Ομιλία Παναγιώτη Δωδώνη, Βουλευτή Επικρατείας ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος στη Βουλή
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι.
Οι συνεδριάσεις των επιτροπών έχουν μια αξία. Όπως είπα και χθες στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας, δύναται ο μελετητής του μέλλοντος να αναφέρεται σε αυτές. Επιπλέον, αυτή εδώ η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος έχει ένα επιπλέον χαρακτηριστικό, ότι αναφέρεται και στον συνταγματολόγο του μέλλοντος. Γιατί μπορεί ένας 25χρονος, πενήντα χρόνια μετά, να ανατρέξει για το μεταπτυχιακό του, για το διδακτορικό του, στις συνεδριάσεις της Επιτροπής μας, για να δει πώς σκέφτονταν συνταγματικά τότε, δηλαδή τώρα. Και σας το λέω έχοντας υπάρξει αυτός ο 25χρονος, ο οποίος διάβαζε τα πρακτικά της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος στη Βιβλιοθήκη της Βουλής για το διδακτορικό του. Άρα, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο μπορούμε να απευθυνθούμε σε κάποιον νέο άνθρωπο στο μέλλον, αρκετές δεκαετίες μετά, ο οποίος θα θέλει να δει τι συνέβαινε τότε.
Και όταν λέω τι συνέβαινε τότε, ξέρετε, όσοι έχουμε σπουδάσει σε μεταπτυχιακό και διδακτορικό επίπεδο σε ακαδημαϊκά ιδρύματα στην Αγγλία, διατηρούμε στο μυαλό μας την παράδοση του Walter Bagehot, ο οποίος, όντας δημοσιογράφος, έγραψε το περίφημο βιβλίο του «Το Αγγλικό Σύνταγμα». Τι έλεγε; Ότι υπάρχει μια βαθιά, ουσιαστική διάκριση μεταξύ του τελετουργικού, ας το πούμε έτσι, κομματιού και του λειτουργικού κομματιού. Αυτή η διάκριση κατέστη εξαιρετικά σημαντική για την αγγλική θεωρία, γιατί εξήγησε ότι έξω από τους τύπους υπάρχει και ένα σύνταγμα που κινείται και λειτουργεί με βάση το πώς εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις ή ακόμη και σχετικοί άγραφοι κανόνες.
Άρα, σε αυτή την ανοικτή επιστολή την οποία θέλω να στείλω στον 25χρονο του μέλλοντος, δεν μπορώ να μην αναφερθώ και να μην εξασφαλίσω την παραμονή, ως εσαεί κτήμα, της χθεσινής συνεδρίασης της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας. Τι έγινε χθες; Χθες η κοινοβουλευτική πλειοψηφία και ο αντιπρόεδρος της Βουλής και πρόεδρος της Επιτροπής επιχείρησαν, με έναν πολύ χοντροκομμένο τρόπο, ένα ακόμη επεισόδιο συγκάλυψης. Με ποιον τρόπο; Επικαλούμενοι, όπως και ο κ. Βορίδης, ένα άρθρο του Κανονισμού της Βουλής, το 41Α, και λέγοντας ότι δεν είναι εφαρμοστέο στη συγκεκριμένη περίπτωση, επιχειρώντας να συσκοτίσουν το γεγονός ότι με το ίδιο άρθρο το ίδιο πρόσωπο, τρεισήμισι χρόνια πριν, είχε κληθεί στην Επιτροπή. Τότε όμως είχαν εξασφαλίσει, κατόπιν συνεννοήσεως μαζί του, -προφανώς- ότι δεν θα έρθει, ενώ τώρα φοβήθηκαν ότι θα έρθει για να αποκαλύψει τον τρόπο με τον οποίο συμβλήθηκε με την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, για να οδηγηθούμε σε μια κατάσταση εκτροπής. Τώρα λοιπόν είπαν ότι το άρθρο αυτό δεν τυγχάνει εφαρμογής.
Γι’ αυτό λοιπόν, στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, ούτως ώστε ο νεαρός συνταγματολόγος του μέλλοντος να τα έχει σε πρώτη ζήτηση, σε πρώτη δυνατότητα να τα κρατά, ξανακαταθέτω στα πρακτικά της το αίτημα κλήσεως του κυρίου Ταλ Ντίλιαν από τον κύριο Μπούρα, με βάση το άρθρο 41Α, στις 22 Νοεμβρίου του 2022. Παρακαλώ, το καταθέτω στα πρακτικά. Και αυτό που λέγεται εφαρμογή του Κανονισμού της Βουλής, κατά έναν θουκυδίδειο τρόπο, είναι παραβίαση του Κανονισμού της Βουλής, διότι οι λέξεις σε μια νέα εποχή αλλάζουν νόημα.
