Ομιλία για το Νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας «Ενίσχυση του Εθνικού Συστήματος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης» (18/1/2024)
Ευχαριστώ Κύριε Πρόεδρε,
Κύριε Υπουργέ,
Κυρία Υφυπουργέ,
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Η Τεχνική-Επαγγελματική Εκπαίδευση και η Κατάρτιση αποτελούν μια ισχυρή αναπτυξιακή συνιστώσα γιατί συνδέονται με το εργασιακό και αναπτυξιακό περιβάλλον και προετοιμάζουν τους νέους μας για την ενεργό επαγγελματική και κοινωνική ζωή.
Στη σύγχρονη εποχή, την εποχή της παγκοσμιοποίησης, η ανάπτυξη κρίνεται από την επένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Δηλαδή από την επένδυση σε γνώσεις, δεξιότητες, τεχνολογία και καινοτομία.
Πρέπει να αναβαθμίσουμε τις δυνατότητες του ανθρώπινου δυναμικού, να στοχεύσουμε σε μια ανάπτυξη βιώσιμη με κοινωνική συνοχή και σε μια ποιοτική απασχόληση.
Χρειαζόμαστε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα, αποτελεσματικό, κοινωνικά δίκαιο, ευέλικτο στις μεταβολές της παραγωγής, της γνώσης αλλά και των συνθηκών της αγοράς εργασίας.
Ένα εκπαιδευτικό σύστημα, όπου η Τεχνική-Επαγγελματική Εκπαίδευση και η Κατάρτιση θα έχουν βαρύνοντα ρόλο, όπως συμβαίνει στην Ε.Ε.
Στην χώρα μας, όμως, όπως ανέφεραν και άλλοι συνάδελφοι, είναι ο φτωχός συγγενής της εκπαίδευσης. Χαρακτηρίζεται από χρόνια υποβάθμιση, απουσία κατάλληλου θεσμικού πλαισίου σύνδεσης με την αγορά εργασίας και τις τοπικές και περιφερειακές αναπτυξιακές ανάγκες, ανεπάρκεια των παρεχόμενων επαγγελματικών γνώσεων και δεξιοτήτων, αναχρονιστικά αναλυτικά προγράμματα και διδακτικά βιβλία, μαθησιακά κενά μαθητών, έλλειψη ελκυστικότητας και πολλά άλλα.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Μετά από πέντε χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, η κατάσταση στην Εκπαίδευση είναι απογοητευτική.
Πέντε χρόνια «μεταρρυθμιστικής φλυαρίας». Από σκληρή πολέμια των μεταρρυθμίσεων του ΠΑΣΟΚ , η Νέα Δημοκρατία έγινε κακός αντιγραφέας.
Ψευδομεταρρυθμίσεις, ενίοτε και αντιμεταρρυθμίσεις, «πασπαλισμένες» με συγκεντρωτισμό, συντηρητισμό και βαρύγδουπους τίτλους.
Δε θα αναφερθώ αναλυτικά στο «φτωχό» σχολείο όλων των βαθμίδων, στις ελλείψεις στην Εκπαίδευση των ΑμεΑ, στο ασφυκτικό και γραφειοκρατικό πλαίσιο διοίκησης, στην απουσία προγράμματος πρόληψης και αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας.
Ούτε στο εντεινόμενο ανταγωνισμό και την ελάχιστη βάση εισαγωγής, που αποκλείει χιλιάδες νέους από την τριτοβάθμια εκπαίδευση, ούτε στις παλινωδίες της πανεπιστημιακής αστυνομίας.
Θα επικεντρωθώ στην Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση.
Τα τελευταία χρόνια, οι δαπάνες για την Παιδεία κυμάνθηκαν κάτω του 3%, ενώ ο μέσος Ευρωπαϊκός όρος είναι 5-5,5%. Φέτος, θα διατεθεί το 2,8%. Από αυτό το ελάχιστο ποσοστό, η Επαγγελματική Εκπαίδευση λαμβάνει μόλις το 7%.
