Ομιλία Δ. Μάντζου, Βουλευτή Επικρατείας ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος
α. Γενική προβληματική
Θα ήθελα να σταθώ στο άρθρο 24 Σ., για την προστασία του περιβάλλοντος. Σε συνθήκες όχι απλώς κλιματικής αλλαγής, ούτε καν κλιματικής κρίσης, αλλά κλιματικής κατάρρευσης.
Καλώς ορίζουμε τη ΝΔ στον κόσμο του αυτονόητου. Όταν τα λέγαμε πριν 15 χρόνια μας μιλούσαν για «πράσσειν άλογα» τώρα μιλούν κι εκείνοι για πράσινους στόχους.
Μιλάμε πράγματι για κλιματική κατάρρευση. Και οι πλέον δύσπιστοι και αφελείς έχουν πειστεί μπροστά στις συνέπειες αυτής.
Είναι μια σημαντική πρόοδος πως εδώ στην Ελλάδα ομολογούμε ότι η κλιματική κρίση ως έννοια υπάρχει. Όταν ακούμε π.χ. από τον Πρόεδρο ΗΠΑ από το βήμα της ΓΣ ΟΗΕ ότι όλο αυτό είναι μια απάτη, όταν μεγάλα κράτη της γης αποχωρούν και ναρκοθετούν τις διεθνείς συμφωνίες για το κλίμα, τότε ναι πρέπει να μας πιστωθεί ως πολιτεία ότι εμείς εδώ δεν κλείνουμε τα μάτια.
Επομένως, ναι, το Σύνταγμα πρέπει εντός του πλαισίου του άρθρου 24 Σ. να αναγνωρίζει την κλιματική κρίση, την έκταση και τη σοβαρότητά της, καθώς και την ανάγκη αντιμετώπισής της. Σε επίπεδο έστω Συντάγματος -διότι στην κοινή νομοθεσία είναι πολλά ακόμη που πρέπει να γίνουν: στην πολεοδομική, περιβαλλοντική νομοθεσία, αγροτική νομοθεσία.
Δεν υπάρχει χρόνος ούτε χώρος για αδράνεια.
Οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης είναι παντού γύρω μας: στις φυσικές καταστροφές, τα πλήγματα που δέχεται η βιοποικιλότητα, στις πυρκαγιές, τις πλημμύρες, τους καύσωνες. Η ερώτηση είναι πώς απαντάμε σε όλα αυτά; Με περισσότερη συγκέντρωση της εξουσίας, με περισσότερη αγορά και λιγότερη κοινωνία, όπως προτείνει η συντηρητική παράταξη, ή η αλλαγή πολιτικού παραδείγματος, όπως προτείνουμε εμείς;
β. Διαγενεακή δικαιοσύνη
Στέκομαι σε αυτά που και κατά την άποψή μου αποτελούν σπουδαίες και αναγκαίες προσθήκες στο συνταγματικό κείμενο.
Πρώτα, τη «διαγενεακή δικαιοσύνη».
Οι αποφάσεις που παίρνουμε σήμερα επηρεάζουν τους πολίτες του αύριο. Ανθρώπους που δεν έχουν καν γεννηθεί.
Η δικαιοσύνη απέναντι στις μελλοντικές γενιές είναι θεμελιώδης υποχρέωση για την ευημερία του μέλλοντος και για την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα του ίδιου του πλανήτη μας.
Δεν μπορούμε και δεν δικαιούμαστε να μετακυλίουμε το βάρος και όλο το κόστος των δικών μας άδικων επιλογών στις γενιές του μέλλοντος. Κι αυτό αφορά κυρίως στη διαχείριση των φυσικών πόρων, στην αειφορία της ανάπτυξης και στην αναγκαία αρμονία της με το φυσικό περιβάλλον.
Το Σύνταγμα οφείλει να κατοχυρώνει ότι οι φυσικοί πόροι, η βιοποικιλότητα και η περιβαλλοντική ισορροπία δεν μπορούν να εξαντλούνται στο όνομα πρόσκαιρων συμφερόντων. Ένα από τα πολλά που κάνουν την χώρα μας μοναδική είναι ο φυσικός της πλούτος, είναι αυτά τα δάση και οι θάλασσες που σήμερα, που ερχόμαστε αντιμέτωποι με την κλιματική κρίση, πρέπει να τα διαφυλάξουμε
Τι πιο ευγενές από αυτό; Να προστατεύσουμε τους ανθρώπους του αύριο.
