Ομιλία Δημήτρη Μάντζου, Βουλευτή Επικρατείας επί του Σ/Ν Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαχείριση υδάτων
α. Για τους νεκρούς πυροσβέστες
Εκφράζω την οδύνη μου για τους πυροσβέστες, που έπεσαν με αυτοθυσία χθες στα πύρινα μέτωπα σε Κρήτη και Πελοπόννησο. Η σκέψη μας και τα βαθύτερα συλλυπητήριά μας στους οικείους τους και τους συναδέλφους τους στο Πυροσβεστικό Σώμα. Να μην τους αναγνωρίζουμε και να μην τους θυμόμαστε μόνο τέτοιες ημέρες όμως. Αλλά να τους στηρίζουμε κάθε μέρα, διότι είναι κάθε ώρα και κάθε λεπτό, όλον τον χρόνο, εκεί έξω για να μας προστατεύουν, όλους εμάς.
β. Για την περσινή θεσμική εκτροπή με τον ΟΠΕΚΕΠΕ
Σήμερα συζητάμε για το πολύτιμο κοινωνικό αγαθό του νερού.
Αλλά σήμερα είναι και η επέτειος του αμίλητου νερού. Που είχατε πιει πέρυσι όταν σας ρωτούσαμε όλη ημέρα τι θα κάνετε με το αίτημα για προανακριτική επιτροπή για δικογραφίες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Και εν τέλει με μια αντικοινοβουλευτική «βροχή» επιστολικών ψήφων καταψηφίσατε τη διερεύνηση, δέσατε τα χέρια της δικαιοσύνης για να μη διερευνηθούν οι ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες των κ.κ. Βορίδη και Αυγενάκη.
Μια τέτοια ημέρα, πριν ένα χρόνο.
Χρόνια σας Πολλά, συνάδελφοι της πλειοψηφίας.
γ. Για το σχέδιο νόμου για τη διαχείριση υδάτων
Η κλιματική κρίση, σε συνδυασμό με χρόνιες παθογένειες της χώρας μας, έχουν οδηγήσει σε έξαρση του φαινομένου της λειψυδρίας.
Η έλλειψη νερού για ύδρευση και άρδευση αποκτά μόνιμο και επείγονται πλέον χαρακτήρα. Απειλεί την κοινωνική και οικονομική ζωή, ιδίως τον πρωτογενή τομέα της χώρας. Αφορά και πλήττει το σύνολο της χώρας, νησιωτικής και ηπειρωτικής.
Το μεγαλύτερο ζήτημα είναι οι απώλειες δικτύου, που σύμφωνα με την ίδια την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα του Ιουνίου 2026 ανέρχεται σε 35%. Τα οργανωμένα δίκτυα ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ έχουν απώλειες 25-27%, Κρήτη 49%, Ανατολική Μακεδονία 42%, η πολύπαθη Θεσσαλία 33%. Το μεγαλύτερο μέρος είναι διαρροές. Δεκάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα πολύτιμου νερού χάνονται ακόμη και μέσα στην Αττική.
Άρα το να παράγεται πρόσθετο νερό μέσω γεωτρήσεων, φραγμάτων ή αφαλατώσεων δεν είναι λύση, όταν το νερό αυτό πρόκειται να διοχετευθεί σε υποδομές με υψηλές απώλειες.
Επομένως, προφανώς γνωρίζουμε και αναγνωρίζουμε τη σημερινή κατάσταση. Αλλά τα προβλήματα δεν λύνονται με νέα προβλήματα. Αλλά με μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνση του σεβασμού του δημοσίου συμφέροντος.
Άρα το ερώτημα δεν είναι, πράγματι, αν χρειάζονται αλλαγές, αλλά σε ποια κατεύθυνση.
Η λειψυδρία αντιμετωπίζεται πρωτίστως με έργα υποδομής, με ολιστικό σχέδιο διαχείρισης των υδάτων, με περιορισμό διαρροών. Αντί για όλα αυτά, η Κυβέρνηση προτάσσει μια αλλαγή του διοικητικού μοντέλου.