Η υποχρηματοδότηση επιβεβαιώνει την αδιαφορία για τη δημόσια Εκπαίδευση. Για την Κυβέρνηση, η Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση δεν αποτελεί προτεραιότητα, αποτελεί «πεδίο δόξης λαμπρό» για τα ιδιωτικά συμφέροντα.
Το νόμο ν.4763/2020 της κ. Κεραμέως , τον καταψηφίσαμε και ασκήσαμε εντονότατη κριτική διότι υπονόμευε τη Δευτεροβάθμια Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση και την αντικαθιστούσε με χαμηλού επιπέδου κατάρτιση.
Η εξαίρεση των ΕΠΑ.Λ από τις ρυθμίσεις για το Λύκειο, σηματοδότησε την υποβάθμισή τους, αντί να αντιμετωπιστούν ως ισότιμος πυλώνας με τη Γενική Εκπαίδευση.
Η Κυβέρνηση ονομάζει το συζητούμενο νομοσχέδιο ως μεταρρυθμιστική συνέχεια. Και η αλήθεια είναι ότι βλέπω τη συνέχεια, δεν μπορώ όμως να δω τη μεταρρύθμιση.
Αντ΄ αυτού, βλέπω την ολοκλήρωση της πλήρους αποσάθρωσης των ΕΠΑΛ και όλου του συστήματος της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης γιατί εντείνει την υποβάθμιση και τη σύγχυση μέσα στη Βαβέλ που ίδια η Κυβέρνηση δημιούργησε.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Τρία χρόνια μετά, η Κυβέρνηση επανέρχεται σήμερα.
Ομολογία αποτυχίας, συμπλήρωση ή μοίρασμα της πίτας του ταμείου ανάκαμψης, υπέρ των δομών της αρχικής κατάρτισης και των ιδιωτικών ΙΕΚ;
Ολοκληρώνεται η υποβάθμιση της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, με τη χρήση των υποδομών της και τη σταδιακή υποκατάστασή της από δομές της Αρχικής Κατάρτισης.
Καταργήσεις και συγχωνεύσεις των ΕΠΑ.Λ, χωρίς καμία μελέτη των αριθμητικών και των ποιοτικών δεδομένων. Θα χαθούν ειδικότητες και οργανικές θέσεις. Σε μια εποχή έξαρσης των φαινομένων σχολικής βίας και παραβατικότητας, δημιουργούνται υπερμεγέθεις σχολικές μονάδες. Δυσκολεύονται οι παιδαγωγικές σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών, απουσιάζουν οι απαραίτητες υποστηρικτικές υπηρεσίες, οι σύγχρονες υποδομές και τα κτίρια, ο κατάλληλος, εξοπλισμός και η πρόσβαση για ΑμεΑ.
Κατά τα άλλα, χρησιμοποιείται η εντυπωσιακή λέξη CAMPUS για τα ΚΕΕΚ, έναν ξεπερασμένο και αποτυχημένο θεσμό του παρελθόντος.
Μειώνονται δαπάνες και δημιουργείται χώρος για την Κατάρτιση και τους ιδιώτες.
Δημιουργούνται ΕΠΑ.Λ πολλών ταχυτήτων. Δημιουργούνται διακρίσεις και διευρύνονται οι ανισότητες, μεταξύ σχολείων μεγάλων αστικών κέντρων και επαρχίας. Δεν γίνεται καμία κουβέντα για την εσπερινή επαγγελματική εκπαίδευση, δηλαδή τους ασθενέστερους μαθητές. Δεν ακούγεται λέξη για αύξηση του ποσοστού εισαγωγής των αποφοίτων ΕΠΑΛ στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, ενώ συνεχίζεται ο αποκλεισμός τους από τις Σχολές Ενόπλων Δυνάμεων και Σωμάτων Ασφαλείας. Παραμένουν οι νέοι συντελεστές βαρύτητας στα πανελλαδικώς εξεταζόμενα μαθήματα των ΕΠΑ.Λ, χωρίς να «πριμοδοτούνται» οι πραγματικές κλίσεις και δεξιότητες των μαθητών, που σε συνδυασμό με την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, φράζουν το δρόμο της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.
