Ομιλία Δημήτρη Μάντζου, Κοινοβουλευτικού Εκπροσώπου ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, στη συζήτηση του σχεδίου νόμου για την κύρωση του Κώδικα Χωροταξίας – Πολεοδομίας
Ι. Επί της αρχής
Αυτή υπήρξε μια πολύ δύσκολη συνεδρίαση, υπό τη σκιά του θανάτου του Υφυπουργού που προοριζόταν να εισηγηθεί τον Κώδικα.
Έχουμε δυσκολία να τοποθετηθούμε αλλά το κάνουμε με αίσθημα ευθύνης απέναντι στους συμπολίτες μας. Και με βαθύ σεβασμό στη μνήμη του Νίκου Ταγαρά.
Στάθηκε ο εισηγητής μας και η ομιλήτριά μας σε σειρά ενστάσεων και σημείων διαφωνίας. Στη διαδικασία και την ουσία.
Αλλά αυτό δεν αναιρεί τον σεβασμό μας στο έργο που έγινε. Διαφωνώ με την προκατασκευασμένη τοποθέτηση του εισηγητή της πλειοψηφίας. Κάναμε τεκμηριωμένη και νηφάλια κριτική, με σεβασμό στη δικαιοπολιτική στόχευση του κώδικα. Ειδικά, ενός κώδικα με βαρύ όνομα όπως του Νίκου Ταγαρά. Παρά τις επί μέρους διαφωνίες μας που είναι σοβαρές, στις κωδικοποιούμενες διατάξεις, αλλά και στην ίδια τη διαδικασία κωδικοποίησης.
Από θέση αρχής, το λέμε καθαρά.
Κάθε κωδικοποίηση συνδράμει στη διευκόλυνση των χρηστών της νομοθεσίας (τους επαγγελματίες του κλάδου -μηχανικούς, νομικούς-, τις δημόσιες υπηρεσίες) και τους πολίτες), αλλά και στην ασφάλεια δικαίου. Ζητούμενο παραμένει η απλοποίηση και αποσαφήνιση του νομοθετικού πλαισίου, ώστε να πάψει να υπάρχει το χάος των ερμηνευτικών εγκυκλίων.
Και λίγη ιστορία: Το ΠΑΣΟΚ θέσπισε τον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999), θεμελιώδες νομοθέτημα για τον τρόπο λειτουργίας της Δημόσιας Διοίκησης. Αλλά και θεμελιώδεις κώδικες, στη φορολογία, τη δικαιοσύνη και αλλού.
Το ΠΑΣΟΚ ήταν που δημιούργησε την Κεντρική Επιτροπή Κωδικοποίησης, το 2003, ως επιτροπή υπαγόμενη στη Γενική Γραμματεία του Υπουργικού Συμβουλίου, με τον ν. 3133/2003.
Θα έπρεπε όμως να έχουμε περισσότερο χρόνο ώστε και εμείς να μπορούμε να επιτελούμε με μεγαλύτερη πληρότητα το θεσμικό μας ρόλο. Κάτι που είναι σίγουρα δύσκολο όταν έχουμε μόλις λίγες ημέρες στη διάθεσή μας για να μελετήσουμε έναν τόσο μεγάλο κώδικα. Ένα πενιχρό χρονικό διάστημα από τη στιγμή που λάβαμε το κείμενο -Παρασκευή βράδυ- έως σήμερα, καθότι περιέχει 477 σύνθετα άρθρα.
Περιορισμένη δημόσια διαβούλευση, περιορισμένη διαφάνεια.
Ιδίως όταν με το άρθρο 239 ν. 5193/2025 απαλείφθηκε η υποχρέωση ελέγχου του Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας από την Κεντρική Επιτροπή Κωδικοποίησης.
Και όλο αυτό το λέμε παρ’ όλο που δεν αμφισβητούμε το έργο της ειδικής νομοπαρασκευαστικής επιτροπής. Δεν μειώνουμε την προσπάθεια που έγινε, αλλά εντοπίζουμε τις εκκρεμότητες στο θεσμικό πλαίσιο, που θα έπρεπε πρώτα να έχουν επιλυθεί και να έχουν προηγηθεί της κωδικοποίησης.
Το αντίθετο, η επιτροπή υπό την προεδρία Κ. Μενουδάκου έχει κάνει άρτιο έργο. Σε επίπεδο νομικό, νομοτεχνικό. Δεν έχει η επιτροπή όμως ούτε την πολιτική ευθύνη, ούτε την αρμοδιότητα σχεδιασμού. Πολλώ δε μάλλον για τη χρονική επίσπευση, προτεραιοποίηση και προώθηση του νομοσχεδίου στη Βουλή -με σημαντικές εκκρεμότητες ακόμη ανοικτές.