Όταν λοιπόν κάνεις τη δουλειά σου, προκαλείς αντιδράσεις. Και όπως φρόντισε να μας επισημάνει η κυβέρνηση, δεν πας και καλά. Διότι όλα αυτά, ξέρετε, έχουν κουράσει τον κόσμο. Έτσι δεν είναι; Όλα αυτά είναι δύσκολα, σύνθετα νομικά ζητήματα. Αφορούν στο κράτος δικαίου. Τι σημασία έχει το κράτος δικαίου; Εδώ έχει σημασία η σταθερότητα. Βεβαίως. Η οικονομική ανάπτυξη. Και τι δουλειά έχει το κράτος δικαίου με όλα αυτά; Άσχετο αν το Νόμπελ Οικονομικών, δύο χρόνια πριν, αποδεικνύει ότι η οικονομική ανάπτυξη εξαρτάται από την ποιότητα των θεσμών. Αλλά, εν πάση περιπτώσει, γίνεσαι κουραστικός και χάνεις και στις δημοσκοπήσεις, που είναι μια φωτογραφία της στιγμής. Το θέμα όμως είναι ποιος είναι ο φωτογράφος. Ενώ άλλοι, υπονοείται από την ίδια ανακοίνωση, είναι πολύ πιο καλά παιδιά και δεν χάνουν στις δημοσκοπήσεις.
Σας διαβάζω την ανακοίνωση της ΕΛ.Α.Σ., «με το γελοίο και ανυπόστατο επιχείρημα ότι, αν και εμπλέκονται στο μεγαλύτερο δημόσιο σκάνδαλο της μεταπολίτευσης, (εννοεί ο κύριος Ντίλιαν και ο κύριος Α. Δημητριάδης) δεν είναι δημόσια πρόσωπα. Πρόκειται για άλλη μια επίδειξη αντιδημοκρατικής αλαζονείας από τον πρωθυπουργό και την κυβέρνησή του. Η υπέρτατη αξία τους, υπεράνω των θεσμών, της διαφάνειας και της δικαιοσύνης, αποδεικνύεται για άλλη μια φορά η συγκάλυψη. Διαβεβαιώνουμε τον κύριο Μητσοτάκη ότι ο λαός μας θα θέσει γρήγορα τέρμα σε αυτόν τον ξεπεσμό.»
Τι καλά παιδιά, ε; Ενώ εμείς φωνάζουμε, ταλαιπωρούμε τον κύριο Βορίδη και τον κύριο Μπούρα στη Βουλή. Υπάρχει ο κίνδυνος, με βάση τα όσα τα λέμε στη Βουλή και τα επιχειρήματά μας, να κερδίσουμε και να αναγκαστούν όλοι αυτοί να έρθουν στη Βουλή, και να αναγκαστεί ο κύριος Μητσοτάκης να υποστεί τις συνέπειες του γεγονότος ότι όλα καταλήγουν σε αυτόν. Ενώ ο κύριος Τσίπρας, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, τι καλά παιδιά, πόσο σεβαστικά, πόσο προσεγμένη η επιλογή των λέξεων για το ζήτημα των υποκλοπών. Ενώ οι άλλοι, αγριάνθρωποι, εμείς είμαστε αγριάνθρωποι, ταλαιπωρούμε τον κύριο Βορίδη, ταλαιπωρούμε τον κύριο Μπούρα, είμαστε τόσο ενοχλητικοί.
Χθες ήρθαν για περίπατο και έφυγαν καταπτοημένοι. Χθες όλη η Ελλάδα έμαθε ότι η νομική τους επιχειρηματολογία ήταν γελοία, και αυτό δημιουργεί ένα δεδικασμένο. Δημιουργεί και ένα προηγούμενο, διότι το Κοινοβούλιο λειτουργεί με βάση τα προηγούμενα. Και το προηγούμενο αυτό είναι ότι δύσκολα, δύσκολα θα γίνονται τέτοια πράγματα από εδώ και στο εξής, όταν υπάρχουν κακοί και πιεστικοί και αντιδημοφιλείς άνθρωποι σαν εμάς, τους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, και εμένα, που θα πιέζουν αυτές τις καταστάσεις. Ενώ ο κύριος Τσίπρας, τι καλό παιδί: μια ανακοίνωσούλα τρεις παραγραφούλες, σαν αστυνομικό μυθιστόρημα χωρίς αποκάλυψη του δολοφόνου. Αυτό είναι αντιπολίτευση, αν είναι δυνατόν. Και αυτό το επιβραβεύουν και τα συμφέροντα, διότι στην πολιτική ο άνθρωπος διαφθείρεται δια των κοινωνικών του επαφών. Όταν δε ξεκινά ριζοσπάστης και αρχίζουν να του αρέσουν οι κοινωνικές επαφές αστικού τύπου, υπάρχει ο κίνδυνος να του αρέσουν πάρα πολύ και να γίνει πιστότερος υπηρέτης των ίδιων συμφερόντων από τους ήδη δεξιούς.
