Την Τετάρτη 15 Ιουλίου διοργανώνεται ειδική ημερίδα με θέμα: «Η Παιδεία Αλλάζει (σ)την Ελλάδα: Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ» στην αίθουσα «Άρης Γαρουφαλής»,  στον Α’ όροφο του Ωδείου Αθηνών.

Ακολουθεί το πρόγραμμα αναλυτικά:

16.00-16.10 ​ΕΝΑΡΞΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ​

Προσέλευση – Χαιρετισμός – Εισαγωγή στο αντικείμενο της ημερίδας​

Συντονιστές: Όλγα Κλώντζα – Γιώργος Τσούμας​

16.10-16:50​Το σχολείο του αύριο​

• Ψηφιακό σχολείο – Τεχνητή Νοημοσύνη:  Γιάννης Πάζιος, υπεύθυνος Κ.Τ.Ε. Ψηφιακής Διακυβέρνησης ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής

• Πράσινο σχολείο – Οικολογία: Ελισάβετ Φελώνη, Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΑΔΑ​

• Συμπεριληπτικό σχολείο: Λίνα Παπαδοπούλου, Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

• Δημοκρατικό σχολείο: Ανδρέας Παπαδαντωνάκης, Εκπαιδευτικός – Φιλόλογος​

17.00 – 18.30​ Οι πολιτικές και οι λύσεις​

• Χωρίς ισχυρό εκπαιδευτικό, δεν υπάρχει ισχυρό σχολείο: Γιώργος Γεωργακόπουλος, Εκπαιδευτικός στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

• Σπάζοντας τη σιωπή του bullying: Ευγενία Αρβανίτη, Καθηγήτρια-Πρόεδρος στο Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία​

• Αφήνοντας την τσάντα στο σχολείο: Γιάννης Κουμέντος, πρώην αντιπρόεδρος ΙΕΠ, πρώην Περιφερειακός Δ/ντής Εκπαίδευσης Αττικής​

• Η συμπερίληψη στην πράξη και στην τάξη:  Κρυσταλλία Μουτάφη, Μελος Γ Σ. της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ) – Υποψήφια Διδάκτωρ Νομικής σχολής Α.Π.Θ.​

• Από το εκπαιδευτικό στο εργασιακό περιβάλλον:Χρήστος Γούλας, Γενικός Διευθυντής Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ & Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Neapolis Pafos ​

• Η μάθηση δεν έχει ηλικία: Μάνος Παυλάκης, Επίκ. Καθηγητής Εκπαίδευσης Ενηλίκων & Ηγεσίας Πανεπιστήμιο Frederick​

• Κατάργηση Πανελλαδικών & Εθνικό Απολυτήριο: Σωκράτης Κάτσικας, Γραμματέας Τομέα Παιδείας ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής, Καθηγητής στο Νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστημών και Τεχνολογίας – NTNU, Ομότιμος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς​

18.30 – 19.15​ Απελευθερώνοντας το δημόσιο πανεπιστήμιο​

• Κρατική ρύθμιση και αυτορρύθμιση του δημοσίου πανεπιστημίου : Αντώνης Καραμπατζός, Καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ

• Λειτουργία, εξωστρέφεια, αναπτυξιακός ρόλος του δημοσίου Πανεπιστημίου: Άννα Διαμαντοπούλου, πρώην Επίτροπος, πρώην υπ. Παιδείας και μέλος Πολιτικού Συμβουλίου ΠΑΣΟΚ- Κίνημα Αλλαγής​

• Το Πανεπιστήμιο ως Εργαστήριο Δημοκρατίας και Κοινωνικής Αλλαγής και η Συνταγματική Αναθεώρηση: Γιώργος Παπανδρέου, πρώην Πρωθυπουργός και πρώην Πρόεδρος ΠΑΣΟΚ

19.15 – 19.30​ Ταυτότητα: Στέφανος Παραστατίδης, Βουλευτής Κιλκίς και υπεύθυνος Κ.Τ.Ε. Παιδείας ΠΑΣΟΚ- Κίνημα Αλλαγής​

​

19:30-20:00 Η Παιδεία ως εθνική προτεραιότητα –Κεντρική Ομιλία Νίκου Ανδρουλάκη, Προέδρου ΠΑΣΟΚ- Κίνημα Αλλαγής​

Η Μαύρη Βίβλος των πεπραγμένων της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας στην παιδεία

Εισαγωγή

Μια εξαετία συστηματικής αποδυνάμωσης της δημόσιας εκπαίδευσης

Η αποτίμηση της περιόδου 2019-2026 δείχνει ότι η κυβερνητική πολιτική στην Παιδεία δεν χαρακτηρίστηκε απλώς από καθυστερήσεις, αστοχίες ή επιμέρους αδυναμίες. Διαμόρφωσε ένα συνολικό μοντέλο: διοικητικός έλεγχος αντί παιδαγωγικής εμπιστοσύνης, ψηφιακή βιτρίνα αντί ουσιαστικής υποστήριξης, ιδιωτικές διαδρομές αντί ενίσχυσης του δημόσιου συστήματος, κοινωνικά φίλτρα αντί ισότητας ευκαιριών.

Η εκπαίδευση αντιμετωπίστηκε ως μηχανισμός ελέγχου, ως πεδίο αγοράς και ως επικοινωνιακό προϊόν. Οι πολιτικές της περιόδου δεν αρκέστηκαν στο να αφήσουν άλυτα τα προβλήματα της δημόσιας παιδείας. Τα αξιοποίησαν ως υπόστρωμα για να ενισχυθούν παράλληλες ιδιωτικές διαδρομές: από τα φροντιστήρια και τα κέντρα μελέτης μέχρι τα ιδιωτικά σχολεία, τα κολλέγια και τα ΝΠΠΕ.

Οι μαθητές και οι φοιτητές βρίσκονται μπροστά σε περισσότερα φίλτρα. Οι οικογένειες καλούνται να πληρώσουν περισσότερα για υπηρεσίες που θα έπρεπε να εξασφαλίζει το δημόσιο σύστημα. Οι εκπαιδευτικοί εργάζονται σε συνθήκες πίεσης και απαξίωσης. Το δημόσιο σχολείο και το δημόσιο πανεπιστήμιο χάνουν έδαφος

Η Παιδεία απομακρύνθηκε από τον χαρακτήρα του καθολικού δημόσιου αγαθού και κινήθηκε προς ένα σύστημα όπου η ποιότητα, η στήριξη και η πρόσβαση εξαρτώνται όλο και περισσότερο από την οικονομική δυνατότητα των οικογενειών.

Η απάντηση σε αυτή την πορεία δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Χρειάζεται συνολικό σχέδιο ανασυγκρότησης της δημόσιας εκπαίδευσης: αύξηση δημόσιας χρηματοδότησης, ενίσχυση εκπαιδευτικών, στήριξη σχολικών μονάδων, πραγματική συμπερίληψη, ουσιαστική αναβάθμιση του Λυκείου, ισχυρό δημόσιο πανεπιστήμιο, αξιόπιστη επαγγελματική εκπαίδευση και ψηφιακή πολιτική με παιδαγωγικό περιεχόμενο.

Η Παιδεία δεν μπορεί να είναι αγορά ευκαιριών για όσους μπορούν να πληρώσουν. Οφείλει να είναι ο βασικός δημόσιος θεσμός ισότητας, γνώσης, δημοκρατίας και κοινωνικής κινητικότητας.

 ΕΝΟΤΗΤΑ Α

Δημόσιο σχολείο

1. υποβάθμιση, ανισότητες και διοικητικός έλεγχος

Η κυβερνητική επιλογή

Το δημόσιο σχολείο της περιόδου 2019-2026 δεν ενισχύθηκε ως καθολικός θεσμός μόρφωσης, ισότητας και κοινωνικής κινητικότητας. Αντί να στηριχθεί με πόρους, προσωπικό, υποδομές, επιμόρφωση και παιδαγωγική αυτονομία, φορτώθηκε με νέες πλατφόρμες, αξιολογικές διαδικασίες, διοικητικές υποχρεώσεις και απαιτήσεις συμμόρφωσης.

Η κυβερνητική πολιτική δεν αντιμετώπισε το σχολείο ως ζωντανή παιδαγωγική κοινότητα, αλλά ως μονάδα διοικητικής διαχείρισης. Η σχολική λειτουργία επιβαρύνθηκε από συνεχείς παρεμβάσεις στην αξιολόγηση, στις ψηφιακές πλατφόρμες, στα βιβλία, στη διοίκηση, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της σχολικής μονάδας. Η παιδαγωγική λειτουργία υποχώρησε πίσω από τη γραφειοκρατία, τους δείκτες, τις αναφορές και τις διαδικασίες.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Το αποτέλεσμα είναι ένα δημόσιο σχολείο που δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στον βασικό του ρόλο: να μορφώνει ισότιμα όλα τα παιδιά. Οι ανισότητες βαθαίνουν, η εμπιστοσύνη στο δημόσιο σχολείο υποχωρεί και οι οικογένειες ωθούνται όλο και περισσότερο στην αναζήτηση λύσεων εκτός δημόσιου συστήματος.

2. Υποχρηματοδότηση της Παιδείας και μεταφορά του κόστους στις οικογένειες

Η κυβερνητική επιλογή

Η υποχρηματοδότηση της εκπαίδευσης αποτελεί το βαθύτερο υπόστρωμα της αποδυνάμωσης της δημόσιας παιδείας. Η Ελλάδα παραμένει χαμηλά σε δημόσια εκπαιδευτική δαπάνη, σε δαπάνη ανά μαθητή και σε επένδυση σε σχέση με το ΑΕΠ. Αντί η υστέρηση αυτή να καλυφθεί με σημαντική αύξηση της δημόσιας χρηματοδότηση σε μια πορεία σύγκλισης με τα διεθνή και ευρωπαϊκά δεδομένα , το κόστος μεταφέρεται όλο και περισσότερο στις οικογένειες: φροντιστήρια, ιδιωτικές υπηρεσίες, κέντρα μελέτης, πρόσθετες δαπάνες για σπουδές, μετακινήσεις και εκπαιδευτικά υλικά.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου στη δημόσια επένδυση στην εκπαίδευση, με αποτέλεσμα οι ανάγκες του δημόσιου σχολείου, της Ειδικής Αγωγής, των υποδομών, της επιμόρφωσης και της φοιτητικής μέριμνας να παραμένουν συστηματικά υποχρηματοδοτημένες. Η υστέρηση αυτή μεταφέρει σημαντικό μέρος του εκπαιδευτικού κόστους στις οικογένειες, ιδίως μέσω φροντιστηρίων, ξένων γλωσσών, ιδιωτικής μελέτης και λοιπών εκπαιδευτικών υπηρεσιών.

Έτσι, η εκπαίδευση μετατρέπεται σταδιακά από δημόσιο αγαθό σε ιδιωτική επιβάρυνση. Το κράτος δεν καλύπτει το κενό· το μεταθέτει στην οικογένεια. Και αυτή η μετατόπιση δεν είναι ουδέτερη. Ευνοεί όσους μπορούν να πληρώσουν και αφήνει πιο εκτεθειμένους όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από ένα ισχυρό δημόσιο σχολείο.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι οικογένειες με μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα είτε επιλέγουν ιδιωτικές δομές εκπαίδευσης είτε αγοράζουν συμπληρωματικές εκπαιδευτικές υπηρεσίες. Οι υπόλοιπες βλέπουν τα παιδιά τους να μένουν περισσότερο εκτεθειμένα στα κενά του δημόσιου συστήματος. Έτσι, το σχολείο παύει να λειτουργεί ως αντισταθμιστικός θεσμός κοινωνικής κινητικότητας και αναπαράγει τις κοινωνικές ανισότητες.

3. Υποβάθμιση του εκπαιδευτικού λειτουργήματος

Η κυβερνητική επιλογή

Η κυβερνητική πολιτική της περιόδου 2019-2026 αντιμετώπισε τον εκπαιδευτικό περισσότερο ως εκτελεστή οδηγιών, διαχειριστή πλατφορμών και φορέα διοικητικών υποχρεώσεων, παρά ως παιδαγωγό με επιστημονική, κοινωνική και μορφωτική αποστολή.

Οι μισθοί παραμένουν καθηλωμένοι, η αγοραστική δύναμη έχει μειωθεί, οι αναπληρωτές εξακολουθούν να καλύπτουν πάγιες ανάγκες μετακινούμενοι κάθε χρόνο σε όλη τη χώρα, ενώ οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί επιβαρύνονται με αυξημένη γραφειοκρατία και νέες αρμοδιότητες χωρίς αντίστοιχη στήριξη. Σε νησιωτικές, τουριστικές και απομακρυσμένες περιοχές, το στεγαστικό πρόβλημα καθιστά την άσκηση του εκπαιδευτικού έργου δυσβάστακτη.

Η έκθεση Education at a Glance 2025 καταγράφει την Ελλάδα στην τελευταία θέση στους μισθούς των εκπαιδευτικών  δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία. Η διαπίστωση αυτή δεν είναι απλώς μισθολογική. Αφορά την ίδια την προϋπόθεση επιτυχίας κάθε εκπαιδευτικής πολιτικής.

Η πτώση της ελκυστικότητας πολλών καθηγητικών και παιδαγωγικών σχολών λειτουργεί ως πρόσθετη προειδοποίηση. Όταν το εκπαιδευτικό επάγγελμα χάνει κύρος, σταθερότητα και προοπτική, τότε η δημόσια εκπαίδευση χάνει το πιο κρίσιμο κεφάλαιό της: το ανθρώπινο δυναμικό της.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Όταν ο εκπαιδευτικός απαξιώνεται οικονομικά και θεσμικά, υποβαθμίζεται και το σχολείο. Οι μαθητές στερούνται σταθερό εκπαιδευτικό περιβάλλον, οι νέοι επιστήμονες αποθαρρύνονται από το επάγγελμα και η δημόσια εκπαίδευση χάνει ανθρώπους που είναι ο πιο κρίσιμος παράγοντας για την ποιότητα της μαθησιακής διαδικασίας.

4. Αυταρχισμός, έλλειψη διαλόγου και στοχοποίηση εκπαιδευτικών

Η κυβερνητική επιλογή

Η κυβερνητική πολιτική στην Παιδεία χαρακτηρίστηκε από συγκεντρωτισμό, διοικητική επιβολή και περιορισμένο ουσιαστικό διάλογο με τους θεσμικούς φορείς της εκπαιδευτικής κοινότητας. Σε κρίσιμα ζητήματα η κυβέρνηση επέλεξε τη λογική της επιβολής αντί της συνδιαμόρφωσης.

Η ΟΛΜΕ, η ΔΟΕ, η ΠΟΣΔΕΠ και οι άλλοι φορείς της εκπαίδευσης αντιμετωπίστηκαν συχνά ως εμπόδιο και όχι ως αναγκαίοι συνομιλητές.

Η διαφωνία των εκπαιδευτικών παρουσιάστηκε πολλές φορές ως πρόβλημα συμμόρφωσης και όχι ως θεμιτή δημοκρατική λειτουργία μιας ζωντανής εκπαιδευτικής κοινότητας.

Παράλληλα, την περίοδο 2020-2023 καταγράφεται αυξημένη πίεση προς εκπαιδευτικούς μέσα από πειθαρχικές διαδικασίες, ΕΔΕ και διοικητικές παρεμβάσεις. Έτσι, η κυβέρνηση διαμόρφωσε ένα περιβάλλον ανασφάλειας, επιτήρησης και έντασης, αντί για ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης, θεσμικής συνεργασίας και συλλογικής συμμετοχής των εκπαιδευτικών στον σχεδιασμό και την λειτουργία της εκπαίδευσης.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Η έλλειψη διαλόγου παράγει ανασφάλεια, δυσπιστία και θεσμική κόπωση. Οι εκπαιδευτικοί απομακρύνονται από τη δημιουργική συμμετοχή στη βελτίωση του σχολείου και η Παιδεία διοικείται με όρους πειθαρχίας και επιτήρησης, αντί με όρους δημοκρατικής ευθύνης και παιδαγωγικής συνεργασίας.

5. Αξιολόγηση χωρίς υποστήριξη – μηχανισμός ελέγχου αντί βελτίωσης

Η κυβερνητική επιλογή

Η αξιολόγηση παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση ως κεντρική μεταρρύθμιση για την αναβάθμιση του σχολείου.

Ο Ν. 4823/2021 συγκρότησε το βασικό πλαίσιο ατομικής αξιολόγησης εκπαιδευτικών και στελεχών, αλλά η εφαρμογή του δεν συνδέθηκε με ένα σταθερό, χρηματοδοτημένο και παιδαγωγικά αξιόπιστο σύστημα επιμόρφωσης και υποστήριξης.

Η ενίσχυση του ρόλου του διευθυντή και των ιεραρχικών μηχανισμών σε βάρος του Συλλόγου Διδασκόντων επιβεβαιώνει τον χαρακτήρα του πλαισίου. Η αξιολόγηση δεν συνοδεύτηκε από μηχανισμούς που να διοχετεύουν πρόσθετους πόρους στα σχολεία με περισσότερες ανάγκες, ούτε από συστηματική παιδαγωγική ανατροφοδότηση.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Στην πράξη οργανώθηκε κυρίως ως ένας  γραφειοκρατικός και προσχηματικός μηχανισμός ιεραρχικού ελέγχου, χωρίς επαρκή επιμόρφωση, χωρίς ουσιαστική ανατροφοδότηση και χωρίς δέσμευση για πρόσθετη στήριξη των σχολικών μονάδων.

Οι εκπαιδευτικοί βιώνουν την αξιολόγηση ως πίεση και όχι ως στήριξη. Τα σχολεία με μεγαλύτερες ανάγκες δεν ενισχύονται ουσιαστικά. Οι μαθητές δεν ωφελούνται, γιατί η διαδικασία δεν μεταφράζεται σε καλύτερες συνθήκες μάθησης, μικρότερα τμήματα, περισσότερες υποστηρικτικές δομές ή ουσιαστική παιδαγωγική ελευθερία

6. Ολοήμερο σχολείο χωρίς παιδαγωγική λειτουργία

Η κυβερνητική επιλογή

Το Ολοήμερο σχολείο θα μπορούσε να είναι βασικός θεσμός ισότητας, στήριξης της οικογένειας και ενίσχυσης της μάθησης. Αντί γι’ αυτό, παραμένει συχνά μια αποσπασματική λειτουργία, χωρίς ενιαίο παιδαγωγικό πρόγραμμα και χωρίς σταθερό υπεύθυνο εκπαιδευτικό για τη μελέτη των μαθημάτων της επόμενης ημέρας.

Στην πράξη, η λειτουργία του καλύπτεται πολλές φορές από διαθέσιμες ώρες εκπαιδευτικών ή από ανάγκες συμπλήρωσης ωραρίων. Έτσι, το Ολοήμερο χάνει τον χαρακτήρα οργανωμένης σχολικής στήριξης και μετατρέπεται σε απλή φύλαξη ή διευθέτηση χρόνου.