ΙΙ. Επί μέρους παρατηρήσεις
Επί της διαδικασίας -και εδώ είναι ζήτημα της ίδιας της κωδικοποιητικής διαδικασίας: Έπρεπε να έχουν προηγηθεί σειρά κρίσιμων παρεμβάσεων και ρυθμίσεων. Διότι έτσι δημιουργείται νέα πολυνομία. Νέα αποσπασματικότητα. Αναιρείται η ίδια η έννοια της κωδικοποίησης.
Μόνο έτσι έχει πραγματική αξία ένας κώδικας. Όταν αυτό που κωδικοποιεί είναι πλήρες. Ότι τουλάχιστον περιέχει όλες τις διατάξεις που είναι κρίσιμες για το πεδίο που ρυθμίζεται. Όταν επί τόσα χρόνια υπάρχουν τόσα πεδία ανοικτά και εκκρεμούν τόσο σοβαρές διατάξεις -όπως για την ενέργεια, τον τουρισμό και τις θάλασσες- τότε η κωδικοποίηση έπρεπε να έπεται αυτών των κρίσιμων ρυθμίσεων.
Τι έπρεπε να έχει προηγηθεί; Σας τα ανέφερε ο εισηγητής μας, Μ. Χριστοδουλάκης.
Εμείς θεωρούμε αναγκαίο, πριν την κωδικοποίηση, να είχαν ολοκληρωθεί όλες οι κρίσιμες διαδικασίες της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας. Να είχαν ολοκληρωθεί τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και τα Ειδικά Πολεοδομικά σχέδια, να είχε θεσμοθετηθεί το ολοκληρωμένο σχέδιο για το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, να είχε αλλάξει το Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και να είχε εγκριθεί το Νέο Χωροταξικό Πλαίσιο για τον τουρισμό, αλλά και να εκδοθούν τα απαραίτητα Προεδρικά Διατάγματα για τις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000. Είναι πολλά, λοιπόν, αυτά που θα έπρεπε να είχαν προηγηθεί. Και τα οποία μετά θα αποτελούσαν μέρη ενός ολοκληρωμένου κώδικα.
Ειδικότερα:
Έπρεπε πρώτα να έχουν ολοκληρωθεί τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) και τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια. Πόσο καιρό αναμένονται; Επειδή το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» για τα ΤΠΣ καθυστερεί, φέρνετε έναν Κώδικα γεμάτο από «μεταβατικές διατάξεις».
Έπρεπε πρώτα να έχει θεσμοθετηθεί το ολοκληρωμένο σχέδιο για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό. Πού βρίσκεται αυτός; Έχει ολοκληρωθεί το κρίσιμο αυτό βήμα; Γνωρίζετε ότι για να θεωρηθεί ολοκληρωμένο πρέπει να κατατεθούν και τα τέσσερα ειδικά περιφερειακά σχέδια, ένα ανά θαλάσσια ενότητα. Τα οποία θα ορίζουν με ακρίβεια τις συντεταγμένες και τις ακριβείς ζώνες ανά δραστηριότητα. Αυτά όμως δεν είναι έτοιμα, όχι μόνο διότι υπάρχει το γνωστό ζήτημα με την ΑΟΖ, όσο και πιο ευεπίλυτα ζητήματα, όπως τα ανολοκλήρωτα χωροταξικά των ΑΠΕ και του τουρισμού, τα ΠΔ για Natura 2000 κλπ. Η Κυβέρνηση έτρεξε να προλάβει να καταθέσει το γενικό πλαίσιο διότι είχε καθυστερήσει πάρα πολύ η ίδια, από το 2021, αφού καταδικαστήκαμε από το Δικαστήριο ΕΕ. Έχει τεθεί ορόσημο για την ολοκλήρωση των περιφερειακών σχεδίων το τέλος Ιουλίου. Θα προχωρήσουμε με αποφασιστικότητα ή θα έχουμε νέα καταδίκη; Και μάλιστα για μια παρέμβαση που είναι αναγκαία όχι μόνο και όχι κυρίως σε περιβαλλοντικό επίπεδο, όσο σε βάση εξωτερικής πολιτικής.
Έπρεπε να έχει αλλάξει το παρωχημένο Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ. Που έχει συμβάλει στην ενοχοποίηση των ΑΠΕ, έχει ναρκοθετήσει την πράσινη μετάβαση, που γίνεται με τρόπο άναρχο και άδικο, παιχνίδι στα χέρια λίγων και ισχυρών. Εντελώς αντίθετα προς τις αρχές της ενεργειακής δημοκρατίας, συντηρώντας την ενεργειακή φτώχεια.
Έπρεπε να έχει εγκριθεί το νέο Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό. Σας τα είπε η Κατερίνα Σπυριδάκη. Για να καταγραφεί με ασφάλεια η φέρουσα ικανότητα των τουριστικών προορισμών, για να μπορέσει η πατρίδα μας, με τρόπο ρυθμισμένο, να αντέξει τις παράπλαυρες δυσμενείς συνέπειες της τουριστικής ανάπτυξης, που σε ορισμένους προορισμούς είναι πέραν των ορίων αντοχής.