Ας έρθουμε στο άρθρο 81, μέρος αυτής αφήγησης. «Δυνατότητα επανακαθορισμού με νόμο που ψηφίζεται με αυξημένη πλειοψηφία, το ασυμβίβαστο του αξιώματος του Υπουργού και του Υφυπουργού προς άλλα έργα ή ιδιότητες». Εντάξει, εννοείται και τον βουλευτή. Το έχουμε εξηγήσει αυτό.
Ποιο είναι το πρόβλημα με τη δυνατότητα διορισμού Αντιπροέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου και μη υπουργών; Μπορείτε να κάνετε τους αντιπροέδρους Υπουργούς Επικρατείας. Δεν κάθομαι τώρα να ασχοληθώ με αυτά τα θέματα, τεχνικά είναι. Λοιπόν. Απλά είχε γίνει ένα λάθος. Θα σας θυμίσω με την περίπτωση του ’19, με την περίπτωση του κυρίου Πικραμμένου, κάπως πικράθηκαν και προσπαθούν να το κατοχυρώσουν. Μην με κοιτάτε έτσι, δεν λέω κάτι κακό. Λέω ότι έγινε ένα τεχνικό λάθος, διότι ήταν αντιπρόεδρος αρχικά και δεν ήταν υπουργός, ενώ το Σύνταγμα λέει τη δυνατότητα διορισμού ενός εκ των υπουργών ως αντιπροέδρου της κυβέρνησης. Αυτά τώρα είναι πράγματα για να τα συζητάμε;
Τι πάει να πει η πρόταση Μητσοτάκη για ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή; Πάει να πει ένα σύστημα περιστρεφόμενων θυρών, στο οποίο η σύνθεση του Κοινοβουλίου θα αλλάζει με βάση τις επιθυμίες του πρωθυπουργού. Άρα, σε μια κυβέρνηση εξήντα περίπου ατόμων, σαν αυτή που έχουμε σήμερα, αν αφαιρεθούν οι εξωκοινοβουλευτικοί, καμιά σαρανταριά, και αν υπάρχει και φιλότιμο απέναντι στη Βουλή, πενήντα άτομα θα πηγαινοέρχονται στη Βουλή. Από βουλευτές θα έρχονται οι αναπληρωτές τους, θα φεύγουν από υπουργοί, θα ξαναγίνονται βουλευτές.
Άρα η σύνθεση του Κοινοβουλίου, άρα και η σύνθεση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, άρα και η εφαρμογή της αρχής της διατήρησης, ως έκφανση της αρχής της κοινοβουλευτικής εξάρτησης, δηλαδή εξάρτηση, δηλαδή διατήρηση, δηλαδή μομφή θα εξαρτώνται από μια σύνθεση του Κοινοβουλίου την οποία θα καθορίζει ο πρωθυπουργός, με το να καθιστά κάποιους υπουργούς και να τους διορίζει, και κάποιους όχι. Άρα το ένα έκτο του Κοινοβουλίου, το ένα έκτο του Κοινοβουλίου, θα εξαρτάται από τη βούληση του εκάστοτε πρωθυπουργού, ο οποίος θα μπορεί να υπουργοποιεί.
Άρα, όχι μόνο η σύνθεση του Κοινοβουλίου αλλά και η σύνθεση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας θα εξαρτάται από τη βούληση του πρωθυπουργού. Και αν μεν το ένα πέμπτο ή το ένα έκτο του Κοινοβουλίου θα προκύπτει μέσα από τη βούληση του πρωθυπουργού, να καθιστά υπουργούς κάποιους και τους αναπληρωτές τους βουλευτές, προσέξτε: το ένα τρίτο της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, με βάση τους τρέχοντες αριθμούς των υπουργών και υφυπουργών, θα αποτελεί χάρη του πρωθυπουργού, δια της υπουργοποίησης των βουλευτών οι οποίοι πράγματι εξελέγησαν.