Η αποδυνάμωση του Ολοήμερου συνδέεται άμεσα με την αύξηση της ιδιωτικής υποστήριξης των μαθητών. Όταν το δημόσιο σχολείο δεν παρέχει συστηματική μελέτη, δημιουργική απασχόληση και αντισταθμιστική στήριξη, οι εργαζόμενοι γονείς οδηγούνται σε ιδιωτικά κέντρα μελέτης.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι εργαζόμενοι γονείς αναγκάζονται να αναζητούν ιδιωτικές λύσεις στα Κέντρα Μελέτης. Τα παιδιά που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη δωρεάν στήριξης μέσα στο σχολείο δεν την λαμβάνουν συστηματικά. Το Ολοήμερο χάνει τον κοινωνικό και παιδαγωγικό του ρόλο και γίνεται ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα των ανισοτήτων.

7. Μαθησιακή κρίση, στείρα γνώση και PISA

Η κυβερνητική επιλογή

Το σχολείο της περιόδου 2019-2026 δεν απάντησε στο βαθύ μαθησιακό πρόβλημα που αναδείχθηκε πριν και μετά την πανδημία. Δεν υπήρξε στοχευμένο πρόγραμμα κάλυψης μαθησιακών κενών, ούτε ουσιαστική αλλαγή του παιδαγωγικού μοντέλου. Η μάθηση παραμένει συχνά εγκλωβισμένη στην αποστήθιση, στην εξεταστική πίεση και στην τυποποίηση, ενώ οι δεξιότητες κριτικής σκέψης, δημιουργικότητας και συμμετοχής δεν ενισχύονται ουσιαστικά.

Τα αποτελέσματα του διαγωνισμού PISA 2022 αποτυπώνουν με σαφήνεια το βάθος του προβλήματος. Οι επιδόσεις των μαθητών στην Ελλάδα ήταν χαμηλότερες όχι μόνο από το 2018, αλλά και από κάθε προηγούμενη μέτρηση σε μαθηματικά, ανάγνωση και φυσικές επιστήμες. Στα μαθηματικά, η μέση επίδοση μειώθηκε από 451 μονάδες το 2018 σε 430 το 2022, έναντι 472 του μέσου όρου του ΟΟΣΑ. Στην ανάγνωση η Ελλάδα υποχώρησε από 457 σε 438 μονάδες, έναντι 476 του ΟΟΣΑ, και στις φυσικές επιστήμες από 452 σε 441, έναντι 485 του ΟΟΣΑ.

Η μαθησιακή κρίση αποτυπώνεται και στα επίπεδα επάρκειας. Μόνο το 53% των μαθητών στην Ελλάδα φτάνει τουλάχιστον στο επίπεδο 2 στα μαθηματικά, έναντι 69% στον ΟΟΣΑ. Στην ανάγνωση το αντίστοιχο ποσοστό είναι 62%, έναντι 74%, και στις φυσικές επιστήμες 63%, έναντι 76%. Μόνο περίπου 2% των μαθητών καταγράφονται ως άριστοι στα μαθηματικά, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ είναι 9%. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κοινωνική απόκλιση: η διαφορά επιδόσεων μεταξύ μαθητών υψηλού και χαμηλού κοινωνικοοικονομικού υπόβαθρου φτάνει τις 76 μονάδες.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι μαθητές αποξενώνονται από τη μάθηση, οι ανισότητες βαθαίνουν και η σχολική εμπειρία υποχωρεί στον μορφωτικό της χαρακτήρα. Το δημόσιο σχολείο δυσκολεύεται να καλλιεργήσει ελεύθερους, δημιουργικούς και ενεργούς πολίτες, ενώ οι μαθητές από πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα μένουν περισσότερο εκτεθειμένοι στα μαθησιακά κενά.

8. Σχολικές υποδομές σε εγκατάλειψη

Η κυβερνητική επιλογή

Η σχολική στέγη παραμένει ένα από τα πιο ορατά σημεία εγκατάλειψης της δημόσιας εκπαίδευσης. Πολλά σχολικά κτίρια είναι παλαιά, ενεργειακά ανεπαρκή, χωρίς πλήρη προσεισμικό έλεγχο και με σοβαρές ανάγκες συντήρησης. Η κυβέρνηση προέβαλε επιμέρους ενεργειακές αναβαθμίσεις, αλλά δεν παρουσίασε ένα γενναίο εθνικό σχέδιο για ασφαλή, σύγχρονα και παιδαγωγικά κατάλληλα σχολικά κτίρια.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία το 65% των σχολικών κτιρίων είναι κατασκευασμένα πριν από το 1985. Από περίπου 13.500 σχολικά κτίρια, μόνο 3.200 διαθέτουν ταυτότητα κτιρίου και πλήρη φάκελο στατικής επάρκειας. Οι ανάγκες στατικής ενίσχυσης εκτιμώνται πάνω από 1,2 δισ. ευρώ, ενώ από το Ταμείο Ανάκαμψης για σχετικές παρεμβάσεις διατέθηκαν περίπου 250 εκατ. ευρώ και κατευθύνθηκαν κυρίως σε ενεργειακές αναβαθμίσεις.

Η αναντιστοιχία ανάμεσα στο μέγεθος του προβλήματος και την κυβερνητική απάντηση είναι εμφανής. Αντί η σχολική στέγη να γίνει εθνική προτεραιότητα, η ευθύνη μετακυλίεται συχνά στους δήμους, χωρίς αντίστοιχους πόρους και χωρίς ενιαίο σχεδιασμό.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Μαθητές και εκπαιδευτικοί περνούν την ημέρα τους σε χώρους που συχνά δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ασφάλειας, υγιεινής και σύγχρονης μάθησης. Η εγκατάλειψη των σχολικών υποδομών πλήττει κυρίως τις πιο αδύναμες περιοχές και υπονομεύει πέραν από την ισότητα ευκαιριών και την ισότητα των συνθηκών στην εκπαίδευση.

9. Κατάργηση Σχολικών Επιτροπών και διοικητική ασφυξία των σχολείων

Η κυβερνητική επιλογή

Η κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών απομάκρυνε τη διαχείριση των καθημερινών αναγκών από τη σχολική μονάδα και τη σχολική κοινότητα. Αντί να διορθωθούν υπαρκτές αδυναμίες διαφάνειας και λογοδοσίας, η κυβέρνηση επέλεξε έναν γραφειοκρατικό συγκεντρωτισμό που μεταφέρει αρμοδιότητες στους δήμους.

Ο Ν. 5056/2023 προώθησε την κατάργηση των σχολικών επιτροπών σε δήμους με λιγότερα από 100 σχολεία, αποσυνδέοντας τη σχολική μονάδα από την άμεση διαχείριση των λειτουργικών της αναγκών. Οι διευθυντές καλούνται πλέον να λειτουργούν μέσα σε ένα σύστημα εγκρίσεων, κωδικών και καθυστερήσεων, ακόμη και για αυτονόητες μικροδαπάνες.

Η επέκταση του ίδιου μοντέλου και στους μεγάλους δήμους από το 2026 επιβεβαιώνει την επιλογή γενίκευσης ενός συστήματος που ήδη παράγει δυσλειτουργίες. Καθυστερήσεις σε πληρωμές, προμήθειες, πετρέλαιο, χαρτική ύλη και μικροεπισκευές δεν αποτελούν απλές τεχνικές αστοχίες. Δείχνουν ότι η μεταρρύθμιση απομάκρυνε τη λήψη αποφάσεων από εκεί όπου εμφανίζονται οι ανάγκες.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Τα σχολεία χάνουν την αναγκαία ευελιξία για την κάλυψη άμεσων αναγκών. Η καθημερινή λειτουργία τους εξαρτάται από υποστελεχωμένες υπηρεσίες δήμων. Οι διευθυντές και οι εκπαιδευτικοί φορτώνονται πρόσθετο άγχος, ενώ μαθητές και γονείς βιώνουν τις συνέπειες στην καθημερινότητα του σχολείου.

10. Σχολική βία : πλατφόρμες καταγγελίας αντί πολιτικών πρόληψης και μόνιμων δομών στήριξης

Η κυβερνητική επιλογή

Η σχολική βία και ο εκφοβισμός είναι σύνθετα κοινωνικά και παιδαγωγικά φαινόμενα. Η κυβερνητική απάντηση περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη δημιουργία πλατφόρμας αναφορών και σε διαδικασίες καταγραφής. Όμως η ψηφιοποίηση της καταγγελίας δεν είναι πολιτική πρόληψης.

Ο Ν. 5029/2023 και η σχετική κυβερνητική πολιτική έδωσαν προτεραιότητα στην καταγραφή και στη διαχείριση περιστατικών μέσω πλατφορμών, χωρίς να δημιουργήσουν το αναγκαίο δίκτυο πρόληψης μέσα στη σχολική κοινότητα. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο να καταγράφονται τα περιστατικά. Είναι να υπάρχουν μόνιμοι σχολικοί ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, ομάδες πρόληψης, θεσμοθετημένες διαδικασίες ενδοσχολικής  διαμεσολάβησης, σταθερή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και ουσιαστική συνεργασία με τις οικογένειες.

Η κυβερνητική προσέγγιση μεταθέτει την ευθύνη σε μαθητές, γονείς και σχολικές μονάδες, χωρίς να ενισχύει τον πυρήνα της πρόληψης. Η σχολική βία αντιμετωπίζεται ως ζήτημα αναφοράς και πειθαρχικής διαχείρισης, ενώ στην πραγματικότητα συνδέεται με τη σχολική κουλτούρα, την ψυχική υγεία, την κοινωνική ανισότητα και την ανάγκη μόνιμων διεπιστημονικών δομών.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι μαθητές δεν λαμβάνουν εγκαίρως τη στήριξη που χρειάζονται. Οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς καλούνται να διαχειριστούν δύσκολες καταστάσεις χωρίς επαρκή επιστημονική υποστήριξη. Το πρόβλημα μετατρέπεται σε θέμα καταγραφής και πειθαρχίας, αντί να αντιμετωπίζεται στη ρίζα του.

ΕΝΟΤΗΤΑ Β

Το σχολείο στην ψηφιακή εποχή

1. Η πολιτική της πλατφόρμας: από την εκπαίδευση στην εικόνα

Η κυβερνητική επιλογή

Η κυβέρνηση επένδυσε συστηματικά στην εικόνα του ψηφιακού εκσυγχρονισμού. Πλατφόρμες όπως το myschool, το edupass, το e-eggrafes, οι πλατφόρμες αναφορών και οι εφαρμογές διοικητικής παρακολούθησης προβλήθηκαν ως τεκμήρια μεταρρύθμισης. Όμως η προσθήκη ψηφιακών εργαλείων δεν σημαίνει αυτομάτως καλύτερο σχολείο.

Σε πολλές περιπτώσεις η ψηφιοποίηση δεν μείωσε ουσιαστικά τη γραφειοκρατία. Τη μετέφερε στην οθόνη. Οι εκπαιδευτικοί και οι διευθυντές κλήθηκαν να ενημερώνουν περισσότερα συστήματα και να παρακολουθούν περισσότερες διαδικασίες, χωρίς αντίστοιχη απλοποίηση της σχολικής λειτουργίας.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι εκπαιδευτικοί επιβαρύνθηκαν με νέα ψηφιακά καθήκοντα, χωρίς να απαλλαγούν από παλαιές διοικητικές υποχρεώσεις. Οι μαθητές δεν ωφελήθηκαν ουσιαστικά από εργαλεία που συνδέονται λειτουργικά με τη διδασκαλία. Το σχολείο απέκτησε περισσότερα εργαλεία καταγραφής, όχι κατ’ ανάγκη περισσότερα εργαλεία μάθησης.

2. Τηλεκπαίδευση, Cisco και προσωπικά δεδομένα

Η κυβερνητική επιλογή

Η εμπειρία της τηλεκπαίδευσης ανέδειξε τη σημασία της ψηφιακής ετοιμότητας του δημόσιου σχολείου, αλλά και τα όρια μιας πολιτικής που κινείται με όρους έκτακτης ανάγκης, χωρίς επαρκή σχεδιασμό για ισότιμη πρόσβαση, εξοπλισμό μαθητών, σταθερή σύνδεση, επιμόρφωση εκπαιδευτικών και προστασία προσωπικών δεδομένων.

Η μαζική χρήση της πλατφόρμας Cisco/Webex σε συνθήκες πανδημίας δεν ήταν απλώς τεχνική λύση. Ήταν θεσμική επιλογή με σοβαρές συνέπειες, καθώς η εκπαιδευτική διαδικασία και τα δεδομένα ανηλίκων εξαρτήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από ιδιωτικό τεχνολογικό περιβάλλον.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Μαθητές χωρίς εξοπλισμό και σταθερή σύνδεση βρέθηκαν σε μειονεκτική θέση. Εκπαιδευτικοί κλήθηκαν να σηκώσουν το βάρος μιας νέας μορφής διδασκαλίας χωρίς επαρκή προετοιμασία. Η εμπιστοσύνη στην ψηφιακή πολιτική του κράτους υπονεμεύθηκε.

3. Τράπεζα Θεμάτων: εξεταστική πίεση και εύθραυστες ψηφιακές υποδομές

Η κυβερνητική επιλογή

Η Τράπεζα Θεμάτων παρουσιάστηκε ως εργαλείο αξιοπιστίας, αντικειμενικότητας και αναβάθμισης του σχολείου. Στην πράξη λειτούργησε μέσα σε εξεταστικοκεντρικό πλαίσιο, αυξάνοντας την πίεση στους μαθητές και στους εκπαιδευτικούς, χωρίς αντίστοιχη παιδαγωγική στήριξη.

Η ψηφιακή κατάρρευση της Τράπεζας Θεμάτων τον Μάιο του 2023 αποκάλυψε την αναντιστοιχία ανάμεσα στο αφήγημα του «ψηφιακού κράτους» και την πραγματική ανθεκτικότητα κρίσιμων εκπαιδευτικών υποδομών.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι μαθητές βρέθηκαν αντιμέτωποι με ανασφάλεια, αναμονή και πρόσθετη εξεταστική πίεση. Οι εκπαιδευτικοί κλήθηκαν να διαχειριστούν μια κρίση για την οποία δεν είχαν ευθύνη, ούτε την δυνατότητα παρέμβασης. Το σχολείο επιβαρύνθηκε με ένα εργαλείο που ενίσχυσε την εξεταστική λογική και ανέδειξε την ευθραυστότητα των ψηφιακών υποδομών.

4. Διαδραστικοί πίνακες, ψηφιακό φροντιστήριο και Ταμείο Ανάκαμψης

Η κυβερνητική επιλογή

Η προμήθεια διαδραστικών πινάκων και η προβολή νέων ψηφιακών εργαλείων παρουσιάστηκαν ως μεγάλες καινοτομίες. Όμως η τεχνολογία, από μόνη της, δεν αλλάζει την εκπαίδευση. Χρειάζεται παιδαγωγικά σχεδιασμένο περιεχόμενο, επιμόρφωση, τεχνική υποστήριξη και ένταξη στο πρόγραμμα σπουδών.

Το ίδιο ισχύει και για το ψηφιακό φροντιστήριο, που θεσμοθετήθηκε με τον Ν. 5128/2024. Η δωρεάν ψηφιακή πρόσβαση σε υλικό μπορεί να είναι χρήσιμη, αλλά δεν υποκαθιστά το ζωντανό δημόσιο σχολείο, ούτε λύνει τα μαθησιακά κενά χωρίς ενισχυτική διδασκαλία και στήριξη μέσα στη σχολική μονάδα.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι μαθητές δεν κερδίζουν ουσιαστικά όταν η τεχνολογία λειτουργεί αποσπασματικά. Οι εκπαιδευτικοί πιέζονται να αξιοποιήσουν εργαλεία χωρίς τον αναγκαίο χρόνο, επιμόρφωση και στήριξη. Οι δημόσιοι πόροι κινδυνεύουν να μετατραπούν σε σπατάλη δαπάνών για εντυπωσιασμό αντί σε επένδυση με μόνιμο παιδαγωγικό αποτέλεσμα.

5. Τεχνητή Νοημοσύνη στο σχολείο χωρίς θεσμικό και παιδαγωγικό πλαίσιο

Η κυβερνητική επιλογή

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για την εκπαίδευση, μόνο εάν εισαχθεί με θεσμικό πλαίσιο, παιδαγωγικό σχέδιο, πιλοτική εφαρμογή, προστασία δεδομένων, ανθρώπινη εποπτεία και ουσιαστική συμμετοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Το έργο «Ψηφιακό Σχολείο και Τεχνητή Νοημοσύνη», ύψους 73,6 εκατ. ευρώ και διάρκειας υλοποίησης μόλις 12 μηνών, δεν συνιστά παρά μια υψηλού κόστους απλή τεχνοκρατική παρέμβαση. Απαιτεί σαφές παιδαγωγικό πλαίσιο, πρόβλεψη βιωσιμότητας, διαδικασίες αξιολόγησης και κανόνες προστασίας δεδομένων.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι μαθητές μπορεί να εκτεθούν σε εργαλεία χωρίς επαρκή έλεγχο, χωρίς σαφείς εγγυήσεις προστασίας και χωρίς παιδαγωγική αξιολόγηση. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να εφαρμόσουν αλλαγές στις οποίες δεν έχουν συμμετάσχει. Το δημόσιο σχολείο κινδυνεύει να γίνει πεδίο πειραματισμού τεχνολογικών λύσεων.

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ

Λύκειο, εξεταστικό σύστημα και πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Το Λύκειο ως εξεταστικός διάδρομος και μηχανισμός αποκλεισμών

Το Λύκειο θα έπρεπε να είναι χώρος γενικής παιδείας, κριτικής σκέψης, προσωπικής ανάπτυξης, δημοκρατικής συμμετοχής και ουσιαστικού επαγγελματικού προσανατολισμού. Στην πράξη έχει μετατραπεί σε προθάλαμο εξετάσεων, με κορύφωση τη Γ΄ Λυκείου, όπου η σχολική ζωή υποτάσσεται σχεδόν ολοκληρωτικά στην προετοιμασία για την πρόσβαση στα ΑΕΙ.

Η κυβερνητική πολιτική της περιόδου 2019-2026 δεν ανέτρεψε αυτή την πραγματικότητα.

1. Το Λύκειο ως εξεταστικός μηχανισμός

Η κυβερνητική επιλογή

Η κυβέρνηση επέλεξε να διαχειριστεί το Λύκειο μέσα στο ίδιο εξεταστικοκεντρικό πλαίσιο. Η γενική παιδεία, η κριτική σκέψη, η τέχνη, ο πολιτισμός, η δημοκρατική συμμετοχή και ο επαγγελματικός προσανατολισμός παρέμειναν δευτερεύοντα σε σχέση με την εξεταστική προετοιμασία.

Το Λύκειο δεν αντιμετωπίστηκε ως αυτόνομη μορφωτική βαθμίδα με δική της αξία, αλλά ως μέρος ενός συστήματος διαλογής. Και όσο το σχολείο υποτάσσεται στις εξετάσεις, τόσο ενισχύεται η παραπαιδεία και η εξάρτηση της εκπαιδευτικής επιτυχίας από την οικονομική δυνατότητα της οικογένειας.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι μαθητές αντιλαμβάνονται συχνά το σχολείο ως υποχρέωση, εμπόδιο ή εξεταστικό σταθμό. Η σχολική εμπειρία φτωχαίνει, η σχέση με τη μάθηση γίνεται εργαλειακή και η εφηβεία συμπιέζεται από άγχος, ανταγωνισμό και συνεχή αξιολόγηση.