Αυτή, λοιπόν, είναι η πρώτη διάσταση της περιβαλλοντικής δημοκρατίας: η δικαιοσύνη με όρους μέλλοντος.
γ. Ενεργειακή φτώχεια και ενεργειακή επάρκεια
Οι παγκόσμιες γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών κατέδειξαν με τον πιο οξύ τρόπο το ότι η πρόσβαση σε ενέργεια, επαρκή και προσιτή, δεν είναι κάτι δεδομένο. Δεν είναι κάτι αυτονόητο. Αντίθετα, είναι κάτι στο οποίο πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και να υπάρχει κρατική μέριμνα. Η ενέργεια ως θεμέλιο διαβίωσης και ανάπτυξης πρέπει να είναι προσιτή σε όλους τους πολίτες.
Η ενεργειακή φτώχεια είναι ένα έντονο φαινόμενο των τελευταίων δεκαετιών, που δεν πρέπει να επιτρέψουμε να συνεχίσει να υπάρχει. Η ενεργειακή φτώχεια δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική δυσκολία, αλλά ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και αξιοπρέπειας. Σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα, κανένα νοικοκυριό δεν πρέπει να αναγκάζεται να επιλέξει ανάμεσα στη θέρμανση, τον φωτισμό ή τις βασικές του ανάγκες.
Η κοινωνία μας έχει αποτύχει όσο υπάρχουν νοικοκυριά που δεν μπορούν να ζεσταθούν, που δεν μπορούν να μαγειρέψουν, λόγω του κόστους της ενέργειας. Δεν μπορεί το κράτος να μένει θεατής σε τέτοιες καταστάσεις.
Με την πρότασή μας καλύπτουμε ένα σοβαρό θεσμικό κενό. Το κράτος πρέπει να μεριμνά για την πρόληψη και αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Δέσμευση προς κάθε άνθρωπο πως κάτω από τον ελληνικό ουρανό καμία οικογένεια δεν θα στερείται τα αυτονόητα. Είναι η πρώτη φορά που θα δημιουργήσουμε στο Σύνταγμα το πλαίσιο προστασίας όσων αποδεδειγμένα δεν μπορούν να πληρώσουν λογαριασμό ρεύματος, λόγω οικονομικής αδυναμίας.
Στο ίδιο πλαίσιο, η πολιτεία οφείλει να διασφαλίζει την ενεργειακή επάρκεια. Να μεριμνά δηλαδή για την ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών σε επαρκείς, ασφαλείς και προσιτές υπηρεσίες ενέργειας.
Διότι εδώ έχουμε πάλι δύο όψεις της ίδιας κοινωνίας. Από τη μια όσοι καταπιέζονται, στερούνται, πασχίζουν να ανταποκριθούν στα έξοδα της ενέργειας, από την άλλη, όσοι αποκομίζουν υπερκέρδη. Σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, που μπορούν και πρέπει να αξιοποιούνται η ηλιακή και αιολική ενέργεια, η ενέργεια παραμένει ακριβή για τον καταναλωτή αλλά και για τις επιχειρήσεις, γεγονός που στις μικρές και μεσαίες ιδίως επιχειρήσεις προκαλεί σημαντική επιβάρυνση.
Άρα εμείς τι λέμε; Μέσα σε ένα νέο συνταγματικό πλαίσιο, να σχεδιάσουμε και υλοποιήσουμε δημόσιες πολιτικές για την ενεργειακή δημοκρατία. Με διαβούλευση και χωροταξικό σχεδιασμό, με επενδύσεις σε δίκτυα και μονάδες αποθήκευσης, με αξιοποίηση ενεργειακών κοινοτήτων. Για τη συμμετοχή στην παραγωγή και την επιστροφή του κοινωνικού οφέλους στην κοινωνία.
