Ομιλία Μπ. Μπαράν στην επιτροπή για το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ψυχική Υγεία
Ευχαριστώ κ. Πρόεδρε
Κυρία Υπουργέ, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι. Θα συμφωνήσουμε πως το παρόν Σχέδιο Δράσης για την Ψυχική Υγεία είναι ένα εγχείρημα το οποίο επιχειρεί κατά τη γνώμη μας, μια πιο συντεταγμένη προσέγγιση σε ένα ζήτημα με ιδιαίτερο ειδικό βάρος και σε μία χρονική συγκυρία κατά την οποία οι υπάρχουσες υγειονομικές και κοινωνικές συνθήκες αναμφίβολα έχουν επιβαρύνει την ψυχική υγεία του πληθυσμού.
Βέβαια καθώς μας έχει συνηθίσει η Κυβέρνηση σε fast track διαδικασίες δεν έκανε εξαίρεση και σήμερα, εισάγοντας στην επιτροπή το Σχέδιο την ίδια ημέρα λήξης της διαβούλευσής του.
Παρ’ όλα αυτά, η χώρα μας, όσο ποτέ άλλοτε, έχει την ανάγκη ενός στρατηγικού σχεδίου πρόληψης και προστασίας των πολιτών με τη δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου στον τομέα της Ψυχικής Υγείας, που θα περιλαμβάνει και το θεραπευτικό σκέλος εκτός από την παραγωγή, την επενδυτική δραστηριότητα, την επαρκή στελέχωση των δομών και την ανάπτυξη. Χιλιάδες ασθενείς απαιτούν από εμάς, από εσάς, άμεσες και καίριες λύσεις.
Η απομόνωση, ο φόβος για το αύριο, το ολοένα και αυξανόμενο άγχος για το τι ξημερώνει στον καθένα από εμάς ξεχωριστά, έχουν συμβάλει στην εκδήλωση κάποιας ψυχικής πάθησης σε μεγάλο μέρος των συμπολιτών μας ή έχουν επιδεινώσει δραματικά τις ήδη υπάρχουσες.
Όπως αποτυπώνεται στο παρόν Σχέδιο, ο προϋπολογισμός για την Ψυχική Υγεία αντιπροσωπεύει περίπου το 5% των συνολικών δαπανών για την Υγεία, ένα ποσοστό που καταδεικνύει ότι τομέας της Ψυχικής Υγείας στη χώρα μας ήταν και εξακολουθεί να είναι ο φτωχός συγγενής σε αυτό τον χώρο. Ένας τομέας που δεν έχει λάβει την αναλογούσα προς αυτόν προσοχή, τη στιγμή που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τον καταστροφικό αντίκτυπο του κορονοϊού στην ψυχική υγεία των πολιτών. Είναι όντως άμεση και επιβεβλημένη, η ανάγκη για μια γενναία χρηματοδότηση, μια γενναία μεταρρύθμιση σε αυτό τον χώρο των ψυχικών παθήσεων, που αποτελούσε και εξακολουθεί να αποτελεί εδώ και πάρα πολλά χρόνια, ένα κοινωνικό ταμπού για την πλειονότητα των πολιτών. Και όλα αυτά επειδή ο «στιγματισμός» για τον πάσχοντα ή για κάποιο μέλος του ευρύτερου οικογενειακού του περιβάλλοντός, είναι αποτρεπτικός παράγοντας καταμαρτύρησης του προβλήματος, ειδικά στις πιο κλειστές κοινωνίες.
Δεν πρέπει όμως να αγνοηθούν και οι εργαζόμενοι στον κλάδο της ψυχικής υγείας. Με αφορμή την επιστολή την οποία κοινοποίησαν στο αρμόδιο Υπουργείο σωματεία εργαζομένων σε φορείς ψυχικής υγείας, ζητούν να τους δοθεί έκτακτο επίδομα ενίσχυσης καθώς κατά την διάρκεια της πανδημίας ανταπεξήλθαν με απόλυτη αποτελεσματικότητα στα καθήκοντά τους δεδομένων των πρωτόγνωρων συνθηκών και καταστάσεων που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν. Η σχετική επιστολή κατατέθηκε ήδη με πρόσφατη Αναφορά από το ΠΑΣΟΚ- Κίνημα Αλλαγής.
Μπορούμε να συμφωνήσουμε στο ότι το Εθνικό Σχέδιο Δράσης που μας παρουσιάζεται εδώ σήμερα, είναι μία δήλωση βούλησης προς τη σωστή κατεύθυνση. Ας μην λησμονούμε όμως πως η εφαρμογή των σύγχρονων αντιλήψεων στις υπηρεσίες παροχής ψυχικής υγείας εδράζεται στον Ν.1397/83 ο οποίος ψηφίστηκε για το Εθνικό Σύστημα Υγείας, ενώ ο Ν.2716/99 για την Ανάπτυξη και τον Εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών ψυχικής υγείας ήρθε να καλύψει και θεσμικά τις συντελούμενες αλλαγές προσδίδοντας μια νέα δυναμική με το πρόγραμμα «Ψυχαργώς» που αποτελεί τον διαχειριστικό βραχίονα της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης.