Οι οικογένειες πιέζονται οικονομικά από την παραπαιδεία. Η κοινωνική κινητικότητα περιορίζεται, γιατί η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση εξαρτάται όλο και περισσότερο από τους πόρους της οικογένειας.

2. Εθνικό Απολυτήριο και προσχηματικός εθνικός διάλογος

Η κυβερνητική επιλογή

Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο, την αναβάθμιση του Λυκείου και την αλλαγή του  συστήματος  πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση απαιτεί σοβαρότητα, θεσμική συνέχεια, επιστημονική τεκμηρίωση, ευρεία πολιτική συναίνεση και ουσιαστική συμμετοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Η κυβέρνηση, επί έξι χρόνια, κράτησε τη συγκεκριμένη παρέμβαση ουσιαστικά στα χαρτιά των προγραμματικών και κυβερνητικών εξαγγελιών της . Η πρωτοβουλία του ΠΑΣΟΚ, τον Ιούνιο του 2025, να θέσει θεσμικά στη Διαρκή Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων την ανάγκη ανοιχτού διαλόγου, ανέδειξε το θεσμικό και πολιτικό κενό. Υπό την πίεση αυτής της πρωτοβουλίας, η κυβέρνηση προχώρησε στην συγκρότηση μιας επιτροπής χωρίς προηγούμενη ουσιαστική διαβούλευση, σαφές πλαίσιο και θεσμοθετημένη συμμετοχή των πολιτικών δυνάμεων και της εκπαιδευτικής κοινότητας. Ο σχεδιασμός μιας παρωδίας διαλόγου, συγχρονισμένης με την προεκλογική περίοδο, είναι αποκαλυπτικός των πραγματικών προθέσεων της κυβέρνησης.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Χωρίς πραγματική συναίνεση, κάθε αλλαγή στο Λύκειο κινδυνεύει να γίνει ακόμη μία μεταρρύθμιση μικρής διάρκειας. Η χώρα χρειάζεται μια τολμηρή και συνολική μεταρρυθμιστική παρέμβαση  με αξιοπιστία, παιδαγωγική συνοχή, διακομματική συνεννόηση, επιστημονική θεμελίωση και κοινωνική αποδοχή. Δεν χρειάζεται ένα «προεκλογικό απολυτήριο», αλλά ένα πραγματικά Εθνικό Απολυτήριο.

3. Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, κενές θέσεις και κοινωνικοί φραγμοί

Η κυβερνητική επιλογή

Η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής εφαρμόστηκε ως μηχανισμός περιορισμού της πρόσβασης στη δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση. Παρουσιάστηκε ως μέτρο ποιότητας, αλλά δεν βελτίωσε το σχολείο, δεν στήριξε τους μαθητές, δεν ενίσχυσε τα πανεπιστήμια και δεν αντιμετώπισε τις ανισότητες που παράγονται πριν από τις εξετάσεις.

Η τετραετία εφαρμογής της, από το 2021 έως το 2024, οδήγησε σε περίπου 48.000 κενές θέσεις στα ΑΕΙ. Δημόσια πανεπιστημιακά τμήματα, ιδίως στην περιφέρεια, είδαν θέσεις να μένουν αδιάθετες, ενώ μέρος της εκπαιδευτικής ζήτησης ωθήθηκε προς ιδιωτικές διαδρομές.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι υποψήφιοι από πιο αδύναμα κοινωνικά στρώματα πλήττονται περισσότερο, γιατί έχουν λιγότερη πρόσβαση σε πρόσθετη προετοιμασία και ασφαλές μορφωτικό περιβάλλον. Η ΕΒΕ λειτουργεί ως φίλτρο που δεν εφαρμόζεται πάνω σε ίσες αφετηρίες.

Το μέτρο δεν λύνει το πρόβλημα ποιότητας. Το κρύβει πίσω από έναν αριθμητικό κόφτη. Η ποιότητα εξασφαλίζεται με ισχυρό σχολείο, ενισχυτική διδασκαλία, ακαδημαϊκή στήριξη των φοιτητών και σοβαρό σχεδιασμό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

ΕΝΟΤΗΤΑ Δ

Ιδιωτικοποίηση και εκπαιδευτικό σύστημα δύο ταχυτήτων

1. Στροφή προς την ιδιωτική εκπαίδευση

Η κυβερνητική επιλογή

Η υποβάθμιση της εμπιστοσύνης στο δημόσιο σχολείο συνοδεύτηκε από σταθερή αύξηση του ρόλου της ιδιωτικής εκπαίδευσης. Οι οικογένειες που έχουν οικονομική δυνατότητα αναζητούν ιδιωτικό σχολείο, φροντιστήριο, κέντρο μελέτης ή ιδιωτική στήριξη, όχι επειδή αυτό αποτελεί πάντα ελεύθερη παιδαγωγική επιλογή, αλλά συχνά επειδή το δημόσιο σύστημα δεν τους παρέχει την ασφάλεια, την ποιότητα και τη στήριξη που θα έπρεπε.

Τα διαθέσιμα στοιχεία για την περίοδο 2018-2022 δείχνουν αύξηση του αριθμού των μαθητών που φοιτούν σε ιδιωτικά σχολεία κατά 16,7%, με ιδιαίτερα έντονη αύξηση στο Νηπιαγωγείο, όπου οι μαθητές από 15.982 έφτασαν τους 24.264.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Η εκπαίδευση γίνεται όλο και περισσότερο εξαρτημένη από την οικονομική δυνατότητα της οικογένειας. Η εκπαιδευτική ανισότητα αρχίζει νωρίς και διαμορφώνεται από το Νηπιαγωγείο, το Δημοτικό, τη δυνατότητα πρόσθετης στήριξης για την μελέτη της επόμενης μέρας και τη συνολική εκπαιδευτική διαδρομή που μπορεί να αγοράσει κάθε οικογένεια.

2. Κέντρα Μελέτης και ανεξέλεγκτη παραπαιδεία

Η κυβερνητική επιλογή

Τα Κέντρα Μελέτης αποτελούν σύμπτωμα μιας ευρύτερης μετατόπισης: όλο και μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής σχολικής εργασίας μεταφέρεται έξω από το δημόσιο σχολείο. Η απουσία ουσιαστικού Ολοήμερου, η πίεση της ύλης, η εξεταστική λογική και η δυσκολία πολλών οικογενειών να στηρίξουν τα παιδιά στο σπίτι δημιουργούν ζήτηση για ιδιωτικές δομές Κέντρων Μελέτης.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, λειτουργούν πάνω από 2.500 Κέντρα Μελέτης χωρίς σαφές και ολοκληρωμένο πλαίσιο αδειοδότησης, ελέγχου προδιαγραφών ασφαλείας και εργασιακής ρύθμισης.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι οικογένειες πληρώνουν για υπηρεσίες που θα έπρεπε να καλύπτει το δημόσιο σχολείο. Οι μαθητές από ασθενέστερα νοικοκυριά μένουν χωρίς αντίστοιχη στήριξη. Γύρω από το σχολείο δημιουργείται μια παράλληλη εκπαιδευτική αγορά, η οποία δεν μειώνει τις ανισότητες· τις οργανώνει και τις διευρύνει.

3. Εκπαιδευτικά Mall και καθετοποιημένες ιδιωτικές διαδρομές

Η κυβερνητική επιλογή

Η ρύθμιση για δυνατότητα συστέγασης ιδιωτικών σχολείων, κολλεγίων και πανεπιστημιακών παραρτημάτων στο ίδιο κτιριακό συγκρότημα ανοίγει τον δρόμο σε καθετοποιημένες ιδιωτικές εκπαιδευτικές διαδρομές. Ένας μαθητής μπορεί να εισέρχεται στο Νηπιαγωγείο ενός εκπαιδευτικού ομίλου και να συνεχίζει έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση μέσα στο ίδιο επιχειρηματικό οικοσύστημα.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Δημιουργείται μια περίκλειστη ιδιωτική εκπαιδευτική αγορά. Το δημόσιο σχολείο παύει να είναι το αυτονόητο κοινό σημείο συνάντησης παιδιών από διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα και μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε επιλογή ανάγκης για όσους δεν μπορούν να ακολουθήσουν ιδιωτική διαδρομή.

4. ΝΠΠΕ και πανεπιστημιοποίηση των κολλεγίων

Η κυβερνητική επιλογή

Η κυβέρνηση παρουσίασε τα ΝΠΠΕ ως μεγάλη τομή που θα έφερνε κορυφαία ξένα πανεπιστήμια στην Ελλάδα. Η πραγματικότητα ανέδειξε την στόχευση της κυβερνητικής επιλογής: την αναβάθμιση υφιστάμενων ή νέων δυνητικών συνεργασιών ελληνικών κολλεγίων και εκπαιδευτικών ομίλων με ξένα κερδοσκοπικά ιδρύματα και κερδοσκοπικά funds.

Ο Ν. 5094/2024 άνοιξε νέα, ιδιωτικά χρηματοδοτούμενη διαδρομή πανεπιστημιακών σπουδών δίπλα στο δημόσιο πανεπιστήμιο, χωρίς ολοκληρωμένο εθνικό σχεδιασμό για τον ακαδημαϊκό χάρτη, χωρίς αξιολόγηση των νέων ιδιωτικών δομών, χωρίς πρόβλεψη για τη βιωσιμότητα των περιφερειακών πανεπιστημίων

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Η ανώτατη εκπαίδευση κινδυνεύει να μετατραπεί σε αγορά τίτλων πολλών ταχυτήτων. Το δημόσιο πανεπιστήμιο δέχθηκε ένα καίριο πλήγμα που όχι μόνο δεν δημιουργεί συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού αλλά οδηγεί νομοτελειακά πολλά περιφερειακά πανεπιστήμια σε αργό θάνατο. Οι υποψήφιοι και οι φοιτητές στο  δημόσιο πανεπιστήμιο υπόκεινται σε αυστηρά φίλτρα. Από την άλλη, όσοι διαθέτουν οικονομική δυνατότητα αποκτούν πρόσβαση σε εναλλακτικές πανεπιστημιακές διαδρομές κερδοσκοπικού χαρακτήρα, χωρίς ρυθμιστικό και ελεγκτικό πλαίσιο.

Τα δημόσια πανεπιστήμια, ιδίως τα περιφερειακά, δέχονται πρόσθετη πίεση. Η χώρα δεν χρειάζεται υποβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου για να ανοίξει χώρος στην ιδιωτική αγορά· χρειάζεται ισχυρό δημόσιο πανεπιστήμιο, με χρηματοδότηση, προσωπικό, φοιτητική μέριμνα, διεθνοποίηση, έρευνα και ακαδημαϊκή αξιοπιστία.

ΕΝΟΤΗΤΑ Ε

Δημόσιο πανεπιστήμιο: υποχρηματοδότηση, διοικητικός έλεγχος και αυταρχικό πλαίσιο

1. Δημόσιο πανεπιστήμιο υπό πίεση

Η κυβερνητική επιλογή

Η κυβερνητική πολιτική για τα ΑΕΙ δεν έθεσε στο επίκεντρο την ενίσχυση του δημόσιου πανεπιστημίου. Αντί να δοθεί προτεραιότητα στη χρηματοδότηση, στο προσωπικό, στην έρευνα, στις υποδομές, στη φοιτητική μέριμνα και στην περιφερειακή ανάπτυξη, η συζήτηση μετατοπίστηκε σε ζητήματα ασφάλειας, διοίκησης, ελέγχου, διαγραφών και ιδιωτικών παραρτημάτων.

Το δημόσιο πανεπιστήμιο αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως πρόβλημα διαχείρισης και πειθαρχίας, παρά ως βασικός θεσμός γνώσης, έρευνας, κοινωνικής κινητικότητας και παραγωγικής ανασυγκρότησης.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Η κοινωνία χάνει ένα ισχυρό δημόσιο πανεπιστήμιο που θα μπορούσε να στηρίζει την έρευνα, την περιφερειακή ανάπτυξη και τη νέα γενιά. Οι φοιτητές βρίσκονται σε περιβάλλον αβεβαιότητας, οι σχολές πιέζονται και η εμπιστοσύνη στο δημόσιο πανεπιστημιακό σύστημα υπονομεύεται.

2. Διοίκηση ΑΕΙ και συρρίκνωση του αυτοδιοίκητου

Η κυβερνητική επιλογή

Με τον Ν. 4957/2022 η διοίκηση των ΑΕΙ ανασχεδιάστηκε με όρους συγκέντρωσης εξουσίας και εταιρικής διακυβέρνησης. Τα Συμβούλια Διοίκησης, η έμμεση εκλογή πρύτανη, τα εξωτερικά μέλη και η ενίσχυση τεχνοκρατικών οργάνων περιόρισαν τη συμμετοχή της ακαδημαϊκής κοινότητας και αποδυνάμωσαν τη Σύγκλητο και τα συλλογικά όργανα.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οργανωτικό. Είναι βαθιά θεσμικό. Το πανεπιστήμιο δεν μπορεί να λειτουργεί ως δημόσιος ακαδημαϊκός θεσμός όταν η εσωτερική του δημοκρατία περιορίζεται.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Η ακαδημαϊκή κοινότητα απομακρύνεται από κρίσιμες αποφάσεις. Η διοίκηση γίνεται λιγότερο διαφανής και λιγότερο συμμετοχική. Η κοινωνία χάνει πανεπιστήμια με ισχυρό δημόσιο αυτοδιοικούμενο χαρακτήρα.

3. Αποτυχία της κατασταλτικής πολιτικής στα πανεπιστήμια

Η κυβερνητική επιλογή

Η κυβέρνηση προσέγγισε την ασφάλεια στα ΑΕΙ κυρίως με όρους καταστολής. Η κατάργηση του ασύλου και η ίδρυση της πανεπιστημιακής αστυνομίας παρουσιάστηκαν ως κεντρικές λύσεις. Το αποτέλεσμα, όμως, ήταν πολιτική σύγκρουση, υψηλό κόστος και περιορισμένη αποτελεσματικότητα.

Δαπανήθηκαν περίπου 30 εκατ. ευρώ για μια πανεπιστημιακή αστυνομία που δεν εντάχθηκε ουσιαστικά στη λειτουργία των ιδρυμάτων και τελικά εγκαταλείφθηκε σιωπηρά ως μοντέλο. Την ίδια στιγμή, τα πανεπιστήμια συνέχισαν να αντιμετωπίζουν προβλήματα φύλαξης, φωτισμού, υποδομών και φοιτητικής μέριμνας.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι φοιτητές και οι διδάσκοντες χρειάζονται ασφαλή πανεπιστήμια, όχι πανεπιστήμια εγκλωβισμένα σε συμβολικές συγκρούσεις. Η κατασταλτική λογική δεν έλυσε το πρόβλημα και αφαίρεσε πόρους από πραγματικές ανάγκες φύλαξης, υποδομών και φοιτητικής μέριμνας.

4. Φοιτητική μέριμνα, σίτιση, στέγαση και αδιαφάνεια

Η κυβερνητική επιλογή

Η φοιτητική μέριμνα παραμένει ένας από τους πιο αδύναμους κρίκους του δημόσιου πανεπιστημίου. Η στέγαση είναι ανεπαρκής, το κόστος διαβίωσης αυξάνεται, η σίτιση υποβαθμίζεται σε πολλές περιπτώσεις και οι φοιτητικές εστίες δεν καλύπτουν τις ανάγκες.

Η Πολιτεία δεν συγκρότησε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ώστε κανένας φοιτητής να μη μένει εκτός σπουδών για οικονομικούς λόγους. Το κόστος σπουδών αυξάνεται, ενώ οι δημόσιες δομές στήριξης δεν επαρκούν.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι φοιτητές από χαμηλότερα εισοδήματα δυσκολεύονται να σπουδάσουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους. Η επιλογή σπουδών περιορίζεται από το εισόδημα. Η περιφερειακή ανάπτυξη των ΑΕΙ υπονομεύεται.

5. Ακαδημαϊκός χάρτης χωρίς δημόσια στρατηγική

Η κυβερνητική επιλογή

Η χώρα χρειάζεται σοβαρή αναδιάρθρωση του ακαδημαϊκού χάρτη, με κριτήρια ποιότητας, βιωσιμότητας, περιφερειακής ανάπτυξης, ερευνητικής δυναμικής, κοινωνικών αναγκών και επαγγελματικών προοπτικών. Η κυβέρνηση διαμόρφωσε μια τέτοια εθνική στρατηγική.

Αντί να αντιμετωπίσει συνολικά τα τμήματα με χαμηλή ζήτηση, τις αλληλεπικαλύψεις, τις ανάγκες των περιφερειακών πανεπιστημίων και τη σύνδεση με την έρευνα και την ανάπτυξη, άφησε το σύστημα να ρυθμίζεται από την ΕΒΕ και τις βάσεις εισαγωγής.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι φοιτητές εγγράφονται σε τμήματα χωρίς σαφή προοπτική. Τα περιφερειακά ΑΕΙ πιέζονται. Η χώρα χάνει τη δυνατότητα στρατηγικής σύνδεσης των πανεπιστημίων με την ανάπτυξη, την έρευνα, την καινοτομία και τις κοινωνικές ανάγκες.

6. Αδυναμία διασύνδεσης Ανώτατης Εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας

Η κυβερνητική επιλογή

Η διασύνδεση των ΑΕΙ με την αγορά εργασίας παραμένει αποσπασματική. Η ανεργία και η υποαπασχόληση πτυχιούχων, τα κενά δεξιοτήτων και η αδυναμία αξιοποίησης νέων επιστημόνων δείχνουν ότι δεν υπάρχει συνεκτική πολιτική που να συνδέει την ανώτατη εκπαίδευση με την έρευνα, την καινοτομία, την περιφερειακή ανάπτυξη και τις ανάγκες της οικονομίας.

Η ανεργία νέων πτυχιούχων καταγράφεται ακόμα υψηλά, ενώ παράλληλα εμφανίζονται κενά δεξιοτήτων σε τομείς όπως οι ΤΠΕ και η πράσινη ανάπτυξη.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι νέοι επιστήμονες συχνά εργάζονται σε θέσεις αναντίστοιχες με τις σπουδές τους. Η οικονομία χάνει ανθρώπινο κεφάλαιο και τα πανεπιστήμια δυσκολεύονται να λειτουργήσουν ως μοχλοί ανάπτυξης, καινοτομίας και κοινωνικής προόδου.

ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤ

Ειδική Αγωγή, συμπερίληψη και κοινωνικές ανισότητες

1. Ειδική Αγωγή σε διαρκή υποβάθμιση

Η κυβερνητική επιλογή

Η Ειδική Αγωγή δεν αντιμετωπίστηκε ως αναπόσπαστο μέρος της δημόσιας εκπαίδευσης, αλλά ως περιφερειακό πεδίο που καλύπτεται κάθε χρόνο με προσωρινές λύσεις. Η κυβέρνηση δεν διασφάλισε επαρκή μόνιμη στελέχωση, σταθερές δομές, κατάλληλες υποδομές και συστηματική επιμόρφωση.

Η Παράλληλη Στήριξη έχει μετατραπεί σε πεδίο διαρκούς ανασφάλειας. Οι εγκρίσεις δεν συνοδεύονται πάντα από πλήρη κάλυψη ωρών, ένας εκπαιδευτικός μπορεί να μοιράζεται σε περισσότερους μαθητές και οι καθυστερήσεις των ΚΕΔΑΣΥ στερούν από τα παιδιά έγκαιρη αξιολόγηση και υποστήριξη.

Η ειδική υποστήριξη υποβαθμίζεται όταν αντιμετωπίζεται ως αριθμητική κατανομή προσωπικού και όχι ως εξατομικευμένο παιδαγωγικό δικαίωμα.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής εξακολουθούν να υπολειτουργούν, οι ανάγκες καλύπτονται συχνά με αναπληρωτές και οι οικογένειες ζουν κάθε σχολική χρονιά με αβεβαιότητα για το αν, πότε και πώς θα καλυφθούν οι ανάγκες των παιδιών τους.

Τα παιδιά με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στερούνται ισότιμη πρόσβαση στη μάθηση. Οι οικογένειες οδηγούνται σε ιδιωτικές λύσεις με μεγάλο κόστος. Μαθητές και εκπαιδευτικοί δεν απολαμβάνουν η στήριξη που απαιτεί ένα πραγματικά συμπεριληπτικό δημόσιο σχολείο.

ΕΝΟΤΗΤΑ Ζ

Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση: κατακερματισμός, αβεβαιότητα και χαμηλή κοινωνική εμπιστοσύνη

1. ΕΕΚ – διαρκείς νόμοι χωρίς σταθερό σύστημα

Η κυβερνητική επιλογή

Η τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση υπήρξε πεδίο συνεχών νομοθετικών αλλαγών, νέων ονομασιών, νέων φορέων και διαδοχικών εξαγγελιών, χωρίς να συγκροτηθεί ένα σαφές και αξιόπιστο σύστημα.

Μέσα σε λίγα χρόνια νομοθετήθηκαν διαδοχικά ο Ν. 4763/2020, ο Ν. 5082/2024 και ο Ν. 5237/2025, με διαρκείς αλλαγές στις ίδιες δομές. Αντί για καθαρό εθνικό σχεδιασμό, διαμορφώθηκε ένας νομοθετικός λαβύρινθος από ΕΠΑΛ, ΙΕΚ/ΣΑΕΚ, ΕΣΚ, ΚΕΕΚ, Ακαδημίες και πιλοτικά εγχειρήματα.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι μαθητές και οι σπουδαστές δεν έχουν καθαρή εικόνα διαδρομών, τίτλων και επαγγελματικών προοπτικών. Οι εκπαιδευτικοί εργάζονται σε ασταθές περιβάλλον. Η αγορά εργασίας δεν μπορεί να εμπιστευτεί ένα σύστημα που αλλάζει συνεχώς χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση αποτελεσμάτων.

2. ΚΕΕΚ, campuses και Ακαδημίες – εξαγγελίες χωρίς εφαρμογή

Η κυβερνητική επιλογή

Τα ΚΕΕΚ και τα πολυδιαφημισμένα campuses παρουσιάστηκαν ως μεγάλη επανεκκίνηση της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Στην πράξη, όμως, μεγάλο μέρος των εξαγγελιών καθυστέρησε ή έμεινε στα χαρτιά. Οι ανακοινώσεις για 60 campuses και πιλοτικά παραδείγματα δεν συνοδεύτηκαν από πλήρη προγραμματισμό, πόρους, προσωπικό, υποδομές και σαφές χρονοδιάγραμμα.

Έτσι, αντί να απλοποιηθεί το σύστημα, παράγονται νέες ονομασίες και νέες θεσμικές επιφάνειες, χωρίς να λύνεται το βασικό πρόβλημα: ποιότητα, προσανατολισμός, επαγγελματική αξία των τίτλων και πραγματική σύνδεση με την τοπική ανάπτυξη και την εργασία.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι νέοι που θα μπορούσαν να επωφεληθούν από σύγχρονες επαγγελματικές διαδρομές μένουν σε ένα σύστημα αβεβαιότητας. Οι περιφέρειες χάνουν ευκαιρίες ανάπτυξης. Η εμπιστοσύνη στην επαγγελματική εκπαίδευση μειώνεται ακόμη περισσότερο.

3. Μαθητεία, πρακτική άσκηση και ασθενής σύνδεση με την εργασία

Η κυβερνητική επιλογή

Η επαγγελματική εκπαίδευση δεν μπορεί να είναι αξιόπιστη χωρίς ισχυρή σύνδεση με την εργασία, ποιοτική μαθητεία, πρακτική άσκηση, επαγγελματικά πρότυπα και ουσιαστική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων. Στην Ελλάδα, η μαθητεία παραμένει περιορισμένη, η πρακτική άσκηση συχνά αποσπασματική και η σύνδεση με την παραγωγή αδύναμη.

Τα στοιχεία που ενσωματώνονται στο υλικό δείχνουν ότι η πρακτική άσκηση ΙΕΚ αφορά περίπου 15% των σπουδαστών, η μαθητεία ΕΠΑΛ με μισθό περιορίζεται περίπου στο 2%, ενώ η μαθητεία στις ΕΠΑΣ ΟΑΕΔ καταγράφεται περίπου στο 5%. Το γενικό ποσοστό μαθητείας εκτιμάται στο 5-7%, πολύ χαμηλότερα από ποσοστά 25-30% σε ισχυρότερα συστήματα σύνδεσης εκπαίδευσης και εργασίας.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι απόφοιτοι δυσκολεύονται να μεταβούν σε αξιοπρεπή εργασία. Οι επιχειρήσεις δεν βρίσκουν πάντα κατάλληλες δεξιότητες. Η επαγγελματική εκπαίδευση παραμένει κοινωνικά υποτιμημένη και δεν λειτουργεί ως ισχυρή εναλλακτική διαδρομή.

4. Πιστοποίηση, επαγγελματικά δικαιώματα και αβεβαιότητα αποφοίτων

Η κυβερνητική επιλογή

Η αξία ενός τίτλου επαγγελματικής εκπαίδευσης εξαρτάται από τη σαφή πιστοποίηση, τα κατοχυρωμένα επαγγελματικά δικαιώματα και την αναγνώρισή του στην αγορά εργασίας. Όταν οι διαδικασίες πιστοποίησης καθυστερούν, τα επαγγελματικά δικαιώματα παραμένουν ασαφή και δεν υπάρχει σοβαρή ιχνηλάτηση αποφοίτων, ο τίτλος χάνει μέρος της αξίας του.

Η κυβέρνηση δεν διασφάλισε σταθερή γέφυρα από τη σπουδή στην εργασία. Άφησε τους αποφοίτους σε καθεστώς αναμονής, ασάφειας και επαγγελματικής αβεβαιότητας.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Χιλιάδες νέοι μένουν σε επαγγελματική ομηρία χωρίς καθαρό τίτλο, σαφή δικαιώματα και αξιόπιστη σύνδεση με την εργασία. Η κοινωνία χάνει παραγωγικό δυναμικό και η επαγγελματική εκπαίδευση χάνει κύρος.

ΕΝΟΤΗΤΑ Η

Ειδικές θεματικές

1. Ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό

Η κυβερνητική επιλογή

Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό παραμένει χωρίς ολοκληρωμένη στρατηγική. Τα σχολεία και οι εκπαιδευτικές δομές του απόδημου ελληνισμού αντιμετωπίζουν προβλήματα στελέχωσης, επιμισθίων, σταθερότητας και θεσμικής στήριξης. Η παράταση αποσπάσεων χωρίς επαρκή οικονομική μέριμνα και οι καθυστερήσεις στη στελέχωση οδηγούν σε μαρασμό δομών που θα έπρεπε να αποτελούν φάρους γλώσσας, πολιτισμού και δεσμού με την Ελλάδα.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη διοικητική λειτουργία των σχολείων. Αφορά τον δεσμό του απόδημου ελληνισμού με τη γλώσσα, την ιστορία, τον πολιτισμό και τη σύγχρονη Ελλάδα.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι μαθητές της ομογένειας στερούνται σταθερή και ποιοτική ελληνόγλωσση εκπαίδευση. Οι εκπαιδευτικοί στο εξωτερικό αντιμετωπίζουν οικονομική δυσκολία και υπηρεσιακή ανασφάλεια. Η Ελλάδα αποδυναμώνει έναν από τους σημαντικότερους θεσμικούς δεσμούς της με τον απόδημο ελληνισμό.

2. Πολλαπλό βιβλίο – μεταρρύθμιση σε διαρκή αναβολή

Η κυβερνητική επιλογή

Το πολλαπλό βιβλίο παρουσιάστηκε ως μεγάλη παιδαγωγική μεταρρύθμιση, αλλά η εφαρμογή του συνοδεύτηκε από διαρκείς καθυστερήσεις, παρατάσεις και ασάφεια. Μια τέτοια αλλαγή δεν μπορεί να εξαντλείται σε θεσμική ανακοίνωση. Προϋποθέτει νέα προγράμματα σπουδών, αξιολόγηση βιβλίων, σχολικές βιβλιοθήκες, επιμόρφωση εκπαιδευτικών, χρόνο προετοιμασίας και σταθερό χρονοδιάγραμμα.

Το πολλαπλό βιβλίο θα μπορούσε να είναι σημαντική αλλαγή, εφόσον συνδεόταν με παιδαγωγική ελευθερία, αναβάθμιση της διδασκαλίας και στήριξη του εκπαιδευτικού. Χωρίς αυτά, κινδυνεύει να παραμείνει εξαγγελία υψηλού συμβολισμού, χωρίς ουσιαστικό αποτύπωμα στην τάξη.

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Οι εκπαιδευτικοί μένουν σε αβεβαιότητα και δεν προετοιμάζονται ουσιαστικά για μια αλλαγή που θα έπρεπε να τους έχει στο κέντρο. Οι μαθητές δεν βλέπουν ουσιαστική μεταβολή στο μαθησιακό περιβάλλον. Η αξιοπιστία των εκπαιδευτικών εξαγγελιών υπονομεύεται.

3. Επιμόρφωση fast-track και απορρόφηση πόρων χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα

Η κυβερνητική επιλογή

Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών είναι κρίσιμος όρος για κάθε σοβαρή αλλαγή στο σχολείο. Όταν όμως σχεδιάζεται ως γρήγορη διαδικασία απορρόφησης πόρων, εκτός ωραρίου, χωρίς κίνητρα, χωρίς ελαφρύνσεις και χωρίς σύνδεση με τις πραγματικές ανάγκες της τάξης, μετατρέπεται σε τυπική διαδικασία πιστοποίησης και όχι σε εργαλείο αναβάθμισης.

Το πρόγραμμα επιμόρφωσης που καταγράφεται στο υλικό σχεδιάστηκε για 150.000 εκπαιδευτικούς, χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά κατέληξε σε συμμετοχή περίπου 9% των δυνητικά ωφελούμενων

Το αποτέλεσμα στην πράξη

Στην πράξη δόθηκαν 1.284.640 ευρώ σε ιδιωτική εταιρεία για 37 “fast track” επιμορφωτικά προγράμματα, ανοιχτά για 150.000 εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων όμως, αιτήσεις υπέβαλαν μόλις 13.150 άτομα Οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται ότι επιβαρύνονται αντί να στηρίζονται. Η πολιτεία χάνει την ευκαιρία να μετατρέψει την επιμόρφωση σε πραγματικό εργαλείο αναβάθμισης. Οι μαθητές δεν ωφελούνται από επιμορφώσεις που δεν φτάνουν ουσιαστικά στην τάξη.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΤΟ ΕΙΠΑΜΕ στη Βουλή — ΕΓΙΝΕ στην πράξη

Νομοθετική τεκμηρίωση ανά νόμο, 2019-2026

Η νομοθετική επισκόπηση που ακολουθεί αποτυπώνει, ανά βασική κυβερνητική πρωτοβουλία στην Παιδεία, τη θέση που διατύπωσε το ΠΑΣΟΚ κατά τη συζήτηση στη Βουλή και το τι έγινε στην πράξη. Δεν πρόκειται για εκ των υστέρων κριτική· πρόκειται για πολιτική και θεσμική τεκμηρίωση ότι οι βασικές προειδοποιήσεις που διατυπώθηκαν εγκαίρως επιβεβαιώθηκαν στην πράξη.

Νομοθετική πρωτοβουλία	Το ΠΑΣΟΚ είπε στη Βουλή ότι…	Στην πράξη αποδείχθηκε ότι …
Ν. 4623/2019 — Πανεπιστημιακό άσυλο και ακύρωση 4ης Νομικής Σχολής	η κατάργηση του ασύλου δεν ήταν πραγματική πολιτική ασφάλειας, αλλά συμβολική ιδεολογική σύγκρουση. η ακύρωση της 4ης Νομικής στην Πάτρα δεν εντασσόταν σε σοβαρό εθνικό ακαδημαϊκό σχεδιασμό.	Η ασφάλεια στα ΑΕΙ δεν λύθηκε με την κατάργηση του ασύλου, ενώ η συζήτηση για τον ακαδημαϊκό χάρτη παρέμεινε αποσπασματική και πολιτικά φορτισμένη. Σήμερα οι νομικές σχολές στη χώρα γίνονται οκτώ (!) με την προσθήκη ιδιωτικών σχολών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Ν. 4692/2020 — Αναβάθμιση σχολείου, δεξιότητες, πρότυπα, Τράπεζα Θεμάτων	οι δεξιότητες χωρίς συνολική αλλαγή προγραμμάτων σπουδών, χωρίς επιμόρφωση και χωρίς παιδαγωγικό σχέδιο θα μείνουν επιφανειακός εκσυγχρονισμός. η Τράπεζα Θεμάτων θα λειτουργήσει ως μηχανισμός εξεταστικής πίεσης.	Η σχολική πράξη δεν μετασχηματίστηκε ουσιαστικά, ενώ η εξεταστική πίεση ενισχύθηκε αντί να αναβαθμιστεί ο μορφωτικός ρόλος του σχολείου.
Ν. 4713/2020 — Ιδιωτική εκπαίδευση	η απελευθέρωση απολύσεων, η διεύρυνση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και η χαλάρωση κανόνων στα ιδιωτικά σχολεία υποβαθμίζουν τον παιδαγωγικό ρόλο του εκπαιδευτικού και μετατρέπουν το σχολείο σε πολυλειτουργική εκπαιδευτική επιχείρηση.	Η ιδιωτική εκπαίδευση ενισχύθηκε ως αγορά, ενώ ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως εργαζόμενος επιχείρησης παρά ως λειτουργός με παιδαγωγική αποστολή.
Ν. 4763/2020 — Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση	η δημιουργία πολλών παράλληλων δομών, επιπέδων και τίτλων στην ΕΕΚ θα προκαλέσει κατακερματισμό, σύγχυση και ασθενή σύνδεση με την αγορά εργασίας.	Η ΕΕΚ δεν απέκτησε ενιαία ταυτότητα, οι τίτλοι και οι διαδρομές παρέμειναν ασαφείς και η κυβέρνηση επανήλθε με νέους νόμους για να διορθώσει το δικό της πλαίσιο.
Ν. 4777/2021 — ΕΒΕ, πειθαρχικό πλαίσιο, πανεπιστημιακή αστυνομία	η ΕΒΕ θα λειτουργήσει ως κοινωνικός φραγμός και ότι η πανεπιστημιακή αστυνομία θα μετατρέψει το πανεπιστήμιο σε πεδίο κατασταλτικής πολιτικής αντί να λύσει τα πραγματικά προβλήματα ασφάλειας.	Η ΕΒΕ άφησε χιλιάδες κενές θέσεις στα δημόσια ΑΕΙ, ενώ η πανεπιστημιακή αστυνομία απέτυχε ως θεσμός και δεν ενίσχυσε την πραγματική ασφάλεια των ιδρυμάτων.
Ν. 4823/2021 — Αξιολόγηση, διευθυντικό μοντέλο, πολλαπλό βιβλίο	η αξιολόγηση, χωρίς επιμόρφωση και στήριξη, θα λειτουργήσει ως μηχανισμός συμμόρφωσης. η ενίσχυση των εξουσιών του διευθυντή αποδυναμώνει τον Σύλλογο Διδασκόντων και ότι το πολλαπλό βιβλίο χωρίς υποδομές θα μείνει εξαγγελία.	Η αξιολόγηση βιώθηκε ως πίεση, το δημοκρατικό κύτταρο του σχολείου υποχώρησε και το πολλαπλό βιβλίο παρέμεινε σε διαρκείς αναβολές.
Ν. 4957/2022 — Διοίκηση ΑΕΙ και Συμβούλια Διοίκησης	τα Συμβούλια Διοίκησης, η έμμεση εκλογή πρύτανη και η ενίσχυση τεχνοκρατικών οργάνων περιορίζουν το αυτοδιοίκητο, αποδυναμώνουν τη Σύγκλητο και μετατρέπουν το πανεπιστήμιο σε πιο κλειστή διοικητική δομή.	Η διοίκηση των ΑΕΙ έγινε πιο συγκεντρωτική, η ακαδημαϊκή κοινότητα απομακρύνθηκε από κρίσιμες αποφάσεις και το αυτοδιοίκητο αποδυναμώθηκε στην πράξη.
Ν. 5029/2023 — Σχολική βία και πλατφόρμες καταγγελίας	η σχολική βία δεν αντιμετωπίζεται με πλατφόρμες αναφορών και πειθαρχική διαχείριση, αλλά με μόνιμους ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, ομάδες πρόληψης και ουσιαστική στήριξη της σχολικής κοινότητας.	Η καταγραφή δεν υποκατέστησε την πρόληψη και τα σχολεία συνέχισαν να διαχειρίζονται δύσκολα περιστατικά χωρίς επαρκείς μόνιμες δομές στήριξης.
Ν. 5056/2023 — Κατάργηση Σχολικών Επιτροπών	η κατάργηση των Σχολικών Επιτροπών θα δημιουργήσει διοικητική ασφυξία, θα απομακρύνει τη διαχείριση από τη σχολική μονάδα και θα φορτώσει τις δημοτικές υπηρεσίες με χιλιάδες μικροδαπάνες.	Τα σχολεία έχασαν ευελιξία, οι διευθυντές εγκλωβίστηκαν σε γραφειοκρατικές διαδικασίες και οι καθημερινές ανάγκες έγιναν πιο δύσκολο να καλυφθούν έγκαιρα.
Ν. 5094/2024 — Μη κρατικά πανεπιστήμια / ΝΠΠΕ	Το ΠΑΣΟΚ είχε επισημάνει ότι, πίσω από τον τίτλο της ενίσχυσης του δημόσιου πανεπιστημίου, η κυβέρνηση ανοίγει δρόμο σε ιδιωτικές πανεπιστημιακές διαδρομές, με χαλαρά κριτήρια, αμφίβολες εγγυήσεις ποιότητας και άνιση πρόσβαση υπέρ όσων μπορούν να πληρώσουν.	Η δημόσια ενίσχυση λειτούργησε ως περιτύλιγμα, ενώ το κέντρο βάρους μετατοπίστηκε στη θεσμική αναβάθμιση ιδιωτικών διαδρομών και στην αγορά πανεπιστημιακών τίτλων.
Ν. 5082/2024 — ΚΕΕΚ, campuses και νέα αναδιάρθρωση ΕΕΚ	ο νέος νόμος για την ΕΕΚ αποτελεί ομολογία αποτυχίας του προηγούμενου πλαισίου και ότι οι εξαγγελίες για ΚΕΕΚ και campuses δεν συνοδεύονται από εφαρμογή, πόρους, προσωπικό και σαφές χρονοδιάγραμμα.	Οι εξαγγελίες έμειναν σε μεγάλο βαθμό στα χαρτιά, οι δομές συνέχισαν να αλλάζουν ονόματα και η επαγγελματική εκπαίδευση παρέμεινε χωρίς σταθερή ταυτότητα.
Ν. 5113/2024 — Ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό	οι ρυθμίσεις για την ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό δεν απαντούν στα προβλήματα στελέχωσης, επιμισθίων, αξιοκρατίας και στρατηγικής στήριξης των σχολείων της ομογένειας.	Η ελληνόγλωσση εκπαίδευση στο εξωτερικό παρέμεινε σε συνθήκη αβεβαιότητας, με οικονομικά και υπηρεσιακά προβλήματα για τους εκπαιδευτικούς και με αδύναμη θεσμική στήριξη.
Ν. 5174/2025 — Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία	η αξιοποίηση δωρεών στην εκπαίδευση πρέπει να γίνεται με διαφάνεια, κοινωνικά κριτήρια, προστασία των εκπαιδευτικών και διασφάλιση της ισότητας ευκαιριών, ώστε να μη δημιουργηθούν σχολεία προνομιακής ταχύτητας μέσα στο δημόσιο σύστημα.	Έναν χρόνο μετά την εφαρμογή του νόμου, όλα όσα είχαμε επισημάνει επιβεβαιώθηκαν. Η συζήτηση ανέδειξε τον κίνδυνο διαγκωνισμού περιοχών καιι σχολείων, αδιαφανών επιλογών.
Ν. 5176/2025 — Συστέγαση ιδιωτικών σχολείων, κολλεγίων και ΝΠΠΕ	η ρύθμιση για συστέγαση ιδιωτικών δομών διαφορετικών βαθμίδων δημιουργεί καθετοποιημένες ιδιωτικές εκπαιδευτικές διαδρομές, από το νηπιαγωγείο έως την τριτοβάθμια εκπαίδευση, μέσα στο ίδιο επιχειρηματικό οικοσύστημα.	Έναν χρόνο μετά την εφαρμογή του νόμου, όλα όσα είχαμε επισημάνει επιβεβαιώθηκαν. Η διάταξη αποδείχθηκε κρίκος στη θεσμική οικοδόμηση ιδιωτικών εκπαιδευτικών λεωφόρων, την ώρα που το δημόσιο σχολείο παραμένει υποχρηματοδοτημένο.
Ν. 5237/2025 — Ακαδημίες Επαγγελματικής Κατάρτισης	η προσθήκη νέων Ακαδημιών σε ένα ήδη κατακερματισμένο σύστημα ΕΕΚ δημιουργεί νέο νομοθετικό λαβύρινθο, ανοίγει δρόμο σε τρίτους φορείς και εντείνει την αδιαφάνεια στη διαχείριση πόρων.	Έναν χρόνο μετά την εφαρμογή του νόμου, όλα όσα είχαμε επισημάνει επιβεβαιώθηκαν. Αντί να απλοποιηθεί το σύστημα, προστέθηκαν νέες δομές, νέες διοικήσεις και νέες αβεβαιότητες για σπουδαστές, εκπαιδευτικούς και επαγγελματικά δικαιώματα.
Ν. 5224/2025 — Νόμος-σκούπα για Παιδεία, Ειδική Αγωγή, ΑΕΙ και ΕΕΚ	ο νόμος-σκούπα συμπυκνώνει τη νομοθετική πρακτική της κυβέρνησης: ετερόκλητες διατάξεις, περιορισμένος διάλογος, συγκεντρωτισμός, ρυθμίσεις για Ειδική Αγωγή χωρίς μόνιμο προσωπικό, ασφάλεια ΑΕΙ με κατασταλτική λογική και νέες παρεμβάσεις στην ΕΕΚ χωρίς σταθερό σχέδιο.	Έναν χρόνο μετά την εφαρμογή του νόμου, όλα όσα είχαμε επισημάνει επιβεβαιώθηκαν. Οι διατάξεις δεν έλυσαν τα δομικά προβλήματα, αλλά αναπαρήγαγαν την ίδια λογική αποσπασματικότητας, αδιαφάνειας και διοικητικού συγκεντρωτισμού.
Ν. 5270/2026 — Οριστική κατάργηση Σχολικών Επιτροπών	η επέκταση του μοντέλου κατάργησης των Σχολικών Επιτροπών και στους μεγάλους δήμους γενικεύει μια ήδη αποτυχημένη επιλογή, αντί να διορθώσει τα προβλήματα που προκάλεσε ο Ν. 5056/2023.	Η κυβέρνηση δεν διορθώνει τη διοικητική ασφυξία· την επεκτείνει, μεταφέροντας όλες τις σχολικές μικροανάγκες στις κεντρικές υπηρεσίες των δήμων.