Μεταφέρονται οι «καλές πρακτικές» των Πρότυπων ΕΠΑ.Λ (Π.ΕΠΑ.Λ). «Καλές πρακτικές, που όμως ποτέ δεν αξιολογήθηκαν και σε κάποιες περιπτώσεις ούτε καν εφαρμόστηκαν. Η προ διετίας χρηματοδότηση των πρότυπων ΕΠΑΛ και πειραματικών ΙΕΚ από το Ταμείο Ανάκαμψης δεν έφτασε ποτέ στις εκπαιδευτικές μονάδες.
Απογυμνώνονται από προσωπικό, αποδυναμώνονται και ακυρώνονται τα Εργαστηριακά Κέντρα (Ε.Κ.), επιτυχημένες εκπαιδευτικές δομές, που ιδρύθηκαν με τον εμβληματικό νόμο 1566/1985 και εξυπηρετούν ταυτόχρονα πολλές μονάδες Επαγγελματικής Εκπαίδευσης Κατάρτισης.
Προωθείται η υπερσυγκέντρωση εξουσιών και ο πλήρης έλεγχος όλων των λειτουργιών.
Αφαιρούνται αρμοδιότητες από το Σύλλογο Διδασκόντων. Η Επιτροπή Συντονισμού του Επαγγελματικού Λυκείου, ουσιαστικά και πρακτικά θα έχει το ίδιο έργο με το Σύλλογο Διδασκόντων. Οι 60 καλοπληρωμένοι συντονιστές, κατά το νομοσχέδιο, θα ορίζονται από τον Υπουργό με αδιαφανή κριτήρια και θα παύονται από εκείνον. Ο ορισμός του πελατειασμού.
Καταθέσαμε σχετική τροπολογία για διαφανείς και αντικειμενικές επιλογές. Και με μεγάλη χαρά ακούμε τον Υπουργό να λέει ότι είναι στην κατεύθυνση να υιοθετήσει την τροπολογία αυτή. Είναι σημαντικό να επιλέγονται οι Συντονιστές, οι Μάνατζερς αυτοί με αξιοκρατικά κριτήρια και όχι από τον κύριο Υπουργό. Και ακόμα κι αν διαφωνούμε, μπορούμε να κάνουμε κάτι προς το καλύτερο, κάτι προς το καλύτερο για την Παιδεία, και κάτι προς το καλύτερο για την χώρα μας.
Τα ΙΕΚ μετονομάζονται σε «ΣΑΕΚ». Δήθεν «ανωτεροποιούνται».
Αλλαγή «βιτρίνας» γιατί δεν αλλάζει η λειτουργία τους, στο επίπεδο των μαθημάτων και στα επαγγελματικά δικαιώματα των αποφοίτων. Αντίθετα, θα υποβαθμιστεί η πρακτική εξάσκηση λόγω των αλλαγών για τα Εργαστηριακά Κέντρα.
Έχουμε ΙΕΚ και ΕΠΑΛ, υποχρηματοδοτούμενα, χωρίς σύγχρονα συγγράμματα/ βιβλία/ οδηγούς σπουδών και εξοπλισμό, χωρίς εξειδικευμένη πρακτική άσκηση, χωρίς συνεχή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και με ελλιπές ή αποσπασμένο προσωπικό. Τα ίδια αναλυτικά προγράμματα εδώ και 20 χρόνια και με βιβλία των Τ.Ε.Ε, που ακόμη αναφέρονται σε δραχμές σε μαθήματα Οικονομίας, σε νόμους που έχουν καταργηθεί σε μαθήματα Δικαίου, σε τεχνικές που είναι απαρχαιωμένες στις Δημόσιες Σχέσεις, ενώ μελετώντας το βιβλίο Εργασίες Οργάνωσης Γραφείου βρήκαμε μπροστά μας λέξεις όπως “telefax”.