Στο σημείο αυτό θα ήταν παράληψη μου να μην αναφερθώ στη μεγάλη μερίδα των ανασφάλιστων συμπολιτών μας, για τους οποίους το μεγαλόπνοο Σχέδιο δεν παρέχει καμία θεσμική εξασφάλιση από τη στιγμή που δεν μπορούν ούτε να λάβουν παραπεμπτικά εξετάσεων από ιδιώτες γιατρούς, καθώς μεγάλο μέρος πληθυσμού απευθύνεται σε αυτούς ελλείψει δομών, αλλά ούτε να αγοράσουν φάρμακα χωρίς ηλεκτρονική ιατρική συνταγή (ψυχιατρικά φάρμακα -αντιβιοτικά). Συνέπεια όλων αυτών είναι οι ανασφάλιστοι ασθενείς που χρειάζονται άμεσα φαρμακευτική αγωγή για ψυχιατρικά νοσήματα να μένουν χωρίς έγκαιρη θεραπεία, γεγονός που ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την εξέλιξη της νόσου και της υγεία τους. Αλλά παράλληλα μέριμνα πρέπει να υπάρξει και για τους συγγενείς – φροντιστές των ηλικιωμένων που πάσχουν από κάποιας μορφής διαταραχή μνήμης και επωμίζονται όλο το βάρος της καθημερινής τους φροντίδας. Αυτοί οι φροντιστές αδυνατούν να εργαστούν. Σκοπεύετε να καλύψετε τα διαφυγόντα κέρδη τους;
Σημαντικό είναι να εξομαλυνθεί και η δυσλειτουργία στο θεραπευτικό κομμάτι που έχει προκληθεί από την έλλειψη φαρμάκων που έχει ως αποτέλεσμα να υποτροπιάζουν οι ήδη ρυθμισμένοι θεραπευτικά ασθενείς. Ως γνωστόν η υποτροπή επιβαρύνει και τον ίδιο τον ασθενή αλλά και τις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας με τις νοσηλείες.
Απεδείχθη πως τα προβλήματα στην ψυχική υγεία αντιμετωπίζονται ως προβλήματα ήσσονος σημασίας, που μόνο τέτοια δεν είναι. Οι δημόσιες δομές ψυχικής υγείας, αποδομούνται υπό το βάρος της υποστελέχωσης, της απαξίωσης και των ελλείψεων. Και όταν αναφέρομαι σε δομές ψυχικής υγείας συμπεριλαμβάνω και τα νοσοκομεία με τις τεράστιες ελλείψεις σε ψυχιάτρους και κλινικές όπως αυτές του Νομού Ξάνθης, της Κομοτηνής, της Αλεξανδρούπολης και πολλών άλλων περιφερειών της χώρας.
Είναι πια πασιφανής η παντελής αποδιοργάνωση των κρατικών υπηρεσιών και η έλλειψη υποδομών για την αντιμετώπιση των περιστατικών ψυχικών νόσων τα οποία αποτελούν ζητήματα μείζονος σημασίας και τα οποία απασχολούν καθημερινά χιλιάδες οικογένειες στην επικράτεια της χώρας μας.
Έχουμε ήδη προτείνει από την πλευρά μας για τον τομέα των εξαρτήσεων ένα σχέδιο που θα ανταποκρίνεται όχι μόνο στις εξαρτήσεις από νόμιμες ή παράνομες ουσίες, αλλά και στις εξαρτητικές συμπεριφορές που απειλούν τις κοινωνίες, όπως ο τζόγος και το διαδίκτυο. Κάτι το οποίο δυστυχώς δεν συμπεριλαμβάνεται στο Σχέδιο Δράσης ενώ απασχολεί ένα τεράστιο μέρος της ελληνικής κοινωνίας και το οποίο θα έπρεπε ήδη να έχει προβλεφθεί. Θα ήταν σημαντική παράλειψη να μην τονίσω επίσης πως πρέπει να υπάρξει σύνδεση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης με τις προβλέψεις της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες.
Συνεχίζοντας οφείλω να επισημάνω ένα ζήτημα που πραγματικά ταλαιπωρεί χιλιάδες ανθρώπους με ψυχική αναπηρία και στο οποίο θα πρέπει επιτέλους να δοθεί μία καίρια λύση. Αναφέρομαι στις περιπτώσει που κάποιος διαγιγνώσκεται με μία μη αναστρέψιμη ψυχική πάθηση, όπως είναι για παράδειγμα η σχιζοφρένεια και σύμφωνα με το υπάρχον καθεστώς πρέπει να εξετάζεται συνεχώς από τις υγειονομικές επιτροπές πιστοποίησης αναπηρίας ούτως ώστε να επανακαθορίζεται το ποσοστό της όταν εν τοις πράγμασι αυτό παραμένει αμετάβλητο. Παρατήρηση που αποτελεί τροφή για σκέψη με την ελπίδα να εισακουστεί αυτός ο προβληματισμός.
Παρ’ όλα αυτά όμως, παρουσιάζεται ένα πλαίσιο υλοποίησης όλων αυτών των δομών, δράσεων και προγραμμάτων και δεν απολύτως ευκρινές με ποιον τρόπο τελικά θα υλοποιηθεί. Γιατί αν όντως δεν υπάρξει ένα συγκεκριμένο και δομημένο πλάνο, πραγματικά θα μείνει κενή περιεχομένου η συγκεκριμένη προσπάθεια και νομοθέτηση. Είναι καιρός να πραγματοποιηθεί ένα σημαντικό βήμα για την Ψυχική Υγεία στην Ελλάδα.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ
