Κοινή ανακοίνωση του Τομέα Έρευνας και Τεχνολογίας και του Τομέα Παιδείας του ΠΑΣΟΚ -Κίνημα Αλλαγής και των υπεύθυνων ΚΤΕ Ανάπτυξης και Παιδείας Γ. Νικητιάδη και Στ. Παραστατίδη
Η Ελλάδα δεν μπορεί να οικοδομήσει ένα νέο παραγωγικό μοντέλο χωρίς να επενδύσει αποφασιστικά στη γνώση. Η έρευνα, η καινοτομία και πλέον η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελούν έναν ακόμη τομέα δημόσιας πολιτικής. Αποτελούν το θεμέλιο της οικονομικής ανάπτυξης, της ανταγωνιστικότητας, της κοινωνικής συνοχής και της εθνικής αυτοπεποίθησης για τις επόμενες δεκαετίες.
Το ΠΑΣΟΚ υπήρξε ιστορικά η πολιτική δύναμη που αναγνώρισε πρώτο τον στρατηγικό ρόλο της έρευνας. Το 1983 ίδρυσε για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας αυτόνομο Υπουργείο Έρευνας, εισάγοντας μια νέα αντίληψη για τον ρόλο της επιστήμης στην ανάπτυξη της Ελλάδας.
Το ΠΑΣΟΚ τέσσερα χρόνια πριν, ήδη από το 2023 και ασφαλώς πολύ πριν τις σημερινές κυβερνητικές εξαγγελίες, είχε ήδη διατυπώσει δημόσια και τεκμηριωμένα, ότι η έρευνα και η καινοτομία οφείλουν να αποτελούν οργανικό μέρος του χώρου της παιδείας και της ανώτατης εκπαίδευσης. Για τον λόγο αυτό τότε και όλα τα χρόνια έκτοτε προσεγγίσαμε με σοβαρότητα και όχι ασφαλώς συγκυριακά, την ίδρυση ενός Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας.
Η σημερινή κυβερνητική εξαγγελία κινείται προς μια κατεύθυνση που θεωρούμε κατ’ αρχήν θετική. Ωστόσο, οι διοικητικές αλλαγές από μόνες τους δεν αρκούν. Η έρευνα δεν προστατεύεται με επικοινωνιακά πυροτεχνήματα ούτε με αλλαγές πινακίδων στα υπουργεία.
- Προστατεύεται με θεσμούς.
- Προστατεύεται με αξιοκρατία.
- Προστατεύεται με ακαδημαϊκή ελευθερία και αυτονομία.
- Προστατεύεται με μακροχρόνιο σχεδιασμό.
- Προστατεύεται με σταθερή χρηματοδότηση.
- Προστατεύεται με θεσμική ανεξαρτησία των φορέων χρηματοδότησης και αξιολόγησης, με διαφάνεια και διεθνώς αναγνωρισμένες διαδικασίες.
Η Ένωση Ελλήνων Ερευνητών έχει επισημάνει ότι η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα: έλλειψη εθνικής στρατηγικής, ασυνέχεια στις χρηματοδοτήσεις, υπερβολική γραφειοκρατία, καθυστερήσεις και αδιαφάνεια στις αξιολογήσεις, αποδυνάμωση του ερευνητικού ιστού και περιορισμένες συνέργειες μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και παραγωγικής οικονομίας. Το ΠΑΣΟΚ υιοθετεί πλήρως αυτή τη θεώρηση.
Ζητούμε τη δημοσιοποίηση του πορίσματος της αρμόδιας επιτροπής και την έναρξη ουσιαστικού δημόσιου διαλόγου με τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, τους ερευνητές, τις επιχειρήσεις έντασης γνώσης και την ελληνική επιστημονική διασπορά.
Η επιτυχία ενός νέου θεσμικού σχήματος δεν θα κριθεί από το οργανόγραμμα αλλά από την ύπαρξη των αναγκαίων προϋποθέσεων που θα επιτρέψουν στην ελληνική επιστήμη να αναπτυχθεί.