 Η Πράσινη Βίβλος στην Παιδεία – 10+1 δεσμεύσεις του ΠΑΣΟΚ

Εισαγωγή

Η δημόσια Παιδεία είναι το θεμέλιο της δημοκρατικής κοινωνίας, της κοινωνικής κινητικότητας και της παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας. Δεν είναι πεδίο αποσπασματικών εξαγγελιών, ούτε χώρος ιδεολογικών πειραματισμών χωρίς σχέδιο. Είναι ο μεγάλος θεσμός μέσα από τον οποίο μια κοινωνία αποφασίζει αν θα αναπαράγει τις ανισότητες ή αν θα δίνει πραγματικές δυνατότητες προόδου σε κάθε παιδί, κάθε νέο και κάθε πολίτη.

Η Πράσινη Βίβλος δεν είναι κατάλογος ευχών. Είναι οι βασικές κατευθύνσεις, ως βάση διαλόγου, για ένα σχέδιο ανασυγκρότησης της δημόσιας εκπαίδευσης, με καθαρές προτεραιότητες: ισχυρό δημόσιο σχολείο, αναβαθμισμένο Λύκειο, συμπεριληπτική εκπαίδευση, ισότιμη επαγγελματική διαδρομή, διά βίου μάθηση, ισχυρό δημόσιο Πανεπιστήμιο, ασφαλείς και πράσινες υποδομές, ψηφιακό σχολείο με κανόνες, νέο συμβόλαιο εμπιστοσύνης με τους εκπαιδευτικούς και θεσμική συνέχεια.

Η βασική μας επιλογή είναι καθαρή: περισσότερη δημόσια ευθύνη εκεί όπου σήμερα μεταφέρεται βάρος στην οικογένεια, περισσότερη στήριξη εκεί όπου υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες, περισσότερη εμπιστοσύνη στους ανθρώπους της εκπαίδευσης, περισσότερη λογοδοσία της Πολιτείας για τις δημόσιες πολιτικές της.

1η Δέσμευση

Συνεκτικό προοδευτικό σχέδιο, με θεσμική συνέχεια και επαρκή χρηματοδότηση

Η προοδευτική απάντηση

Η δημόσια εκπαίδευση δεν μπορεί να αλλάζει κάθε φορά με αποσπασματικές εξαγγελίες, πρόχειρες εγκυκλίους, διοικητικούς αιφνιδιασμούς και μεταρρυθμίσεις χωρίς συνέχεια. Ένα σοβαρό εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται σταθερό εθνικό σχεδιασμό, θεσμική μνήμη, διαφάνεια, λογοδοσία, επαρκή χρηματοδότηση και αξιολόγηση με στόχο τη βελτίωση.

Η δική μας απάντηση είναι ένα εθνικό σχέδιο που υπερβαίνει τον εκλογικό κύκλο με επαρκή χρηματοδότηση και διαφορετικό μοντέλο διοίκησης: λιγότερο συγκεντρωτικό, με εμπιστοσύνη στις δομές και τους ανθρώπους της εκπαίδευσης, σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, παιδαγωγική και οικονομική αναβάθμιση των εκπαιδευτικών λειτουργών.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης της εκπαίδευσης, με στόχο τη σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και προτεραιότητα στις βαθμίδες, τις περιοχές και τις ανάγκες όπου οι ανισότητες είναι μεγαλύτερες, με στοχευμένη κατανομή πόρων και αξιολόγηση αποτελεσμάτων.
2. Μόνιμος εθνικός θεσμός στρατηγικού σχεδιασμού για την Παιδεία (στα πρότυπα του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας) με συμμετοχή της εκπαιδευτικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, κοινωνικών εταίρων και θεσμική διακομματική εκπροσώπηση. Ο θεσμός αυτός θα παράγει τεκμηρίωση, θα παρακολουθεί την εφαρμογή πολιτικών, θα δημοσιεύει ετήσιες εκθέσεις και θα διασφαλίζει την θεσμική συνέχεια πέρα από τον εκλογικό κύκλο.
3. Εκπαιδευτική διοίκηση με διαφάνεια, ανοιχτά δεδομένα και λογοδοσία. Διαλειτουργική ενοποίηση μεταξύ όλων των πληροφοριακών συστημάτων του Υπ. Παιδείας με ανοιχτή, δημόσια πρόσβαση σε στατιστικά στοιχεία της εκπαίδευσης με  απόλυτο σεβασμό προστασίας των προσωπικών δεδομένων. 
4. Αποκέντρωση με ευθύνη και λογοδοσία. Μετεξέλιξη του Υπουργείου από γραφειοκρατικό μηχανισμό  σε στρατηγείο σχεδιασμού και παραγωγής πολιτικής.

Μεταφορά βασικών αρμοδιοτήτων στις Περιφερειακές Διευθύνσεις (ΠΕ και ΔΕ).

• Παιδαγωγική, και μισθολογική αναβάθμιση των εκπαιδευτικών λειτουργών.
• Αξιολόγηση για τη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος, που δεν περιορίζεται στους εκπαιδευτικούς αλλά αφορά τις εκπαιδευτικές πολιτικές, τα προγράμματα σπουδών, τις διοικητικές δομές, τις υποδομές, τη χρηματοδότηση, τη λειτουργία των σχολικών μονάδων, το εκπαιδευτικό έργο.

Τι αλλάζει στην πράξη

Οι πολιτικές για την Παιδεία παύουν να είναι άθροισμα αποσπασματικών επιλογών των εκάστοτε κυβερνήσεων αλλά αποτελούν μέρος ενός μακροπρόθεσμου Εθνικού Σχεδίου  με συνεχή αξιολόγηση εφαρμογής και αποτελεσμάτων.

Η αύξηση των δαπανών για την δημόσια εκπαίδευση υποστηρίζει με επάρκεια ανθρωπίνων και υλικών πόρων το επιχειρησιακό σχέδιο εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων και το ποιοτικό άλμα της εκπαιδευτικής διαδικασίας σε όλες τις βαθμίδες.  

Η θεσμική, παιδαγωγική και οικονομική στήριξη των εκπαιδευτικών αναβαθμίζει τον κρίσιμο ανθρώπινο παράγοντα από το περιθώριο στο επίκεντρο του σχεδιασμού και εφαρμογής των δημόσιων πολιτικών για την εκπαίδευση.

2^η Δέσμευση

Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση με Πυλώνα το Δημόσιο Ολοήμερο Σχολείο

Η προοδευτική απάντηση

Το δημόσιο σχολείο δεν μπορεί να τελειώνει εκεί όπου αρχίζει η οικονομική δυνατότητα της οικογένειας. Δεν μπορεί να μεταφέρει στο σπίτι και στην αγορά τη μελέτη, τη μαθησιακή υποστήριξη, τις ξένες γλώσσες, την πληροφορική, τις δημιουργικές δραστηριότητες, τον αθλητισμό και τον πολιτισμό.

Η δική μας απάντηση είναι το Πραγματικό Ολοήμερο Σχολείο: όχι φύλαξη παιδιών, όχι απλή παράταση ωραρίου, αλλά αναβαθμισμένος δημόσιος εκπαιδευτικός χρόνος. Ένα σχολείο που κρατά μέσα του τη μελέτη, τη στήριξη, τη δημιουργία και την ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού.

Το σχολείο δεν είναι μόνο χώρος μετάδοσης γνώσεων. Είναι χώρος πολιτισμού, δημιουργίας, καλλιτεχνικής έκφρασης, άθλησης, συνεργασίας και δημοκρατικής διαπαιδαγώγησης. Το Πραγματικό Ολοήμερο είναι από τις πιο άμεσες πολιτικές μείωσης των εκπαιδευτικών ανισοτήτων, γιατί δίνει περισσότερο σχολείο εκεί όπου σήμερα η οικογένεια αναγκάζεται να πληρώνει περισσότερο ιδιωτικό κόστος.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Σταδιακή καθολική εφαρμογή Πραγματικού Ολοήμερου Σχολείου, με προτεραιότητα στις περιοχές με μεγαλύτερες κοινωνικές, οικονομικές και μαθησιακές ανάγκες.

2. Ενιαίο παιδαγωγικό πρόγραμμα, συνδεδεμένο με το πρωινό σχολείο, ώστε το Ολοήμερο να μην είναι αποσπασματικό ή βοηθητικό, αλλά οργανικό μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Κοινότητα μάθησης, με αρθρωτά προγράμματα που προσαρμόζονται στις τοπικές συνθήκες.Το σχολείο ανοίγει τις πόρτες του στην κοινωνία, συνεργάζεται με τους γονείς, τους τοπικούς φορείς και τα πανεπιστήμια.

3. Μελέτη μέσα στο σχολείο, με οργανωμένη υποστήριξη των μαθητών, κάλυψη μαθησιακών κενών και καλλιέργεια αυτονομίας στη μάθηση. Μείωση της εξάρτησης από κέντρα μελέτης, φροντιστήρια και ιδιωτικές απογευματινές δραστηριότητες.

4. Πιστοποίηση Αγγλικών και Πληροφορικής μέσα από το δημόσιο σχολείο, ώστε βασικά εφόδια του 21ου αιώνα να μην εξαρτώνται από την ιδιωτική δαπάνη.

5. Τέχνες, αθλητισμός, πολιτισμός και δημιουργικότητα ως κανονικό μέρος της σχολικής εμπειρίας: μουσική, εικαστικά, θέατρο, χορός, σχολικοί αγώνες, πολιτιστικές δράσεις και συνεργασίες με μουσεία, βιβλιοθήκες και πολιτιστικούς φορείς.

6. Σχολικές βιβλιοθήκες και φιλαναγνωσία, όχι ως διακοσμητική υποδομή αλλά ως πυρήνας γλωσσικού γραμματισμού, ερευνητικής μάθησης, πολιτισμού και δημοκρατικής πρόσβασης στη γνώση.

7. Μετάβαση από την αποστήθιση στη λειτουργική γνώση, με λιγότερο πληροφοριακό φορτίο, περισσότερο χρόνο για κατανόηση, συνεργασία, δημιουργία και κριτική σκέψη.

8. Σχολική και κοινωνική ζωή, με δράσεις πρόληψης εκφοβισμού, επίλυσης συγκρούσεων, δημοκρατικής συμμετοχής, σεβασμού στη διαφορετικότητα και συναισθηματικής αγωγής.

9. Αναβάθμιση της προσχολικής αγωγής ως αφετηρίας της εκπαιδευτικής ισότητας, με δεύτερη νηπιαγωγό σε τμήματα με αυξημένες ανάγκες, διεπιστημονική στήριξη, βοηθητικό προσωπικό και κατάλληλους χώρους. Βελτίωση της πρόσβασης, της ποιότητας και της συνοχής στην προσχολική εκπαίδευση και φροντίδα, με σύγχρονο πρόγραμμα σπουδών που προσφέρει σαφέστερη παιδαγωγική κατεύθυνση και ευκαιρίες για την ενίσχυση της πρώιμης μάθησης.

10. Καθολική σχολική σίτιση. Παροχή σε όλα τα παιδιά ενός δωρεάν, πλήρους και υγιεινού κρύου γεύματος  το οποίο μπορεί να διανέμεται εύκολα, με ασφάλεια και σαφή διατροφική αξία.

Τι αλλάζει στην πράξη

Για τον μαθητή, το σχολείο γίνεται χώρος μάθησης, στήριξης και δημιουργίας, όχι απλώς πρωινής διδασκαλίας και απογευματινής εργασίας στο σπίτι.

Για την οικογένεια, μειώνεται το ιδιωτικό κόστος. Η μελέτη, η ενισχυτική υποστήριξη, οι ξένες γλώσσες, η πληροφορική, ο πολιτισμός και ο αθλητισμός δεν μετατρέπονται σε διαρκή οικονομική αιμορραγία.

Για τον εκπαιδευτικό, δημιουργείται ένα πιο ουσιαστικό παιδαγωγικό πλαίσιο, με περισσότερο χρόνο, συνεργασία και δυνατότητα στήριξης των μαθητών.

Για το δημόσιο σχολείο, το Ολοήμερο γίνεται κεντρικός μηχανισμός κοινωνικής ισότητας. Δεν κρατά απλώς τα παιδιά περισσότερες ώρες στο σχολείο· δίνει στο σχολείο μεγαλύτερη ευθύνη στη μόρφωση, στη μελέτη, στη δημιουργικότητα και στη στήριξη κάθε παιδιού.

3η Δέσμευση

Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με πυλώνα το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο –  Κατάργηση των Πανελλαδικών, με αδιάβλητο και δικαιότερο σύστημα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση

Η προοδευτική απάντηση

Το Λύκειο πρέπει να πάψει να είναι προθάλαμος εξετάσεων και να ξαναγίνει αυτόνομη μορφωτική βαθμίδα. Σήμερα, η σχολική ζωή, ιδιαίτερα στη Γ΄ Λυκείου, υποτάσσεται σχεδόν πλήρως στην προετοιμασία για την πρόσβαση στα ΑΕΙ. Η γενική παιδεία, η κριτική σκέψη, η ερευνητική εργασία, ο πολιτισμός, η δημοκρατική αγωγή και ο επαγγελματικός προσανατολισμός υποχωρούν μπροστά στην εξεταστική πίεση.

Η δική μας πρόταση είναι σαφής: κατάργηση των Πανελλαδικών όπως τις γνωρίζουμε σήμερα, μέσα από την καθιέρωση ισχυρού Εθνικού Απολυτηρίου και τη μετάβαση σε ένα νέο, αδιάβλητο και δικαιότερο σύστημα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση.

Το σύστημα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να γίνεται σημαία ευκαιρίας ή προεκλογικό πυροτέχνημα. Δεν αντιμετωπίζεται ούτε με συνθήματα και υποσχέσεις χωρίς πραγματικό αντίκρισμα, ούτε με κυβερνητικές επιτροπές που εμφανίζονται καθυστερημένα μετά από χρόνια αδράνειας.

