανδιναβικό Παραδείγματος». Λέμε, όμως, δυνατά ΟΧΙ στο παρόν νομοσχέδιο, διότι επιτρέπει τα «ιδιωτικά και κερδοσκοπικά» και δεν διαμορφώνει ένα ισχυρό Δημόσιο Πανεπιστήμιο.
Δεν πιστεύουμε στις απαγορεύσεις, αλλά στις ρυθμίσεις. Εδώ, όμως, ακροβατούμε συνταγματικά. Και ακροβατούμε γιατί, διαχρονικά και σταθερά, η Νέα Δημοκρατία συνέδεε την αλλαγή του άρθρου 16 με την ίδρυση αμιγώς ιδιωτικών Πανεπιστημίων. Δεν είμαι Συνταγματολόγος αλλά, αφενός το άρθρο 16 του Συντάγματος είναι ρητά διατυπωμένο και αφετέρου η κυβερνητική επίκληση της «δυναμικής ερμηνείας του Συντάγματος», οδήγησε στο διχασμό των Συνταγματολόγων. Αν στο Συμβούλιο Επικρατείας κριθεί αντισυνταγματικό, ποιος θα ευθύνεται για όσους εγγραφούν σε αυτά τα Πανεπιστήμια;
Είναι περίεργο, αν όχι ύποπτο, ότι κάποιοι θα επενδύσουν χρήματα, χωρίς την αναγκαία ασφάλεια δικαίου.
Και εδώ έχουμε ένα ακόμα λανθασμένο συλλογισμό να επικοινωνείται:
Η Νέα Δημοκρατία ζητά την αναθεώρηση του άρθρου 16. Το ΠΑΣΟΚ ζητά την αναθεώρηση του άρθρου 16, άρα ΠΑΣΟΚ και Νέα Δημοκρατία ζητούν το ίδιο πράγμα. Όχι και εδώ! Γιατί είναι άλλος ο σκοπός και το κίνητρο. Άλλο να ζητάς αναθεώρηση του άρθρου 16 για να δημιουργηθούν ιδιωτικά κερδοσκοπικά ιδρύματα, με μερίσματα και οικονομικές σχέσεις και άλλο να ζητάς αναθεώρηση του άρθρου 16 για να μπορέσουν να λειτουργήσουν στη χώρα συμπληρωματικά με τα δημόσια πανεπιστήμια Μη Κρατικά και Μη Κερδοσκοπικά Πανεπιστήμια, που τα κέρδη τους θα επενδύονται στο ίδιο το πανεπιστήμιο ώστε να γίνεται ισχυρότερο και ανταγωνιστικότερο.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Μόνο αφελείς πιστεύουν ότι ένα ιδιωτικό κερδοσκοπικό Πανεπιστήμιο του εξωτερικού σε συνεργασία με ένα κερδοσκοπικό Fund, θα ιδρύσουν ένα «ΜΗ» κερδοσκοπικό παράρτημα. Αυτό, που νομοθετείται ΔΕΝ είναι «μη κρατικά και μη κερδοσκοπικά» ΕΙΝΑΙ «ιδιωτικά και κερδοσκοπικά» παραρτήματα, που η λειτουργία τους θα οξύνει τις κοινωνικές ανισότητες, θα μετατρέψει την γνώση σε εμπόρευμα και θα υποβαθμίσει την ποιότητα της εκπαίδευσης. Η μορφή του σχήματος, που προκρίνεται, συνιστά, σύμφωνα με τη διεθνή εμπειρία, όχημα κερδοσκοπικής δραστηριότητας, που αφορά αγορές και κοινωνίες με πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά από την Ελλάδα.
Η επίκληση ελέγχου από την ΕΘ.Α.Α.Ε δεν αποτελεί ασφαλιστική δικλείδα, διότι η ΕΘ.Α.Α.Ε αφενός δεν αποτελεί, ουσιαστικά, Ανεξάρτητη Αρχή και αφετέρου δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις σύντομες προθεσμίες διαδικαστικής διεκπεραίωσης, λόγω υποστελέχωσης και φόρτου εργασίας, με αποτέλεσμα τον πλημμελή έλεγχο.
Σήμερα, η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση πλήττεται από υποστελέχωση, δαιδαλώδη γραφειοκρατία και υποχρηματοδότηση. Οι Πανεπιστημιακοί, οι Ερευνητές και οι Φοιτητές μας έχουν δυνατότητες και χρειάζονται ενιαίο χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Τεχνολογίας με στήριξη, οργάνωση και χρηματοδότηση.