Πώς; Δημιουργώντας δύο υδροκέφαλους οργανισμούς, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Που θα έχουν αρμοδιότητα και για την ύδρευση, αλλά ακόμη και για την άρδευση. Χωρίς τεκμηριωμένο σχέδιο μετάβασης, χωρίς αξιολόγηση των ΔΕΥΑ. Χωρίς καν την ενίσχυση των υποδομών και της διοικητικής ικανότητας των δύο ανώνυμων εταιρειών, ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ. Κι όταν τα πράγματα ζορίσουν θα έρθει η ώρα των αναθέσεων και των συμβάσεων.
Με μια επιλογή που κλείνει τα μάτια στο ότι το πραγματικό πρόβλημα είναι η έλλειψη χρηματοδότησης και υποδομών. Και όχι το πού θα ανήκει ο φορέας διαχείρισης.
Όλα αυτά είναι αντίθετα σε σχέση με την αρχή της εγγύτητας προς τον πολίτη και σε σχέση με την αποκέντρωση. Οι αρμοδιότητες, οι πόροι, η διαχείριση, απομακρύνονται από τις τοπικές κοινωνίες και εντάσσονται σε ένα συγκεντρωτικό σύστημα. Είναι η πολλοστή εφαρμογή του σχεδίου «Επιτελικό Κράτος», που συμβάλλει στην απόκλιση της χώρας από το ευρωπαϊκό κεκτημένο της περιφερειακής ανάπτυξης.
Η Κυβέρνηση στερεί από τις τοπικές κοινωνίες και την τοπική αυτοδιοίκηση τη διαχείριση των υδάτων. Ένας ακόμα κρίκος στην πολιτική της απαξίωσης της τοπικής αυτοδιοίκησης, στη λογική του συγκεντρωτισμού. Κάνει τις τοπικές κοινωνίες θεατές των πειραματισμών της. Ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται παντού, και στο νερό.
Και αυτό, ναι, ειδικά για το νερό, φρονούμε ότι προσκρούει στο άρθρο 102 Σ. -όπως ρητώς εκφράσαμε με την ένσταση αντισυνταγματικότητας και ομολογεί και η έκθεση της επιστημονικής υπηρεσίας της Βουλής.
Όμως, τελικά, σε πολιτικό επίπεδο, όλα είναι ζήτημα φιλοσοφίας. Ένα συγκεντρωτικό μοντέλο εταιρικής διαχείρισης αντικαθιστά ένα αποκεντρωμένο μοντέλο δημόσιας διαχείρισης από την αυτοδιοίκηση, επειδή το τελευταίο πράγματι είχε προβλήματα, που η Κυβέρνηση δεν φρόντισε να λύσει.
Αυτή, τελικά, είναι μια πολιτική επιλογή, με ιστορική συνέχεια, από τη ΝΔ.
Η αντίληψή της για το νερό αποκαλύπτεται και από την υπαγωγή του στη ΡΑΑΕΥ το 2022, μαζί με την ηλεκτρική ενέργεια, που λειτουργεί με όρους ελεύθερης οικονομίας.
Εν συνεχεία, οι ΔΕΥΑ έναντι της ενεργειακής κρίσης μετά το 2022 έμειναν απροστάτευτες. Αφέθηκαν στην τύχη τους, με αποτέλεσμα τα προβλήματα να γιγαντωθούν. Συνεπώς η πορεία τους ήταν προδιαγεγραμμένη: αυξημένο κόστος, αναστολή επενδύσεων και συσσώρευση χρεών.
Και τώρα τη δική της αδράνεια, τη δική της πολιτική επιλογή, έρχεται τώρα η Κυβέρνηση και την προτάξει ως απόδειξη αποτυχίας του υφιστάμενου μοντέλου.
Διότι, πράγματι, η Κυβέρνηση δεν φρόντισε να αξιολογήσει κάθε ΔΕΥΑ, να εξυγιάνει όσες είχαν περιθώριο, να ενισχύει διαδημοτικές συνεργασίες. Και τώρα χωρίς μελέτη και χωρίς εγγυημένη κοινωνική τιμολογιακή πολιτική, προχωρά σε οριζόντιες συγχωνεύσεις και ένα νέο μοντέλο αγοράς.