Χρειάζεται σοβαρή μορφωτική μεταρρύθμιση: πρώτα αναβάθμιση του Λυκείου, μετά Εθνικό Απολυτήριο με κύρος, και παράλληλα νέο σύστημα πρόσβασης που θα μειώνει την παραπαιδεία χωρίς να θυσιάζει το αδιάβλητο.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Α΄ Λυκείου ως τάξη ισχυρής γενικής παιδείας, χωρίς πρόωρη εξειδίκευση και με έμφαση στη γλώσσα, τα μαθηματικά, τις φυσικές επιστήμες, την ιστορία, την κοινωνική και πολιτική παιδεία, τον ψηφιακό γραμματισμό και την κριτική σκέψη.

2. Σταδιακή εμβάθυνση στη Β΄ και Γ΄ Λυκείου, με επιλογές προσανατολισμού αλλά χωρίς εγκατάλειψη του κοινού μορφωτικού κορμού.

3. Επαναφορά και αναβάθμιση των ομαδικών ερευνητικών εργασιών, ώστε οι μαθητές να μαθαίνουν να ερευνούν, να συνεργάζονται, να συνθέτουν, να παρουσιάζουν και να σκέφτονται κριτικά.

4. Ανασχεδιασμός των ομάδων προσανατολισμού, ώστε να πάψει το φαινόμενο μαθημάτων δύο ταχυτήτων: όσα «μετρούν» για τις εξετάσεις και όσα απαξιώνονται επειδή δεν συνδέονται άμεσα με την πρόσβαση στα ΑΕΙ.

5. Καθιέρωση ισχυρού Εθνικού Απολυτηρίου, με κύρος, αξιοπιστία, κοινές εγγυήσεις ποιότητας, παιδαγωγική σοβαρότητα και κοινωνική αποδοχή. Ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου διαμορφώνεται από την επίδοση στα μαθήματα, αλλά και από τη συστηματική συμμετοχή και τις επιδόσεις του μαθητή σε εκπαιδευτικές, κοινωνικές και δημιουργικές δράσεις στο πλαίσιο της σχολικής ζωής.

6. Νέο σύστημα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση, Καταργείται το σημερινό σύστημα των Πανελλαδικών Εξετάσεων, που εξαρτά το μέλλον των μαθητών από την  μόνο από τέσσερις τρίωρες εξετάσεις.

Στη θέση του θεσμοθετείται το Εθνικό Απολυτήριο, ένας αξιόπιστος και αδιάβλητος θεσμός που αποτυπώνει τη συνολική εκπαιδευτική διαδρομή του μαθητή σε όλη τη διάρκεια του Λυκείου.

Στην κατεύθυνση αυτή, η Τράπεζα Θεμάτων αναβαθμίζεται και μετασχηματίζεται σε εργαλείο διασφάλισης της αξιοπιστίας, της αντικειμενικότητας.

Η απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου εξασφαλίζει την ελεύθερη πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση για τα τμήματα χαμηλής ζήτησης.

Για τις σχολές υψηλής ζήτησης, η εισαγωγή βασίζεται στον βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου, σε συνδυασμό με κεντρικά οργανωμένες εξετάσεις στη Γ΄ Λυκείου σε συγκεκριμένα μαθήματα, με συντελεστές βαρύτητας που καθορίζονται από τα ίδια τα Πανεπιστήμια και τα ακαδημαϊκά τμήματα, ανάλογα με τις απαιτήσεις κάθε επιστημονικού πεδίου.

7. Μείωση της παραπαιδείας, με ενίσχυση του δημόσιου Λυκείου, καλύτερη προετοιμασία μέσα στο σχολείο και αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα.

8. Ισχυρό Γυμνάσιο και δημόσιος σχολικός επαγγελματικός προσανατολισμός, ιδιαίτερα στη Γ΄ Γυμνασίου, ώστε οι μαθητές και οι οικογένειες να γνωρίζουν όλες τις εκπαιδευτικές διαδρομές χωρίς να εξαρτώνται από ιδιωτική συμβουλευτική.

9. Ενισχυτική Διδασκαλία:  Αναβάθμιση της ψηφιακής στήριξης με σύγχρονο σχεδιασμό και πλήρη αξιοποίηση των διαθέσιμων ανθρώπινων και ψηφιακών πόρων. Η υποστήριξη παρέχεται σε πραγματικό χρόνο με αλληλεπίδραση, ώστε να δίνεται η δυνατότητα άμεσης και ουσιαστικής ανταπόκρισης στις εξατομικευμένες ανάγκες και ερωτήματα των μαθητών.

10. Πειραματικά σχολεία και διεθνή προγράμματα με όρους δημόσιου συμφέροντος, Στόχος μας δεν είναι η δημιουργία νησίδων αριστείας για λίγους, αλλά η αξιοποίηση αυτών των σχολείων ως μοχλού αναβάθμισης της δημόσιας εκπαίδευσης για όλους. Προτείνουμε ένα αναβαθμισμένο δίκτυο Πρότυπων και Πειραματικών Σχολείων που θα απευθύνεται σε όλους τους μαθητές. Τα σχολεία αυτά  πρέπει να αποτελούν χώρους εκπαιδευτικής καινοτομίας, εφαρμοσμένης έρευνας και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, με τις καλές πρακτικές τους να διαχέονται σε όλο το δημόσιο σχολείο.

Τι αλλάζει στην πράξη

Για τον μαθητή, το Λύκειο παύει να είναι στενός εξεταστικός διάδρομος. Γίνεται βαθμίδα γνώσης, εμβάθυνσης, επιλογών, προσανατολισμού και προσωπικής ανάπτυξης. Η πρόσβαση του στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν κρίνεται  άπαξ σε μια εξέταση.

Για την οικογένεια, μειώνεται σταδιακά η πίεση της παραπαιδείας και το κόστος της εξωσχολικής προετοιμασίας. Η εκπαιδευτική επιτυχία δεν πρέπει να εξαρτάται τόσο καθοριστικά από την οικονομική αντοχή του νοικοκυριού.

Για τον εκπαιδευτικό, το Λύκειο αποκτά ξανά παιδαγωγικό νόημα. Ο ρόλος του δεν περιορίζεται στη μηχανική προετοιμασία εξετάσεων, αλλά συνδέεται με τη διδασκαλία, την καθοδήγηση, την αξιολόγηση, την ερευνητική εργασία και τον προσανατολισμό.

Για την κοινωνία, η αλλαγή σημαίνει λιγότερη εξάρτηση της εκπαιδευτικής πορείας από το οικογενειακό εισόδημα και περισσότερη εμπιστοσύνη στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα.

4η Δέσμευση

Συμπεριληπτικό Ενιαίο Σχολείο: το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι τι λείπει από το παιδί, αλλά τι λείπει από το σχολείο.

Η προοδευτική απάντηση

Ένα δημόσιο σχολείο κρίνεται από το αν μπορεί να χωρέσει ουσιαστικά όλα τα παιδιά, με πραγματική συμμετοχή στη μάθηση, στη σχολική ζωή και στις σχέσεις της κοινότητας. Η συμπεριληπτική εκπαίδευση δεν είναι υποκατηγορία της Ειδικής Αγωγής ούτε πολιτική για ορισμένες μόνο ομάδες μαθητών· είναι θεμελιώδης αρχή οργάνωσης του δημόσιου σχολείου και κριτήριο ποιότητας, δικαιοσύνης και δημοκρατικής λειτουργίας της εκπαίδευσης.

Η δική μας προσέγγιση ξεκινά από την παραδοχή ότι το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι τι λείπει από το παιδί, αλλά τι λείπει από το σχολείο. Γι’ αυτό η συμπερίληψη απαιτεί άρση εμποδίων, καθολικό σχεδιασμό της μάθησης, διαφοροποιημένη διδασκαλία, προσβάσιμο υλικό, διεπιστημονική συνεργασία, υποστήριξη των εκπαιδευτικών, καλλιέργεια θετικών στάσεων και θεσμικό οδικό χάρτη για τη μετάβαση σε ένα ενιαίο, δημόσιο και καθολικά προσβάσιμο σχολείο.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Εθνικός Διάλογος και οδικός χάρτης για τη συμπεριληπτική εκπαίδευση. Θεσμοθετούμε ανοιχτό Εθνικό Διάλογο με συμμετοχή αναπηρικών οργανώσεων, εκπαιδευτικών, πανεπιστημίων, γονέων, μαθητών και κοινωνικών φορέων. Στόχος είναι συγκεκριμένος οδικός χάρτης με χρονοδιάγραμμα, δείκτες προόδου, δημόσια λογοδοσία και αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο.
2. Αναθεώρηση του θεσμικού και νομοθετικού πλαισίου της Ειδικής Αγωγής με συμπεριληπτική κατεύθυνση. Η νομοθεσία πρέπει να επικαιροποιηθεί ώστε να υπηρετεί τη συμμετοχή όλων των παιδιών στο κοινό σχολικό περιβάλλον. Η μετάβαση οφείλει να γίνει με σαφές χρονοδιάγραμμα και χωρίς καμία μείωση δικαιωμάτων ή υποστήριξης.
3. Μετάβαση από την ένταξη στη συμπερίληψη. Η φυσική παρουσία στην τάξη δεν αρκεί. Κριτήριο είναι η ουσιαστική συμμετοχή, η πρόσβαση στη μάθηση, η κοινωνική ένταξη και η αίσθηση του ανήκειν.
4. Πλήρης και έγκαιρη Παράλληλη Στήριξη με παιδαγωγικό σχεδιασμό. Η Παράλληλη Στήριξη πρέπει να διασφαλίζεται από την έναρξη της σχολικής χρονιάς, με σταθερό και εξειδικευμένο προσωπικό. Ο ρόλος της χρειάζεται να ενταχθεί στον παιδαγωγικό σχεδιασμό της τάξης, όχι να λειτουργεί ως απομονωμένη ατομική συνοδεία.
5. Πρώιμη παιδαγωγική υποστήριξη χωρίς πρόωρη κατηγοριοποίηση. Η έγκαιρη υποστήριξη ξεκινά από την προσχολική ηλικία και τα πρώτα χρόνια του Δημοτικού. Στόχος δεν είναι η ετικετοποίηση των παιδιών, αλλά η έγκαιρη άρση εμποδίων στη μάθηση, στην επικοινωνία και στη συμμετοχή.
6. Ισχυρό δίκτυο παιδαγωγικής, ψυχοκοινωνικής και διεπιστημονικής υποστήριξης μέσα και γύρω από το σχολείο. Τα ΚΕΔΑΣΥ, οι ΕΔΥ και τα ΣΔΕΥ πρέπει να ενισχυθούν με μόνιμο επιστημονικό προσωπικό και σαφή υποστηρικτικό ρόλο. Η έμφαση μετατοπίζεται από τη διαχείριση γνωματεύσεων στη στήριξη της σχολικής κοινότητας.
7. Μόνιμο και εξειδικευμένο προσωπικό στη σχολική μονάδα και στις υποστηρικτικές δομές. Η συμπεριληπτική εκπαίδευση απαιτεί έγκαιρη στελέχωση με εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής, ΕΕΠ, ΕΒΠ, σχολικούς νοσηλευτές, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και άλλες αναγκαίες ειδικότητες. Η κάλυψη των αναγκών πρέπει να ολοκληρώνεται πριν από την έναρξη του σχολικού έτους.
8. Ουσιαστική υποστήριξη των εκπαιδευτικών για τη συμπερίληψη. Ο εκπαιδευτικός της γενικής τάξης χρειάζεται χρόνο, εργαλεία, επιστημονική καθοδήγηση, συνεργασία και θεσμική αναγνώριση. Η συμπερίληψη δεν είναι ατομικός ηρωισμός, αλλά συλλογική ευθύνη της σχολικής μονάδας και της Πολιτείας.
9. Επιμόρφωση όλων των εκπαιδευτικών και καλλιέργεια θετικών στάσεων. Η αρχική εκπαίδευση και η συνεχιζόμενη επιμόρφωση πρέπει να ενσωματώνουν τη διαφοροποιημένη διδασκαλία, τον καθολικό σχεδιασμό, τη συνεργατική διδασκαλία και τη δικαιωματική προσέγγιση της αναπηρίας. Παράλληλα, χρειάζονται δράσεις που καλλιεργούν θετικές στάσεις σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς.
10. Προσβάσιμες, ασφαλείς και παιδαγωγικά κατάλληλες υποδομές. Η προσβασιμότητα αφορά τα κτίρια, τις αίθουσες, τους χώρους υγιεινής, το εκπαιδευτικό υλικό, τις ψηφιακές πλατφόρμες και τη σχολική ζωή συνολικά. Δεν είναι ειδική πρόβλεψη, αλλά προϋπόθεση ισότιμης συμμετοχής.
11. Διαπολιτισμικό και γλωσσικά υποστηρικτικό σχολείο. Ενισχύουμε τις Τάξεις Υποδοχής, τη διδασκαλία της ελληνικής ως πρόσθετης γλώσσας και την αξιοποίηση της πολυγλωσσίας. Στόχος δεν είναι η αφομοίωση, αλλά η ισότιμη συμμετοχή όλων των παιδιών στη σχολική κοινότητα.
12. Συμπερίληψη και στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Η συμπεριληπτική εκπαιδευτική πολιτική δεν σταματά στο σχολείο. Τα ΑΕΙ χρειάζονται ενισχυμένες δομές υποστήριξης, προσβάσιμο υλικό, ψηφιακή προσβασιμότητα, ακαδημαϊκές προσαρμογές και συμβουλευτική προς φοιτητές, διδάσκοντες και υπηρεσίες.

Τι αλλάζει στην πράξη

Για το παιδί, η συμπερίληψη σημαίνει πραγματική συμμετοχή στη μάθηση και στη σχολική ζωή, όχι απλή παρουσία στην τάξη. Για την οικογένεια, σημαίνει λιγότερη αγωνία και σταθερή πρόσβαση στην υποστήριξη που δικαιούται το παιδί της.

Για τον εκπαιδευτικό, σημαίνει ότι δεν μένει μόνος απέναντι σε σύνθετες ανάγκες, αλλά στηρίζεται με χρόνο, συνεργασία, επιμόρφωση, διεπιστημονική υποστήριξη και σαφές παιδαγωγικό πλαίσιο. Για το σχολείο και την Πολιτεία, σημαίνει μετάβαση από τη διαχείριση εξαιρέσεων σε έναν θεσμικά οργανωμένο σχεδιασμό για ένα ενιαίο σχολείο της γειτονιάς που χωράει όλους τους μαθητές, με πόρους, χρονοδιάγραμμα, λογοδοσία και άρση των εμποδίων στη συμμετοχή και στη μάθηση κάθε παιδιού.

5η Δέσμευση

Ψηφιακό σχολείο και Τεχνητή Νοημοσύνη στην υπηρεσία της μάθησης 

Η προοδευτική απάντηση

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της εκπαίδευσης δεν είναι πολιτική βιτρίνας. Δεν είναι απλή προμήθεια εξοπλισμού, διαδραστικών πινάκων ή πλατφορμών. Είναι κρίσιμο πεδίο ισότητας, δημοκρατικής πρόσβασης στη γνώση και ουσιαστικής αναβάθμισης του δημόσιου σχολείου.

Το ψηφιακό χάσμα είναι νέα μορφή κοινωνικής ανισότητας. Ο μαθητής που δεν έχει αξιόπιστη σύνδεση, σύγχρονο εξοπλισμό, ψηφιακές δεξιότητες ή υποστήριξη στο σπίτι ξεκινά από δυσκολότερη αφετηρία.

Η δική μας απάντηση είναι ένα ψηφιακό δημόσιο σχολείο, με δημόσιες υποδομές, ισότιμη πρόσβαση, ανοικτό εκπαιδευτικό υλικό, επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, τεχνική υποστήριξη, κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων και παιδαγωγικό πλαίσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Σύγχρονες ψηφιακές υποδομές σε όλα τα σχολεία, με ιδιαίτερη έμφαση στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και στις περιοχές όπου παραμένουν σοβαρές ανισότητες.

2. Αξιόπιστη συνδεσιμότητα, σύγχρονος εξοπλισμός και τεχνική υποστήριξη για κάθε σχολική μονάδα.

3. Καταπολέμηση του ψηφιακού χάσματος, με στοχευμένη ενίσχυση μαθητών, σχολείων και περιοχών που υστερούν.

4. Οργανική ένταξη της τεχνολογίας στη μαθησιακή διαδικασία, ώστε τα ψηφιακά εργαλεία να υπηρετούν τη συνεργασία, την έρευνα, τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη.

5. Ψηφιακές βιβλιοθήκες, ανοικτό εκπαιδευτικό υλικό και δημόσια εκπαιδευτικά περιβάλλοντα.

6. Συστηματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, όχι ευκαιριακή ενημέρωση μετά την προμήθεια εξοπλισμού.

7. Προστασία προσωπικών δεδομένων μαθητών και εκπαιδευτικών, με σαφείς κανόνες, διαφάνεια, λογοδοσία και δημόσιο έλεγχο.

8. Τεχνητή Νοημοσύνη με παιδαγωγικούς κανόνες και δημοκρατικές εγγυήσεις: παιδαγωγική σκοπιμότητα, προστασία δεδομένων, ασφάλεια ανηλίκων, διαφάνεια εργαλείων, ίση πρόσβαση, επιμόρφωση εκπαιδευτικών και ανθρώπινη σχέση στο κέντρο της μάθησης.

9. Ψηφιακός γραμματισμός και εκπαίδευση στα νέα μέσα, ώστε οι μαθητές να μαθαίνουν όχι μόνο να χειρίζονται εργαλεία, αλλά να κατανοούν πώς παράγεται, διακινείται και αξιοποιείται η πληροφορία.

10. Ψηφιακή διοίκηση με λιγότερη γραφειοκρατία, διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων και τεχνική υποστήριξη των σχολικών μονάδων.

11. Όχι ψηφιακός εκσυγχρονισμός χωρίς σχέδιο, αλλά θωράκιση κρίσιμων ψηφιακών υποδομών, επιμόρφωση, προστασία δεδομένων και αξιολόγηση παιδαγωγικού αποτελέσματος.

Τι αλλάζει στην πράξη

Για τον μαθητή, το ψηφιακό σχολείο σημαίνει ισότιμη πρόσβαση σε σύγχρονα εργαλεία μάθησης.

Για την οικογένεια, σημαίνει ότι η ψηφιακή συμμετοχή του παιδιού δεν εξαρτάται αποκλειστικά από ιδιωτικό εξοπλισμό ή ιδιωτική βοήθεια.

Για τον εκπαιδευτικό, σημαίνει εργαλεία που στηρίζουν και δεν υποκαθιστούν το έργο του.

Για το σχολείο, σημαίνει μετάβαση από τον αποσπασματικό εξοπλισμό σε οργανωμένο ψηφιακό οικοσύστημα.

Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και το δημόσιο σχολείο — όχι το αντίστροφο.

6η Δέσμευση

Εθνικό σχέδιο ασφαλών και πράσινων σχολικών υποδομών

Η προοδευτική απάντηση

Το σχολικό κτίριο δεν είναι ουδέτερο κέλυφος. Επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια, τη μάθηση, τη συμπερίληψη, την καθημερινότητα των μαθητών, την εργασία των εκπαιδευτικών και τη σχέση της οικογένειας με το δημόσιο σχολείο.