Με μεγάλη προσοχή – και πολύ θετικά – θα άκουγα την προσπάθεια της Kυβέρνησης για ουσιαστική στήριξη της δημόσιας παιδείας, αν ξεκινούσε από την ψήφιση του κρατικού προϋπολογισμού και έλεγε επενδύω τουλάχιστον πάνω από 5,5% του ΑΕΠ στην παιδεία, ρυθμίζω και νομοθετώ για ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια δημόσια εκπαίδευση και μόλις διασφαλίσουμε την ισχυροποίηση της δημόσιας παιδείας να αφήσουμε χώρο συμπληρωματικά και με συνταγματικό τρόπο σε Μη Κρατικά Μη Κερδοσκοπικά Πανεπιστήμια, με οικονομικά, ακαδημαϊκά και γεωγραφικά κριτήρια.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Σήμερα, οι απόφοιτοι κολλεγίων, χάρη σε «νομικά παραθυράκια» και την κυβερνητική ανοχή, απολαμβάνουν εργασιακών και επαγγελματικών δικαιωμάτων, όταν χιλιάδες απόφοιτοι των πρώην ΤΕΙ βρίσκονται στον αέρα, χωρίς εργασιακά και επαγγελματικά δικαιώματα. Το νομοσχέδιο δε λύνει πολλά προβλήματα.
Βλέπουμε ρυθμίσεις κρατικού συγκεντρωτισμού, δημιουργική λογιστική και γραφειοκρατικές διευθετήσεις.
Ακόμα μία φορά, το αυτοδιοίκητο των δημόσιων Πανεπιστημίων καθίσταται «αδειανό πουκάμισο». Η περίφημη ενίσχυση του Δημοσίου Πανεπιστημίου περιορίζεται σε ρυθμίσεις για το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο και εξαντλείται στην απλή μεταφορά Τμημάτων. Όμως, η ενδυνάμωση του Δημόσιου Πανεπιστημίου, και δη των Περιφερειακών, απαιτεί συνολικό σχεδιασμό, αναβάθμιση υποδομών, αύξηση χρηματοδότησης, ενίσχυση διδακτικού προσωπικού και κίνητρα στους φοιτητές.
Κλείνοντας, για μας η Παιδεία είναι Εθνική υπόθεση. Η Εκπαίδευση, ως κοινωνικό αγαθό και όχι ως αγοραστικό προϊόν, είναι ταυτοτικό ζήτημα.
Πρωτίστως, όμως, το ισχυρό Δημόσιο Πανεπιστήμιο, ως μοχλός κοινωνικής κινητικότητας, με ουσιαστική χρηματοδότηση και άρση των παθογενειών του, με αναβάθμιση των προγραμμάτων σπουδών του, με επένδυση, έρευνα και καινοτομία, με εποπτεία και αξιολόγηση από μια πραγματικά Ανεξάρτητη Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης, αποτελεί τον πυρήνα του προγράμματός μας. Επιθυμούμε Παιδεία με αξία και όχι με τιμή.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Επειδή χάρη στο ΠΑΣΟΚ μπόρεσα και σπούδασα σε δημόσιο πανεπιστήμιο, χωρίς ταξικούς και οικονομικούς περιορισμούς, οφείλω και οφείλουμε να παλέψουμε για τη διασφάλιση του δικαιώματος αυτού για τις επόμενες γενιές, δίνοντας μία ακόμη προοπτική στους νέους μας. Οφείλουμε να δώσουμε ουσιαστική βαρύτητα στην εθνική υπόθεση που λέγεται παιδεία. Όχι, όμως, με τον τρόπο που νομοθετείτε εσείς.
Κυρίες και κύριοι της Κυβέρνησης,
Αποσπασματικά και χωρίς διάλογο και με ικανοποίηση ιδιωτικών συμφερόντων, έτσι όπως μας έχετε συνηθίσει, περιμένουμε τη μεταρρύθμιση του 2026 που θα έρθει να τροποποιήσει το νομοσχέδιο του κυρίου Πιερρακάκη φέροντας το όνομα ενός άλλου Υπουργού της Κυβέρνησης καθιστώντας το υπό συζήτηση νομοσχέδιο ανεπαρκές.
Κύριε υπουργέ σίγουρα θα γράψει κάτι για εσάς η ιστορία, πολύ φοβάμαι όμως δε θα είναι όλα αυτά που μας είπατε εδώ αυτές τις μέρες.
Σας Ευχαριστώ.