Πρέπει, πράγματι, μέρος της παραγόμενης ενέργειας και του οικονομικού οφέλους να επιστρέφει στην τοπική κοινωνία. Και πρέπει, επίσης, να εξασφαλίζεται η συμμετοχή στην παραγωγή.
Δεν μπορεί το συντριπτικά μεγάλο τμήμα της παραγωγής να αφορά σε λίγους και ισχυρούς ομίλους. Πρέπει να διασφαλίζεται επαρκής ηλεκτρικός χώρος για την αγροτική παραγωγή, τη μεταποίηση, την τοπική αυτοδιοίκηση, με στόχο τη μείωση του κόστους της ενέργειας και την υποστήριξη των τοπικών κοινωνιών.
δ. Δίκαιη ενεργειακή μετάβαση
Στο ίδιο πλαίσιο, σύμφωνα με την πρότασή μας, η πολιτεία καλείται να λαμβάνει μέτρα για τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση κατά τρόπο συμβατό με την προστασία του περιβάλλοντος, των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και της κοινωνικής συνοχής.
Για το ΠΑΣΟΚ, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι παιχνίδι για λίγους. Πρέπει να είναι δίκαιη, κοινωνικά ισορροπημένη και να προστατεύει τους πιο ευάλωτους συμπολίτες μας. Η συνταγματική κατοχύρωση της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η περιβαλλοντική πολιτική και η κοινωνική συνοχή είναι αλληλένδετες.
Η κοινωνία μας δεν θα μεταβεί δίκαια σε ένα πράσινο μέλλον αν δεν διασφαλίσει πρώτα τις τοπικές κοινωνίες και τους εργαζόμενους, με νέες ποιοτικές θέσεις εργασίας και ισχυρά εργασιακά δικαιώματα.
Κριτήριο της μετάβασης, λοιπόν, οφείλει να είναι πάντα η προστασία των ευάλωτων και της κοινωνικής συνοχής. Χώρες που πέτυχαν τη μετάβαση το έκαναν με ενεργειακή αποδοχή όχι επιβολή -Γερμανία, Δανία, Ιρλανδία. Όχι από απρόσωπους τεχνοκράτες αλλά μαζί με τους πολίτες. Έτσι οικοδομείται η εμπιστοσύνη.
ε. Δημόσια κοινωνικά αγαθά
Περιβαλλοντική δημοκρατία σημαίνει, επίσης, διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα των κοινωνικών αγαθών -απέναντι στη λογική της εμπορευματοποίησης-, όπως προτείνουμε για το νερό και τις ακτές.
Ιδίως το νερό, το υψίστης σημασίας αγαθό, που μειώνεται λόγω της κλιματικής αλλαγής, αλλά και της μη ορθής διαχείρισης, πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης προστασίας από το κράτος. Ώστε να έχουν όλοι πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό, αλλά και ώστε να μην κινδυνεύουν να μένουν χωρίς νερό αγροτικές εκτάσεις. Σε υδάτινους πόρους που θα διαχειρίζεται το κράτος και δεν θα γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης από ιδιώτες.
Σημαντικό το κράτος να μεριμνά για πρόσβαση και σε υπηρεσίες αποχέτευσης υψηλής ποιότητας. Ώστε να διασφαλίζεται η δημόσια υγεία αλλά και να προστατεύεται το περιβάλλον.
στ. Πολιτικό πρόταγμα
Αυτό είναι το πολιτικό διακύβευμα απηχεί η πρότασή μας για τις νέες παραγράφους στο άρθρο 24 Σ.
Δηλαδή δεν μας αρκεί να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα, θέλουμε να κάνουμε πράξη αίτημα για κοινωνικό μετασχηματισμό. Εκεί είναι η μεγάλη αλλαγή.Το διακύβευμα του 21ου αι. είναι η αναγνώριση και ενίσχυση των οικολογικών δημοκρατικών δικαιωμάτων. Να ζει ο άνθρωπος σε ένα καλύτερο, υγιέστερο περιβάλλον και να μπορεί να συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων που αφορούν στο περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους από τους οποίους εξαρτάται η ζωή του.