Δεν μπορεί να μιλάμε για σχολείο του 21ου αιώνα όταν παιδιά κάνουν μάθημα σε ακατάλληλες αίθουσες, σε παλιά κτίρια χωρίς πλήρη έλεγχο, σε κοντέινερ που βαφτίστηκαν προσωρινά και έμειναν μόνιμα, σε σχολικές αυλές χωρίς πράσινο, σε κτίρια χωρίς προσβασιμότητα, χωρίς επαρκείς χώρους άθλησης, πολιτισμού, βιβλιοθήκης και εργαστηρίων.

Η δική μας απάντηση είναι ένα εθνικό σχέδιο ασφαλών, πράσινων, προσβάσιμων και παιδαγωγικά κατάλληλων σχολικών υποδομών. Όχι αποσπασματικές παρεμβάσεις, όχι έργα βιτρίνας, όχι μετακύλιση της ευθύνης στους δήμους χωρίς πόρους και συντονισμό.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Εθνικό σχέδιο σχολικής στέγης, με πλήρη καταγραφή όλων των σχολικών κτιρίων, αποτύπωση της κατάστασής τους, ιεράρχηση αναγκών και δημόσιο χρονοδιάγραμμα παρεμβάσεων με ειδική μέριμνα για τις απομακρυσμένες νησιωτικές, ορεινές και κοινωνικά ευάλωτες περιοχές.

2. Ολοκλήρωση και συστηματοποίηση των προσεισμικών ελέγχων, με αποτύπωση της στατικής επάρκειας των σχολικών μονάδων.

3. Πιστοποιημένη ασφάλεια για κάθε σχολική μονάδα, με πιστοποιητικό καταλληλότητας, πιστοποιητικά πυρασφάλειας και τακτικούς ελέγχους.

4. Πράσινος μετασχηματισμός των σχολικών και πανεπιστημιακών κτιρίων, με ενεργειακή αναβάθμιση, μείωση ενεργειακού κόστους και βελτίωση των συνθηκών μάθησης και εργασίας  και σχολικές αυλές με περισσότερο πράσινο.

5. Διασφάλιση πλήρους προσβασιμότητας για τα άτομα με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, τόσο στις κτιριακές υποδομές όσο και στο εκπαιδευτικό υλικό, στις ψηφιακές υπηρεσίες και στη συνολική συμμετοχή στη σχολική και ακαδημαϊκή ζωή.

6. Λειτουργική υποστήριξη των σχολικών μονάδων, με γραμματειακή και τεχνική  υποστήριξη από διοικητικό και λοιπό προσωπικό, που ελαφρύνουν τους εκπαιδευτικούς από μη εκπαιδευτικά βάρη.

Τι αλλάζει στην πράξη

Για τον μαθητή, το σχολείο γίνεται ασφαλέστερος, πιο ανθρώπινος και πιο δημιουργικός χώρος.

Για την οικογένεια, ενισχύεται η εμπιστοσύνη στο δημόσιο σχολείο.

Για τον εκπαιδευτικό, το σχολικό περιβάλλον γίνεται πιο λειτουργικό και υποστηρικτικό.

Για τους δήμους, η αλλαγή σημαίνει καθαρό πλαίσιο ευθύνης, πόρους, συντονισμό και εθνικό σχεδιασμό.

Για την κοινωνία, η επένδυση στη σχολική στέγη είναι επένδυση στην ασφάλεια, την ισότητα και την ποιότητα της δημόσιας Παιδείας.

7η Δέσμευση

Νέο συμβόλαιο εμπιστοσύνης με τους εκπαιδευτικούς

Η  προοδευτική απάντηση

Καμία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να πετύχει χωρίς τους εκπαιδευτικούς. Το Πραγματικό Ολοήμερο, το Νέο Λύκειο, το συμπεριληπτικό σχολείο, η επαγγελματική εκπαίδευση, η διά βίου μάθηση, το ψηφιακό σχολείο και η Τεχνητή Νοημοσύνη στην εκπαίδευση δεν εφαρμόζονται με εγκυκλίους. Εφαρμόζονται από ανθρώπους που πρέπει να έχουν στήριξη, κύρος, χρόνο, εμπιστοσύνη, επιμόρφωση και επαγγελματική αξιοπρέπεια.

Η δική μας απάντηση είναι ένα νέο θεσμικό και κοινωνικό συμβόλαιο εμπιστοσύνης με τους εκπαιδευτικούς. Εμπιστοσύνη δεν σημαίνει απουσία λογοδοσίας. Σημαίνει ότι η Πολιτεία αναγνωρίζει τον εκπαιδευτικό ως φορέα αλλαγής, του δίνει εργαλεία, τον στηρίζει στην τάξη, τον επιμορφώνει ουσιαστικά, προστατεύει την αξιοπρέπειά του και αξιολογεί το εκπαιδευτικό έργο με έμφαση στην βελτίωση, όχι την τιμωρία.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Εμπιστοσύνη, παιδαγωγική αυτονομία και ανάδειξη του κοινωνικού κύρους του εκπαιδευτικού.
2. Ουσιαστική οικονομική αναβάθμιση του εκπαιδευτικού επαγγέλματος.
3. Ισχυρό πλαίσιο δημόσιας εποπτείας της ιδιωτικής εκπαίδευσης, με αυστηρό έλεγχο της νομιμότητας των τίτλων σπουδών και των πιστοποιήσεων και ουσιαστική προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων των ιδιωτικών εκπαιδευτικών, ώστε να αποτρέπονται φαινόμενα αυθαιρεσίας και εργασιακής εκμετάλλευσης.
4. Δίκαιη Αξιολόγηση, με έμφαση στην βελτίωση και όχι στην τιμωρία.
5. Ατομικός Φάκελος Ανάπτυξης του Εκπαιδευτικού, ως εργαλείο αναστοχασμού και επαγγελματικής εξέλιξης.
6. Συνεχής, ουσιαστική και σύγχρονη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, μέσα από ένα συνεκτικό και σταθερό Εθνικό Δίκτυο Επιμόρφωσης, που θα συνδέει τη θεωρία με τις πραγματικές ανάγκες της σχολικής τάξης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μεγάλες οριζόντιες προκλήσεις της εκπαίδευσης: στη διαφοροποιημένη διδασκαλία, στην Ειδική Αγωγή, στην πρόληψη και αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού, στην αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και της Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς και στη διαπολιτισμική εκπαίδευση, τη συμπερίληψη και την ισότιμη συμμετοχή όλων των μαθητών
7. Στήριξη νέων εκπαιδευτικών και εκπαιδευτικών σε νησιωτικές, τουριστικές, ορεινές, παραμεθόριες και δυσπρόσιτες περιοχές, με δέσμη κινήτρων στέγασης, μετακίνησης και παραμονής.
8. Νομικός συμπαραστάτης του εκπαιδευτικού σε επίπεδο Διεύθυνσης Εκπαίδευσης.
9. Καθιέρωση σταθερού και πολυετούς προγραμματισμού μόνιμων διορισμών, με βάση τις πραγματικές, πάγιες και διαρκείς ανάγκες της δημόσιας εκπαίδευσης, ώστε να βελτιώνεται σταθερά η αριθμητική σχέση μόνιμων και αναπληρωτών εκπαιδευτικών υπέρ των μόνιμων. 
10. Ουσιαστική αναβάθμιση της εργασιακής κατάστασης των αναπληρωτών, με ίσα επαγγελματικά δικαιώματα, έγκαιρες προσλήψεις, αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας και διαβίωσης και σαφή προοπτική σταδιακού περιορισμού της χρόνιας εξάρτησης του εκπαιδευτικού συστήματος από την προσωρινή απασχόληση.
11. Υπηρεσιακές μεταβολές. Οι κάθε είδους υπηρεσιακές μεταβολές των εκπαιδευτικών ολοκληρώνονται μέχρι το τέλος Ιουνίου  με ενιαίο ψηφιακό σύστημα, πλήρη διαφάνεια, σαφή χρονοδιαγράμματα και έγκαιρη ενημέρωση των ενδιαφερομένων.
12. Αποσπάσεις εκπαιδευτικών. Θέσπιση σταθερού και αξιόπιστου πλαισίου για τις αποσπάσεις, με διαφάνεια αντικειμενικά, μετρήσιμα και εκ των προτέρων γνωστά κριτήρια. Οι αποσπάσεις πρέπει να ολοκληρώνονται εγκαίρως, να καλύπτουν πραγματικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

1. Επιλογή και θητεία στελεχών με εφαρμογή ενιαίων και σταθερών κανόνων διαφάνειας, αντικειμενικότητας και αξιοκρατίας με διασφάλιση της διαδικασίας της συνέντευξης, που σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να  ακυρώνει τα μετρήσιμα κριτήρια.

1. Δημιουργία διαφανών και αξιοκρατικών μητρώων επιμορφωτών, με ενιαία, σαφή και αντικειμενικά κριτήρια επιλογής, ώστε να διασφαλίζονται η ποιότητα, η επιστημονική επάρκεια και η αξιοπιστία της επιμόρφωσης.

Τι αλλάζει στην πράξη

Για τον εκπαιδευτικό, αλλάζει η σχέση του με την Πολιτεία. Από καχυποψία, πίεση και γραφειοκρατικό έλεγχο περνάμε σε εμπιστοσύνη, στήριξη, λογοδοσία και επαγγελματική ανάπτυξη.

Για τον μαθητή, σημαίνει καλύτερο σχολείο.

Για την οικογένεια, σημαίνει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο δημόσιο σχολείο.

Για τη σχολική μονάδα, σημαίνει περισσότερη συλλογικότητα, καλύτερη οργάνωση, λιγότερη γραφειοκρατία και ισχυρότερο παιδαγωγικό κέντρο βάρους.

Καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να γίνει χωρίς τους εκπαιδευτικούς· πρέπει να γίνει μαζί τους.

8η Δέσμευση

Ισχυρό δημόσιο πανεπιστήμιο με ενιαίο ακαδημαϊκό χάρτη και κανόνες ποιότητας

Η προοδευτική απάντηση

Το δημόσιο Πανεπιστήμιο είναι πυλώνας κοινωνικής κινητικότητας, επιστημονικής προόδου, περιφερειακής ανάπτυξης και δημοκρατικής αυτοπεποίθησης της χώρας. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ούτε ως αποκεντρωμένη υπηρεσία του Υπουργείου Παιδείας ούτε ως πεδίο ευκαιριακών παρεμβάσεων.

Η δική μας απάντηση δεν περιορίζεται στην άμυνα απέναντι στην ιδιωτικοποίηση ή στην υπεράσπιση του σημερινού μοντέλου όπως είναι. Θέλουμε ισχυρό, δημόσιο, εξωστρεφές, δημοκρατικό και αξιόπιστο Πανεπιστήμιο: με επαρκή χρηματοδότηση, ουσιαστικό αυτοδιοίκητο, ανεξάρτητη αξιολόγηση, φοιτητική μέριμνα, ισχυρή έρευνα, καθαρό ακαδημαϊκό χάρτη και κανόνες ποιότητας για κάθε ίδρυμα ανώτατης εκπαίδευσης.

Η βασική διαίρεση δεν είναι ανάμεσα σε δημόσια Παιδεία και κάθε μορφή μη κρατικής παρουσίας. Η βασική διαίρεση είναι ανάμεσα στην ανώτατη εκπαίδευση ως δημόσιο αγαθό, με αυστηρούς κανόνες ποιότητας και μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα, και στην εμπορευματοποίηση της γνώσης μέσω αγοράς τίτλων.

Το ΠΑΣΟΚ υπερασπίζεται έναν ισχυρό δημόσιο πανεπιστημιακό πυλώνα και ταυτόχρονα θέτει αυστηρές προϋποθέσεις για κάθε μη κρατικό ίδρυμα: Αυστηρή διασφάλιση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, υψηλή ακαδημαϊκή ποιότητα και διεθνή αξιοπιστία, διαφάνεια, ισχυρή εποπτεία, σχεδιασμό με ένταξη στον ενιαίο ακαδημαϊκό χάρτη της χώρας.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Ενιαίος και ορθολογικός ακαδημαϊκός χάρτης, με σαφή ακαδημαϊκά, επιστημονικά, κοινωνικά και αναπτυξιακά κριτήρια.

2. Ισχυρά δημόσια πανεπιστήμια σε όλη τη χώρα, χωρίς πελατειακή ίδρυση τμημάτων αλλά και χωρίς ισοπεδωτική αποδυνάμωση των περιφερειακών ιδρυμάτων.

3. Σταδιακή αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης, με στόχο την κάλυψη των πραγματικών αναγκών των ιδρυμάτων.

4. Ουσιαστικό αυτοδιοίκητο, δημοκρατική διακυβέρνηση και λογοδοσία.

5. Ανεξάρτητη αξιολόγηση και διασφάλιση ποιότητας, με κοινά ακαδημαϊκά κριτήρια για όλους.

6. Φοιτητική μέριμνα ως προϋπόθεση πραγματικής ισότητας ευκαιριών: φοιτητικές εστίες, στέγαση, σίτιση, υποτροφίες, συμβουλευτικές και ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες.

7. Πανεπιστήμιο πραγματικά προσβάσιμο για όλους, με υποδομές, υπηρεσίες και ψηφιακή προσβασιμότητα.

8. Ενιαίος χώρος ανώτατης εκπαίδευσης και έρευνας, με οργανική σύνδεση Πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων, παραγωγής, καινοτομίας και κοινωνικών αναγκών.

9. Επιστροφή της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας στο Υπουργείο Παιδείας, ώστε η Ανώτατη Εκπαίδευση, η Έρευνα και η Καινοτομία να σχεδιάζονται ενιαία και όχι αποσπασματικά.

10. Διεθνοποίηση με δημόσιο συμφέρον και ακαδημαϊκή ποιότητα.

11. Αυστηροί κανόνες για μη κρατικά μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, με πραγματικό μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα, υψηλά ακαδημαϊκά κριτήρια, διαφάνεια, αξιολόγηση και ισχυρή δημόσια εποπτεία.

12. Ενιαίο εθνικό σύστημα πιστοποίησης γνώσεων, δεξιοτήτων και επαγγελματικών προσόντων, πλήρως συνδεδεμένο με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων.

13. Επαγγελματικά δικαιώματα αποφοίτων πρώην ΤΕΙ, με ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, σαφές χρονοδιάγραμμα και δυνατότητες γεφυρωτικών διαδρομών όπου απαιτείται.

Τι αλλάζει στην πράξη

Για τον φοιτητή, το δημόσιο Πανεπιστήμιο γίνεται πιο προσβάσιμο, πιο υποστηρικτικό και πιο αξιόπιστο.

Για την οικογένεια, μειώνεται το βάρος που σήμερα συχνά μετατρέπει τη φοίτηση μακριά από τον τόπο κατοικίας σε οικονομική δοκιμασία.

Για τον πανεπιστημιακό δάσκαλο και τον ερευνητή, δημιουργείται σταθερότερο πλαίσιο εργασίας: χρηματοδότηση με συνέχεια, λιγότερη γραφειοκρατία, καλύτερες υποδομές, αξιολόγηση με ακαδημαϊκά κριτήρια και στήριξη των νέων επιστημόνων.

Για την κοινωνία, σημαίνει ότι η ανώτατη εκπαίδευση παραμένει δημόσιο αγαθό, αλλά με υψηλότερη ποιότητα, διαφάνεια, λογοδοσία και αξιοπιστία.

9η Δέσμευση

Επαγγελματική εκπαίδευση ως ισότιμη διαδρομή αξιόπιστης εκπαιδευτικής και επαγγελματικής προοπτικής

Η προοδευτική απάντηση

Η Επαγγελματική Εκπαίδευση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως λύση ανάγκης για τους μαθητές που «δεν τα καταφέρνουν» στο Γενικό Λύκειο. Δεν είναι δεύτερη κατηγορία σχολείου. Δεν είναι πρόωρη ταξική διαλογή. Δεν είναι χώρος διοχέτευσης μαθητών που το γενικό σχολείο αδυνατεί να στηρίξει.

Η δική μας απάντηση είναι μια ισότιμη, ελκυστική και αξιόπιστη επαγγελματική εκπαίδευση, με ισχυρό μορφωτικό υπόβαθρο, σύγχρονες ειδικότητες, πραγματικές επαγγελματικές προοπτικές, κατοχυρωμένα δικαιώματα και ανοιχτές γέφυρες προς την περαιτέρω εκπαίδευση.

Η επαγγελματική διαδρομή πρέπει να επιλέγεται θετικά, με ενημέρωση, κύρος και προοπτική — όχι αρνητικά, ως αποτέλεσμα αποτυχίας, κοινωνικής πίεσης ή έλλειψης εναλλακτικών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΕΚ παύει να λειτουργεί ως εργαλείο διαχείρισης της εκπαιδευτικής και κοινωνικής υστέρησης και αναδεικνύεται σε μοχλό του νέου παραγωγικού και κοινωνικού μοντέλου ως ισότιμη διαδρομή μόρφωσης, αξιοπρεπούς εργασίας και κοινωνικής ανόδου.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Αυτοτελές Ινστιτούτο Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, με ευθύνη τον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, με επιστημονική επάρκεια και θεσμική συνέχεια πέρα από τους εκλογικούς κύκλους.
2. Σύγχρονος χάρτης ειδικοτήτων, με βάση την παραγωγική ανασυγκρότηση, την πράσινη μετάβαση, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την αγροδιατροφή, την ενέργεια, τον τουρισμό, τη μεταποίηση, τη φροντίδα, τα τεχνικά επαγγέλματα και τις ανάγκες κάθε περιοχής, με περιοδική επικαιροποίηση βάσει τεκμηριωμένης διάγνωσης αναγκών και όχι βάσει της απορροφητικότητας των προγραμμάτων.
3. Θεματικά και περιφερειακά προσανατολισμένα Επαγγελματικά Λύκεια, όπου αυτό ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της τοπικής οικονομίας και κοινωνίας, Τα ΕΠΑΛ και δημόσια ΣΑΕΚ, ως ανοιχτά Ανοικτά Τεχνολογικά Σχολεία, μπορούν να μετατραπούν σε κύτταρα της τοπικής κοινωνίας, σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
4. Σύγχρονα προγράμματα σπουδών, εργαστήρια και εξοπλισμός, με επικαιροποιημένα βιβλία, ψηφιακό υλικό, εργαστηριακές υποδομές, σαφή μαθησιακά αποτελέσματα και σύνδεση με το Εθνικό και Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων.
5. Εκπαιδευτικό σύστημα χωρίς αδιέξοδα: πλήρης διαπερατότητα μεταξύ ΕΕΚ και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αναγνώριση μαθησιακών αποτελεσμάτων, δυνατότητα μετακίνησης μεταξύ ειδικοτήτων και αναβάθμισης της εκπαιδευτικής διαδρομής, κατά το πρότυπο της γερμανικής ανώτερης επαγγελματικής εκπαίδευσης.
6. Υποστηρικτικές δομές εντός των μονάδων επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης: ψυχοκοινωνική στήριξη, γλωσσική ενίσχυση, εξατομικευμένη καθοδήγηση.
7. Μαθητεία με κανόνες, ποιότητα και κοινωνική προστασία: σαφές παιδαγωγικό περιεχόμενο, εποπτεία και αξιολόγηση, πιστοποιημένοι εκπαιδευτές, αμοιβή που συγκλίνει προς τον κατώτατο μισθό, πλήρης ασφαλιστική κάλυψη, συλλογική εκπροσώπηση των μαθητευομένων και αυστηροί έλεγχοι για την αποτροπή της υποκατάστασης κανονικής εργασίας.
8. Σήμα «Εργοδότης Μάθησης»: δημόσιο μητρώο και πιστοποίηση των επιχειρήσεων που υποδέχονται μαθητευόμενους, με κριτήρια την εκπαιδευτική ποιότητα, τους εργασιακούς όρους και το ποσοστό μετατροπής της μαθητείας σε σταθερή απασχόληση. Όποιος εκπαιδεύει ουσιαστικά, επιβραβεύεται· όποιος ανακυκλώνει φθηνή εργασία, αποκλείεται.
9. Κατοχυρωμένα επαγγελματικά δικαιώματα για κάθε ειδικότητα, ώστε ο νέος να γνωρίζει από την αρχή τι τίτλο αποκτά, ποιες δεξιότητες πιστοποιεί, σε ποια επαγγέλματα μπορεί να δραστηριοποιηθεί και ποιες δυνατότητες περαιτέρω εκπαίδευσης έχει.
10. Επαγγελματικός προσανατολισμός ουσίας και συστηματική συμβουλευτική σε όλες τις διαδρομές επαγγελματικής  εκπαίδευσης και κατάρτισης, με ρητό στόχο την άμεση σύνδεση με την απασχόληση.
11. Γραφεία Σύνδεσης με την Αγορά Εργασίας και Σταδιοδρομίας σε κάθε ΕΠΑΛ ή συγκρότημα ΕΠΑΛ ή συγκρότημα ΕΠΑΛ, με συστηματική παρακολούθηση της επαγγελματικής πορείας των αποφοίτων.
12. Ποιοτική πρακτική άσκηση, με εκπαιδευτικό περιεχόμενο, εποπτεία, αξιολόγηση και προστασία των δικαιωμάτων των μαθητευομένων.
13. Αναβάθμιση των εργασιακών σχέσεων, Επιμόρφωση και Πιστοποίηση των εκπαιδευτών της ΕΕΚ. Αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης δεν μπορεί να γίνει με υποβαθμισμένο εκπαιδευτικό προσωπικό.