Οι έντεκα εθνικές προτεραιότητές μας
- Εθνική στρατηγική δεκαετούς ορίζοντα για την έρευνα, την τεχνολογία, την καινοτομία και την τεχνητή νοημοσύνη, με διακομματική συνέχεια και πλήρη ευθυγράμμιση με τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας (ERA) και τις στρατηγικές του Horizon Europe.
- Σταθερή και επαρκής χρηματοδότηση, συγκρίσιμη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ώστε η βασική, η μεταφραστική και η εφαρμοσμένη έρευνα να αποκτήσουν πραγματική βιωσιμότητα.
- Απόλυτη αξιοκρατία και διαφάνεια σε όλες τις ερευνητικές προκηρύξεις, αξιολογήσεις και χρηματοδοτήσεις, χωρίς αδιαφανείς διαδικασίες ή πολιτικές παρεμβάσεις.
- Ισχυρό και ανεξάρτητο ΕΛΙΔΕΚ, με σταθερή χρηματοδότηση και ουσιαστικό ρόλο στη στήριξη της επιστημονικής αριστείας.
- Ενιαίος χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, με στενή συνεργασία πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων.
- Θεσμική και οικονομική ισοτιμία μεταξύ πανεπιστημιακών και ερευνητών, με δυνατότητα αμφίδρομης κινητικότητας και κοινής αξιοποίησης ανθρώπινου δυναμικού και υποδομών.
- Oλοκληρωμένη πολιτική για τις ερευνητικές υποδομές, εθνικές και ευρωπαϊκές (ESFRI), με σταθερή χρηματοδότηση, συντήρηση και αξιοποίηση, ώστε τα εργαστήρια και τα κέντρα αριστείας να λειτουργούν ως μοχλοί ανάπτυξης και διεθνούς ανταγωνιστικότητας.
- Ριζική μείωση της γραφειοκρατίας, ώστε ο ερευνητής να αφιερώνει τον χρόνο του στην παραγωγή γνώσης και όχι στη διαχείριση διοικητικών εμποδίων.
- Εθνική στρατηγική για την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία θα ενισχύσει την επιστημονική έρευνα, τη βιομηχανία, το Εθνικό Σύστημα Υγείας, την εκπαίδευση και τη δημόσια διοίκηση, με σεβασμό στη δεοντολογία και στα δικαιώματα των πολιτών.
- Αντιστροφή του brain drain και ουσιαστική πολιτική brain gain, ώστε οι νέοι Έλληνες επιστήμονες να επιλέγουν να δημιουργήσουν στην πατρίδα τους.
- Μετατροπή της επιστημονικής γνώσης σε εθνικό πλεονέκτημα, μέσα από ισχυρές συνεργασίες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, αξιοποίηση της καινοτομίας και σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή, μέσω ενός σταθερού πλαισίου φορολογικών κινήτρων για επενδύσεις σε R&D, καθώς και απλοποιημένες διαδικασίες για τεχνοβλαστούς και νεοφυείς επιχειρήσεις έντασης γνώσης.
Το όραμά μας
Η Ελλάδα μπορεί να γίνει χώρα παραγωγής και εξαγωγής γνώσης και όχι απλώς κατανάλωσης «εισαγόμενης» τεχνολογίας.
Αυτό όμως προϋποθέτει μια νέα εθνική συμφωνία.
Μια πολιτική που θα αντιμετωπίζει την έρευνα όχι ως διοικητική αρμοδιότητα, αλλά ως εθνική επένδυση.
Για το ΠΑΣΟΚ, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η δημιουργία ενός νέου Υπουργείου.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η οικοδόμηση ενός ολοκληρωμένου εθνικού οικοσυστήματος γνώσης, όπου η ανώτατη εκπαίδευση, η έρευνα, η καινοτομία και η τεχνητή νοημοσύνη θα λειτουργούν ως ένα ενιαίο, ισχυρό και διεθνώς ανταγωνιστικό σύστημα.
Η γνώση δεν είναι δαπάνη.
Η έρευνα δεν είναι πολυτέλεια.
Είναι η σημαντικότερη επένδυση για το μέλλον της χώρας.