Έπρεπε πρώτα να έχουν εκδοθεί τα απαραίτητα Προεδρικά Διατάγματα για τις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000. Όχι να δίνεται πρόσφατα η δυνατότητα οριζόντιας δόμησης με ποσοστό έως 20%.
Διότι μόλις ολοκληρωθούν τα ΤΠΣ και τα νέα χωροταξικά για τον Τουρισμό και τις ΑΠΕ, ο Κώδικας αυτός θα αρχίσει αμέσως να τροποποιείται, να «ξηλώνεται» και να γεμίζει με νέες παραπομπές.
Επί της ουσίας:
Δεν αντιμετωπίζονται παθογένειες, αλλά αναπαράγονται, κωδικοποιούνται. Δεν υπάρχει καμία έμφαση στη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων. Ο μόνος στόχος είναι η οικοδομησιμότητα, όχι η συμμόρφωση της οικοδομικής δραστηριότητας προς την προστασία του περιβάλλοντος.
Και αυτό συνιστά συνέχιση της διαχρονικής αντίθεσης της πολεοδομικής νομοθεσίας -διάσπαρτης και πλέον ενιαίας- προς το άρθρο 24 Συντ. και τη σχετική νομολογία του ΣτΕ.
Ειδικά, όταν ενσωματώνονται στον κώδικα διατάξεις του ΝΟΚ για τις οποίες εκκρεμούν δκαστικές αποφάσεις. Επιτείνεται έτσι η ανασφάλεια δικαίου.
Δυστυχώς, μια σημαντική επί της αρχής πρωτοβουλία δεν επιτυγχάνει να ανταποκριθεί στις συνταγματικές αρχές της περιβαλλοντικής προστασίας και της βιωσιμότητας.
Και φυσικά, δεν λαμβάνεται καμία μέριμνα για τις ΥΔΟΜ, για τη στελέχωση των υπηρεσιών, την ταλαιπωρία πολιτών και μηχανικών.
Καμία μέριμνα για ψηφιακό μετασχηματισμό -την ψηφιοποίηση υπηρεσιών, την πλήρη λειτουργία της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου, την ενσωμάτωση των σχεδίων πόλεως σε ψηφιακό υπόβαθρο.
Χωρίς να λύνει τα προβλήματα, χωρίς να υπερβαίνει τα αδιέξοδα, ο Κώδικας αποτυγχάνει να απαντήσει στις διαρκείς προκλήσεις.
Είναι θετικό, επαναλαμβάνουμε, ότι πλέον οι διάσπαρτες διατάξεις θα είναι συγκεντρωμένες σε ένα corpus. Όμως αυτό δεν αναιρεί την πολιτική ανάγκη για τροποποίησή τους.
Ίσα ίσα που καθίσταται ακόμη πιο επιτακτικό να τροποποιηθούν οι διατάξεις που έχουν πρόβλημα. Τώρα που γνωρίζουμε ποιες είναι οι διατάξεις, γνωρίζουμε και πώς πρέπει να να τις τροποποιήσουμε.
Με αυτήν την έννοια, αυτή είναι η σπουδαιότερη προσφορά του Κώδικα. Ότι καθιστά ακόμη πιο σαφή, πιο καθαρή και πιο επιτακτική τη νομοθετική παρέμβαση.
Και εκεί ακριβώς, με σεβασμό στη μνήμη του εκλιπόντος και στο πάθος του για το αντικείμενό που επέλεξε, στηρίζεται η υποχρέωσή μας να αποκαταστήσουμε την ουσία της πολεοδομικής νομοθεσίας -όχι μόνο την κωδικοποίηση.
Η επόμενη Κυβέρνηση, με πυρήνα το ΠΑΣΟΚ και το πρόγραμμά του, για μια ανάπτυξη δίκαιη και βιώσιμη, δεσμεύεται να τροποποιήσει όλες τις προβληματικές διατάξεις που ο κώδικας αυτός κωδικοποιεί. Με ευρεία διαβούλευση, επιστημονική επεξεργασία, διαφάνεια και λογοδοσία.
Έτσι μόνο θα μπορέσουμε να απαντήσουμε με τρόπο αποδοτικό, σύγχρονο και οριστικό στις μεγάλες και διαχρονικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε ως χώρα στο πεδίο της πολεοδομίας και χωροταξίας. Έτσι θα απαντήσουμε στην κλιματική κρίση. Έτσι θα τονώσουμε την ανθεκτικότητα της χώρας στις φυσικές καταστροφές. Με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον, με προστασία της συνοχής του χώρου και με ασφάλεια δικαίου
Αυτή είναι η δική μας αποστολή, το δικό μας χρέος για τον κώδικα που σήμερα κυρώνει η Βουλή και για την επίτευξη της αρμονίας ανάμεσα στο δομημένο και το φυσικό περιβάλλον.
Για το αύριο. Για τις επόμενες γενιές.