Τι αλλάζει στην πράξη

Για τον μαθητή, η επαγγελματική εκπαίδευση παύει να είναι διαδρομή χαμηλών προσδοκιών. Γίνεται επιλογή με κύρος, περιεχόμενο και προοπτική.

Για την οικογένεια, μειώνεται η ανασφάλεια ότι το παιδί οδηγείται σε εκπαιδευτικό αδιέξοδο.

Για το σχολείο, τα ΕΠΑΛ παύουν να είναι υποβαθμισμένος κρίκος του συστήματος. Γίνονται κύτταρα τεχνολογικής, επαγγελματικής και κοινωνικής αναβάθμισης.

Για τις περιφέρειες, η ΕΕΚ γίνεται λόγος παραμονής: υποδομές, δεξιότητες, θέσεις εργασίας και προοπτική στον τόπο κατοικίας.

Για την οικονομία, η ΕΕΚ τροφοδοτεί το νέο παραγωγικό μοντέλο όχι με φθηνότερη εργασία, αλλά με ποιοτικότερη: δεξιότητες που αξιοποιούνται, θέσεις που αναβαθμίζονται, παραγωγικότητα που μοιράζεται.

10η Δέσμευση

Διά βίου μάθηση και εκπαίδευση ενηλίκων ως δικαίωμα μόρφωσης, ανάπτυξης δεξιοτήτων και κοινωνικής εξέλιξης

Η προοδευτική απάντηση

Η εκπαίδευση δεν τελειώνει στα 18, ούτε εξαντλείται στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο ή στην επαγγελματική κατάρτιση. Σε μια κοινωνία που αλλάζει γρήγορα, κάθε πολίτης πρέπει να έχει πραγματικές δυνατότητες επιστροφής στη γνώση, ανανέωσης δεξιοτήτων, προσωπικής ανάπτυξης, κοινωνικής συμμετοχής και επανεκκίνησης της ζωής του.

Η διά βίου μάθηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται στενά ως εργαλείο προσαρμογής στην αγορά εργασίας. Είναι και αυτό, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Είναι δικαίωμα μόρφωσης, κοινωνικής ένταξης, δημοκρατικής συμμετοχής, γλωσσικής και ψηφιακής ενδυνάμωσης, περιβαλλοντικής ευαισθησίας, πολιτιστικής καλλιέργειας και προσωπικής αυτονομίας.

Η σημερινή πολιτική συχνά περιορίζει τη διά βίου μάθηση σε αποσπασματικά προγράμματα, ευκαιριακές χρηματοδοτήσεις και βραχυχρόνια κατάρτιση χωρίς συνέχεια, σταθερό προσανατολισμό και δημόσια λογοδοσία. Η δική μας πρόταση ξεχωρίζει καθαρά την εκπαίδευση ενηλίκων από την απλή επαγγελματική κατάρτιση. Η κατάρτιση αφορά κυρίως δεξιότητες για την εργασία. Η εκπαίδευση ενηλίκων αφορά τον άνθρωπο και τον πολίτη συνολικά.

Στόχος μας είναι ένα συνεκτικό δημόσιο σύστημα διά βίου μάθησης, με εθνικό σχεδιασμό, τοπική παρουσία, σταθερή χρηματοδότηση, ποιοτικά κριτήρια και πραγματική πρόσβαση για όλους. Ένα σύστημα που δεν θα λειτουργεί περιστασιακά, αλλά θα αποτελεί μόνιμο πυλώνα κοινωνικής πολιτικής, δημοκρατικής συμμετοχής και ανάπτυξης.

Οι βασικές παρεμβάσεις

1. Ανασυγκρότηση της δημόσιας πολιτικής εκπαίδευσης ενηλίκων, με ενιαίο εθνικό σχεδιασμό, σταθερή χρηματοδότηση, δημόσια εποπτεία και αξιολόγηση ποιότητας, καθώς και σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους, αυτοδιοίκησης, πανεπιστημίων και κοινωνικών φορέων.

2. Δημιουργία Εθνικού Δικτύου Εκπαίδευσης Ενηλίκων, που θα συνδέει τις υφιστάμενες δημόσιες δομές, θα αποτρέπει τον κατακερματισμό και θα εξασφαλίζει συνέχεια, συντονισμό και ισότιμη πρόσβαση σε όλη τη χώρα.

3. Ενίσχυση των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας, ώστε κανένας πολίτης που εγκατέλειψε πρόωρα την εκπαίδευση να μη θεωρείται οριστικά αποκλεισμένος από τη γνώση. Τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας πρέπει να αποκτήσουν σταθερό προσωπικό, επαρκή χρηματοδότηση και ισχυρότερη παρουσία σε περιοχές με αυξημένες κοινωνικές και εκπαιδευτικές ανάγκες.

4 Σχολές Γονέων και προγράμματα γονεϊκής υποστήριξης, με έμφαση στη σχέση οικογένειας-σχολείου, την ψυχική υγεία, την πρόληψη της βίας και την ασφαλή χρήση του διαδικτύου.

5. Καθολική πρόσβαση σε προγράμματα ψηφιακού γραμματισμού ενηλίκων, ιδίως για μεγαλύτερες ηλικίες, ανέργους, εργαζόμενους χαμηλής ειδίκευσης και κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών. Η ψηφιακή επάρκεια πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βασικό κοινωνικό δικαίωμα και όχι ως ατομική ευθύνη.

6. Γλωσσική υποστήριξη και διαπολιτισμική εκπαίδευση ενηλίκων, για μετανάστες, πρόσφυγες και πολίτες με γλωσσικά εμπόδια, με στόχο την κοινωνική ένταξη, την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες και την ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική ζωή.

7. Προγράμματα βασικών δεξιοτήτων ζωής, όπως οικονομικός γραμματισμός, υγεία και πρόληψη, περιβαλλοντική συνείδηση, κυκλική οικονομία, ορθολογική χρήση ενέργειας και φυσικών πόρων, εκπαίδευση στα μέσα ενημέρωσης, προστασία από παραπληροφόρηση, δημοκρατική παιδεία και ενεργός πολιτειότητα.

8. Δίκτυα τοπικής διά βίου μάθησης, με συμμετοχή δήμων, δημόσιων βιβλιοθηκών, σχολικών μονάδων, πανεπιστημίων, πολιτιστικών φορέων, κοινωνικών υπηρεσιών και δομών απασχόλησης. Κάθε τοπική κοινωνία πρέπει να μπορεί να σχεδιάζει δράσεις με βάση τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών της.

9. Ευέλικτες μορφές συμμετοχής, με απογευματινά, μικτής μορφής και εξ αποστάσεως προγράμματα.

10. Αναγνώριση μαθησιακών διαδρομών και δεξιοτήτων, ώστε η προηγούμενη εμπειρία, η μη τυπική μάθηση και οι δεξιότητες που αποκτώνται στην εργασία, στην κοινωνική δράση και την καθημερινή ζωή να αναγνωρίζονται και να μπορούν να αξιοποιούνται με διαφανείς και αξιόπιστες διαδικασίες

11. Σύνδεση, αλλά όχι ταύτιση, με την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Η εκπαίδευση ενηλίκων οφείλει να συμβάλλει στην απασχόληση και στην επαγγελματική ανάπτυξη, χωρίς να περιορίζεται σε αυτές. Η χρηματοδότηση δεν μπορεί να κατευθύνεται αποκλειστικά σε βραχυχρόνια προγράμματα κατάρτισης ή σε μηχανισμούς επιδότησης χωρίς εκπαιδευτικό βάθος, συνέχεια και αξιολόγηση αποτελεσμάτων.

12. Θεσμοθέτηση συστήματος δημόσιας αξιολόγησης και λογοδοσίας, με ανοικτά δεδομένα για τη συμμετοχή, την ποιότητα, την κοινωνική στόχευση και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων, ώστε οι δημόσιοι πόροι να υπηρετούν πραγματικές μαθησιακές ανάγκες και όχι ευκαιριακές πρακτικές.

 

Τι αλλάζει στην πράξη

Η σύγχρονη προοδευτική πολιτική για τη διά βίου μάθηση δεν αντιμετωπίζει τον πολίτη ως εργαζόμενο που πρέπει διαρκώς να προσαρμόζεται. Τον αντιμετωπίζει ως άνθρωπο που έχει δικαίωμα να μαθαίνει, να εξελίσσεται, να συμμετέχει και να ξαναρχίζει σε κάθε ηλικία. Διά βίου μάθηση και εκπαίδευση ενηλίκων ως δικαίωμα μόρφωσης, ανάπτυξης δεξιοτήτων και κοινωνικής εξέλιξης

Για τον ενήλικο πολίτη, η εκπαίδευση παύει να είναι μια χαμένη ευκαιρία του παρελθόντος. Γίνεται δυνατότητα επιστροφής, επανεκκίνησης, αυτονομίας και συμμετοχής.

Για τον άνθρωπο που εγκατέλειψε πρόωρα το σχολείο, τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας αποκτούν πραγματικό νόημα.

Για τον γονιό, η εκπαίδευση ενηλίκων σημαίνει στήριξη στον πιο δύσκολο κοινωνικό ρόλο και πρόσβαση σε αξιόπιστη γνώση, χωρίς οικονομικούς ή κοινωνικούς αποκλεισμούς.

Για τον εργαζόμενο και τον άνεργο, σημαίνει δυνατότητα ανάπτυξης νέων δεξιοτήτων, αλλά και ευρύτερη ενδυνάμωση, ώστε η αλλαγή στην εργασία να μην οδηγεί σε ανασφάλεια και περιθωριοποίηση.

Για τον επαγγελματία και τη μικρή επιχείρηση, η διά βίου μάθηση σημαίνει υποστήριξη για την απόκτηση πράσινων δεξιοτήτων, την προσαρμογή στις νέες τεχνολογίες και τη μετάβαση σε βιώσιμα μοντέλα παραγωγής και εργασίας.

Για τις τοπικές κοινωνίες, σημαίνει σταθερές δομές μάθησης και συνεργασίας, όχι αποσπασματικά προγράμματα που εμφανίζονται και εξαφανίζονται ανάλογα με τη διαθέσιμη χρηματοδότηση.

Για την κοινωνία, η διά βίου μάθηση είναι μηχανισμός συνοχής. Μειώνει αποκλεισμούς, ενισχύει την ενεργό πολιτειότητα και δίνει δεύτερες ευκαιρίες εκεί όπου το τυπικό εκπαιδευτικό σύστημα απέτυχε ή δεν μπόρεσε να φτάσει.

+ 1 Θεμελιώδη Δέσμευση

Ισότητα ευκαιριών και συνθηκών: Περισσότερη στήριξη εκεί όπου υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες

Η Παιδεία είναι το κατεξοχήν πεδίο όπου κρίνεται αν η κοινωνία αναπαράγει τις ανισότητες ή αν δίνει πραγματικές δυνατότητες υπέρβασής τους.

Για τη δημοκρατική προοδευτική παράταξη, η ισότητα στην εκπαίδευση δεν σημαίνει να δίνουμε τυπικά τα ίδια σε όλους. Σημαίνει να αναγνωρίζουμε ότι τα παιδιά δεν ξεκινούν από την ίδια αφετηρία: δεν έχουν όλα την ίδια οικογενειακή στήριξη, το ίδιο εισόδημα, τον ίδιο τόπο κατοικίας, τις ίδιες μαθησιακές δυνατότητες, την ίδια πρόσβαση σε υποδομές, τεχνολογία, πολιτισμό, φροντιστήρια, ξένες γλώσσες, ασφαλείς σχολικούς χώρους ή υποστηρικτικές δομές.

Γι’ αυτό η πραγματική ισότητα δεν είναι ουδετερότητα. Είναι ενεργή δημόσια πολιτική.

Δεν αρκεί ένα εκπαιδευτικό σύστημα  που ανοίγει τυπικά την πόρτα του σε όλους. Χρειαζόμαστε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δίνει περισσότερη στήριξη εκεί όπου υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες: σε φτωχότερες οικογένειες, σε απομακρυσμένες περιοχές, σε παιδιά με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, σε μαθητές με γλωσσικά ή κοινωνικά εμπόδια, σε σχολεία με ελλείψεις, σε εκπαιδευτικούς που υπηρετούν κάτω από δύσκολες συνθήκες, σε φοιτητές που κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους επειδή δεν μπορούν να αντέξουν το κόστος.

Εδώ βρίσκεται η βασική πολιτική διαίρεση στην Παιδεία.

Από τη μία πλευρά βρίσκεται η αντίληψη που θεωρεί ότι η εκπαίδευση είναι κυρίως ατομική υπόθεση: όποιος μπορεί, προχωρά. Όποιος έχει οικογενειακούς πόρους, αγοράζει στήριξη. Όποιος ζει σε καλύτερη περιοχή, έχει καλύτερο σχολείο. Όποιος μπορεί να πληρώσει, αποκτά πρόσθετα εφόδια. Το δημόσιο σχολείο περιορίζεται στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή και η πραγματική εκπαιδευτική διαδρομή συμπληρώνεται έξω από αυτό, στην αγορά.

Απέναντι σε αυτή την αντίληψη, η δική μας θέση είναι καθαρή: η Παιδεία είναι δημόσιο αγαθό, μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας και θεμέλιο δημοκρατίας. Το δημόσιο σχολείο, το δημόσιο Πανεπιστήμιο και οι δημόσιες εκπαιδευτικές πολιτικές δεν υπάρχουν απλώς για να πιστοποιούν τις ανισότητες της κοινωνίας. Υπάρχουν για να τις μειώνουν.

Η ισότητα ευκαιριών χωρίς ισότητα συνθηκών είναι μισή αλήθεια. Δεν αρκεί να λέμε ότι όλοι έχουν δικαίωμα να προσπαθήσουν, όταν άλλοι ξεκινούν με όλα τα μέσα και άλλοι χωρίς τα στοιχειώδη. Δεν αρκεί να υπάρχει τυπικά δωρεάν Παιδεία, όταν η οικογένεια πληρώνει για μελέτη, ξένες γλώσσες, φροντιστήρια, μετακίνηση, στέγαση, ψηφιακό εξοπλισμό και υποστήριξη που το δημόσιο σύστημα δεν παρέχει.

Γι’ αυτό οι 10 δεσμεύσεις της Πράσινης Βίβλου υπηρετούν μία ενιαία αρχή:

να γίνει το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα ο μεγάλος μηχανισμός εξισορρόπησης των κοινωνικών ανισοτήτων.

Η δική μας Παιδεία δεν είναι Παιδεία ίσων τυπικών ευκαιριών μέσα σε άνισες πραγματικές συνθήκες. Είναι Παιδεία που παρεμβαίνει στις συνθήκες, διορθώνει αφετηρίες, στηρίζει τους πιο αδύναμους, αναβαθμίζει το δημόσιο σύστημα και δίνει σε κάθε παιδί, κάθε νέο και κάθε πολίτη πραγματική δυνατότητα προόδου.

Αυτό είναι το ιδεολογικό κέντρο της Πράσινης Βίβλου:

Περισσότερο δημόσιο σχολείο εκεί όπου η κοινωνική ανισότητα είναι μεγαλύτερη.

Περισσότερη στήριξη εκεί όπου η ανάγκη είναι εντονότερη.

Περισσότερη εμπιστοσύνη στους ανθρώπους της εκπαίδευσης.

Περισσότερη δικαιοσύνη στις πραγματικές συνθήκες μάθησης.

Η Παιδεία που προτείνουμε δεν είναι ουδέτερη απέναντι στις ανισότητες. Είναι η δημοκρατική απάντηση σε αυτές.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η Πράσινη Βίβλος δεν υπερασπίζεται απλώς το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα όπως είναι. Προτείνει τη βαθιά αναβάθμισή του.

Δεν υπόσχεται εύκολες λύσεις. Θέτει προτεραιότητες, συγκροτεί σχέδιο και επιλέγει καθαρή κατεύθυνση: δημόσια Παιδεία με ποιότητα, ισότητα, λογοδοσία, θεσμική συνέχεια και εμπιστοσύνη στους ανθρώπους της.

Η αλλαγή στην Παιδεία δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Πρέπει να ξεκινά από το παιδί, να στηρίζει την οικογένεια, να εμπιστεύεται τον εκπαιδευτικό, να αναβαθμίζει το σχολείο, να ενισχύει το Πανεπιστήμιο, να δίνει δεύτερες ευκαιρίες και να λογοδοτεί στην κοινωνία.

Αυτό είναι το σχέδιό μας: ένα δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα που δεν αρκείται να δίνει ίδιες τυπικές ευκαιρίες, αλλά δημιουργεί δικαιότερες πραγματικές, ισότιμες συνθήκες προόδου για όλους.