Το 2017 είχαν δοθεί 10 εκατομμύρια ευρώ για τη συγγραφή νέων προγραμμάτων σπουδών και νέων βιβλίων. Δεν υλοποιήθηκε τίποτε.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Αν αναλογιστούμε ότι η κοινωνία του σήμερα επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την παρεχόμενη παιδεία πέντε, δέκα και δεκαπέντε χρόνια πριν, έχουμε μεγάλη ευθύνη για το τι αλλάζουμε αλλά και για το τι διατηρούμε στο εκπαιδευτικό σύστημα για την κοινωνία που θα έχουμε πέντε , δέκα και δεκαπέντε χρόνια μετά.
Οφείλουμε να δούμε τις ανάγκες των παιδιών μας, της αγοράς εργασίας και να κάνουμε την ερώτηση τι πολίτες θέλουμε να διαμορφώσουμε για τη χώρα μας. Πολίτες με κριτική ικανότητα; Πολίτες με ανεπτυγμένη συναισθηματική νοημοσύνη, με επαρκείς γενικές γνώσεις; Με αναπτυγμένη ευελιξία; Με ανταγωνιστικά τυπικά προσόντα για την κοινωνία και την αγορά εργασίας;
Θέλουμε να διαμορφώσουμε ελαφρώς ειδικευμένους εργάτες; Θέλουμε να διαμορφώσουμε ικανά μεσαία στελέχη; Θέλουμε να διαμορφώσουμε εξαίρετους επιστήμονες; Και ανάλογα με την απάντηση να στήσω και το σύστημα παιδείας με διάλογο και συναίνεση.
Στην τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση έχουμε παιδιά που έχουν κλίση σε κάτι τεχνικό, και ίσως όχι άπταιστες επιδόσεις σε κάτι θεωρητικό. Άρα έχουμε ήδη ένα στοιχείο, την ροπή τους σε μια «τέχνη». Οφείλουμε λοιπόν να δημιουργήσουμε ένα σύστημα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ελκυστικό προς αυτά και που να τους δίνει την επαγγελματική γνώση και αυτοπεποίθηση ότι το ταλέντο τους θα γίνει επαγγελματική γνώση, αλλά ταυτόχρονα δε θα τους στερεί καμία προοπτική εξέλιξης και ανέλιξης.
Και αυτό δε γίνεται με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο.
Χρειαζόμαστε ένα ελκυστικό, επιλέξιμο σύστημα Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης. Χωρίς εκπαιδευτικούς φραγμούς, με πολλαπλές επιλογές εκπαιδευτικών διαδρομών, με ανοιχτούς δρόμους και ορίζοντες επαγγελματικούς και μορφωτικούς, με σύγχρονα αναλυτικά προγράμματα σπουδών συμβατά με τα εθνικά πρότυπα «Επαγγελματικών Περιγραμμάτων», προσαρμοσμένα στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Μεταφοράς Πιστωτικών Μονάδων Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης. Με σύγχρονο εξοπλισμό και σαφώς καθορισμένα επαγγελματικά δικαιώματα. Με διακριτούς ρόλους μεταξύ της Δευτεροβάθμιας Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και της Κατάρτισης. Η κατάρτιση αφορά ενήλικους απόφοιτους από ΕΠΑΛ αλλά και ΓΕΛ και συνδέεται με τη Δια Βίου Εκπαίδευση. Για αυτό και το τέταρτο έτος επαγγελματικής Εξειδίκευσης – Πρακτικής άσκησης στο χώρο εργασίας, που αφορά αποφοίτους ΕΠΑΛ, πρέπει να είναι ενταγμένο στο τυπικό εκπαιδευτικό σύστημα και να απονέμει, Δίπλωμα Ειδικότητος, επιπέδου 5 .
Δυστυχώς, καμία ουσιαστική βελτίωση. Χάνεται μια ακόμη ευκαιρία να δομηθεί με συναίνεση και δημοκρατική αντίληψη ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης.
Είναι κρίμα γιατί οι ανάγκες της Εκπαίδευσης και της χώρας δεν περιμένουν.
Σας ευχαριστώ.