Άρα, επιπλέον, αυτό θα είναι κινούμενο, γιατί αναλόγως με το ποιος γίνεται υπουργός, φεύγει από τη Βουλή, και όταν παύει να είναι υπουργός, επιστρέφει στη Βουλή. Άρα εδώ πέρα θα έχουμε ένα point system πρωθυπουργικής εύνοιας προς πειθαρχούντες.
Πάμε τώρα στο επιχείρημα, το οποίο οφείλει να αποκρύψει την αλήθεια, διότι είναι παραπειστικό, που λέει ότι έτσι θα μειωθεί το πελατειακό κράτος. Πελατειακό κράτος, το οποίο με τις προχθεσινές ρυθμίσεις σχεδόν θέλετε να το βάλετε στο Σύνταγμα. Ποιο είναι το ζήτημα; Ο τοπικός ανταγωνισμός; Μάλιστα. Ο τοπικός ανταγωνισμός υπάρχει γιατί με τον σταυρό προτίμησης κάποιοι εκλέγονται, κάποιοι δεν εκλέγονται. Δεν μου λέτε λοιπόν, ο ανταγωνισμός επί του πελατειακού κράτους είναι μεγαλύτερος όταν κάποιος είναι βουλευτής και ο δεύτερος ή τρίτος ή τέταρτος, αναλόγως με τις έδρες που εκλέγει κάθε κόμμα σε κάθε περιφέρεια, δεν είναι; Ή όταν ο ένας είναι υπουργός αλλά όχι βουλευτής, κι ο άλλος βουλευτής ως αναπληρωματικός αλλά όχι υπουργός; Έχει καταφέρει αυτή η πρόταση να είναι η πιο αποτελεσματική πρόταση ενίσχυσης του πελατειακού κράτους. Διότι πιστεύει στον ελεύθερο ανταγωνισμό του ρουσφετιού. Αλλά ξαναλέω, δεν είμαι αφελής. Δεν εκτιμώ ότι η πρόταση αυτή έγινε για τον λόγο για τον οποίο ισχυρίζεται ο πρωθυπουργός ότι έγινε, αλλά έγινε ως μια επιπλέον ενίσχυση του πρωθυπουργοκεντρικού μοντέλου άσκησης εξουσίας.
Γιατί, αν ήξερε τι συμβαίνει στη μητέρα του κοινοβουλευτισμού, θα ήξερε ότι εκεί όχι απλώς στα κορυφαία υπουργεία ο υπουργός είναι και βουλευτής, αλλά είναι υποχρεωτικό να είναι και βουλευτής. Υποχρεωτικό. Το ξέρετε. Υποχρεωτικό να είναι και βουλευτής. Όλα τα ζητήματα αυτά είναι α λά γκρέκα, και για εξυπηρέτηση εντελώς προσωπικών συμφερόντων, αλλά και για την εγκαθίδρυση αυτού που ονομαζόταν, τον 19ο αιώνα, προσωπικό υπουργείο, μεταφράσεις προτύπων που δεν έχουν σχέση με τα αντίγραφά τους, αλλά δεν έχουν σχέση ούτε με τον κοινοβουλευτισμό. Διότι κοινοβουλευτισμός δεν είναι, όπως ξέρετε πολύ καλά, η ύπαρξη Κοινοβουλίου. Αυτό είναι αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Κοινοβουλευτικός είναι η σχέση εξάρτησης της κυβέρνησης από τη Βουλή, και αυτό αλλοιώνει, κατά τουλάχιστον ένα έκτο, τη σύνθεση του Κοινοβουλίου, και κατά το ένα τρίτο, τη σύνθεση της κοινοβουλευτικής ομάδας που στηρίζει την εκάστοτε κυβέρνηση, άρα και την ίδια την ουσία και τον πυρήνα της εξάρτησης της κυβέρνησης από την κοινοβουλευτική ομάδα.
Να είστε καλά, παιδιά κι εσείς λοιπόν. Να μη φέρνετε σε δύσκολη θέση τον πρωθυπουργό, διότι στις δημοκρατίες ο λαός διαλέγει πρωθυπουργό, κυβέρνηση, κοινοβουλευτική ομάδα της πλειοψηφίας. Σε αυτό όμως που βλέπουμε τώρα, ο πρωθυπουργός έχει κάνει point system, με βάση το πόσο πειθήνιοι είναι κάποιοι στην αντιπολίτευση, για να τους επιβραβεύει, επιχειρώντας να διαλέξει και αντιπολίτευση, και αντίπαλο, και υπουργούς. Αλλά να διαλέξει και βουλευτές.
Ευχαριστώ πολύ.