Και μη μας λέει ότι είναι προαιρετική η υπαγωγή στο νέο μοντέλο, διότι οι αυξήσεις στη χονδρική τιμή νερού είναι τόσο υψηλές -33%- που καθιστούν εκβιαστική την επιλογή για τους δήμους.
Είναι, σε κάθε περίπτωση, κρίσιμη η αποτίμηση των δικτύων ώστε να είναι αναλογικά και δίκαια τα αντισταθμιστικά οφέλη.
Ας δούμε π.χ. την περίπτωση του Δήμου Βριλησσίων, που έχει κάνει μεγάλες επενδύσεις, σήμερα διαθέτει πρότυπο δίκτυο ύδρευσης, χωρίς διαρροές, με τηλεμετρία, με νέους αγωγούς πολυαιθυλενίου τρίτης γενιάς, με αντλιοστάσια, μηχανοστάσια, οικόπεδα, όλα αυτά πρέπει να αποτιμηθούν με αντικειμενικό τρόπο από ορκωτούς ελεγκτές -όχι από την ΕΥΔΑΠ.
Εξ άλλου, η ιστορική ευκαιρία του Ταμείου Ανάκαμψης κύλησε γοργά σαν νερό και χάθηκε. Με την απένταξη κι ή υποβάθμιση κρίσιμων έργων ύδρευσης και άρδευσης. Αλλά το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω.
Όταν τα 18 έργα άρδευσης που διαφήμιζε ο Πρωθυπουργός απεντάχθηκαν όλα από το ΤΑΑ και το Μέτρο 16285 άλλαξε!
Και τώρα θα δοθούν όλα με fast track απευθείας αναθέσεις, με τον λογαριασμό πλέον να περνά στους πολίτες.
Θέλουμε, λοιπόν, ένα μοντέλο διαχείρισης νερού στη χώρα, με διατήρηση του κοινωνικού και δημόσιου χαρακτήρα του.
Η δική μας θέση είναι σαφής. Το νερό είναι δημόσιο αγαθό. Η ελεύθερη πρόσβαση σε αυτό είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα -όπως έχει κριθεί και από το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Άρα είναι κρίσιμη η διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα του. Έχουμε προτείνει ρητή συνταγματική κατοχύρωση του νερού ως δημοσίου αγαθού, στο άρθρο 24 Συντ.
Το υψίστης αυτής σημασίας αγαθό, που απειλείται, πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης προστασίας από το κράτος. Ώστε να έχουν όλοι πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό, αλλά και ώστε να μην κινδυνεύουν να μένουν χωρίς νερό αγροτικές εκτάσεις. Σε υδάτινους πόρους που θα διαχειρίζεται το κράτος και δεν θα γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης από ιδιώτες.
Αντιπαραβάλαμε τέσσερις συν μια θέσεις για τη διαχείριση των υδάτων: με δημόσιους διαδημοτικούς φορείς στα υδατικά διαμερίσματα, για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους για τους φορείς διαχείρισης, για την οικονομική εξυγίανση των ΔΕΥΑ και ΟΕΒ, τη χρηματοδότηση των έργων εκσυγχρονισμού των δικτύων και φυσικά τη διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα του νερού, με διαφάνεια, λογοδοσία και συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Το ΠΑΣΟΚ δεσμεύεται να οικοδομήσει ένα νέο πλαίσιο διαχείρισης των υδάτων, με επίκεντρο τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού, την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και την προστασία του αγαθού από επιλογές συγκεντρωτισμού και εμπορευματοποίησης.
Διότι εδώ μιλάμε για το ύψιστο αγαθό, για ανάγκες των ανθρώπων και των κοινωνιών. Όχι μόνο με οικονομικά κριτήρια.
Η πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες ύδρευσης και άρδευσης συνιστά θεμελιώδες δικαίωμα και πρέπει να διαφαλίζεται πλήρως από την πολιτεία. Και φυσικά απαιτείται κοινωνικά δίκαιη τιμολογιακή πολιτική.
Με το νερό δεν παίζουμε. Νοιαζόμαστε, σεβόμαστε και σχεδιάζουμε τη διαχείρισή του.
