Ομιλία Δημήτρη Μάντζου, Κοινοβουλευτικού Εκπροσώπου ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής επί του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης «Παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας για την επιτάχυνση και την ποιοτική αναβάθμιση της ποινικής δίκης – Εκσυγχρονισμός του νομοθετικού πλαισίου για την πρόληψη και την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας»
Φιλελεύθερο διάλειμμα τέλος.
Αμέσως μετά την ισότητα στον πολιτικό γάμο, επιστροφή στη συντήρηση.
Τροποποιείται η ποινική νομοθεσία. Για πολλοστή φορά, χωρίς να έχει προηγηθεί αξιολόγηση της προηγούμενης ρύθμισης. Χωρίς συγκεκριμένα στατιστικά δεδομένα -εγκληματολογικά, δικαστικά, σωφρονιστικά. Μια δυσμενής παράδοση κακής νομοθέτησης τείνει να εμπεδωθεί. Όμως αυτήν τη φορά, η κυβέρνηση δείχνει να ξεπερνά και τον ίδιο της τον εαυτό. Επιδεικνύει προφανή άγνοια για τη πραγματική κατάσταση των δικαστηρίων και των φυλακών της χώρας. Αν έπρεπε να επιλεγεί ένας τίτλος, πράγματι αυτόν μας τον δίνουν δυο μόλις λέξεις, που ήδη ακούστηκαν πολύ από χθες: «ποινικός λαϊκισμός».
Γιατί όμως λαϊκισμός;
Διότι, πρώτον, η νομοθέτηση δείχνει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του εφήμερου εντυπωσιασμού χωρίς να ενδιαφέρεται για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.
Τροποποιείται η ποινική νομοθεσία με όρους δημοσιογραφικούς όχι νομικούς -με όρους επικαιρότητας. Η κυβέρνηση γνωρίζει ότι υπάρχει ανομία, ότι υπάρχει ανασφάλεια. Ότι απέτυχε ακόμη και στο δικό της δόγμα «νόμος και τάξη», με το οποίο εξελέγη το 2019. Απέτυχε στην πρόληψη, απέτυχε και στην αντιμετώπιση.
Κι όμως αντί να αντιδράσει στο πρόβλημα, επενδύει σε αυτό. Απαντά με ανορθολογικό τρόπο. Με στερεότυπα. Εργαλειοποιεί τον φόβο.
Αυτή είναι μια λαϊκιστική νομοθέτηση.
Το ακούσαμε και χθες: «εμείς εδώ νομοθετούμε για την κοινωνία, ερήμην των νομικών». Η κυρίαρχη άποψη ορίζει το κοινό περί δικαίου αίσθημα. Κράτος δικαίου, σε μορφή τίτλου εφημερίδας.
«Νομοθέτηση με συγκυριακά κριτήρια» με τα λόγια της Προέδρου της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων.
Ομολογήθηκε χθες από τον κ. Υπουργό: νομοθετεί με βάση μετρήσεις γνώμης.
Τότε γιατί ψηφίσαμε την ισότητα στον γάμο;
Κάνατε δημοψήφισμα, όπως ζητούσε η Εκκλησία -και υπέγραφε και η ΝΔ και στις ταυτότητες κάποτε-; Τα δικαιώματα είναι ζητήματα μειοψηφιών, συμφωνούσε μαζί μας ο Πρωθυπουργός. Και τώρα ο Υπουργός του μας μιλά για πλειοψηφίες.
Ας κάνουμε δημοψήφισμα για τη θανατική ποινή. Αυτό είναι το επόμενο βήμα;
Η Κυβέρνηση διχάζει. Την κοινωνία και τη Βουλή, σε αυτούς που είναι με τα θύματα και σε εκείνους που είναι με τους θύτες. Σε αυτούς που στηρίζουν το νομοσχέδιο και στους άλλους που στηρίζουν το έγκλημα. Η αυθεντία της μίας άποψης, εκείνης που εκφράζει την πλειοψηφία, σύνολη την κοινωνία, απέναντι στους επικίνδυνους που αντιδρούν. Τι κι αν αυτοί που αντιδρούν είναι ολόκληρη η νομική κοινότητα; Οι ερμηνευτές και εφαρμοστές του δικαίου; Δικαστές, δικηγόροι, ακαδημαϊκοί; 39 καθηγητές νομικής συνιστούν να αποσύρετε το σχέδιο νόμου. Εσείς τους απαξιώνετε ως «καθηγητάδες» και «παρατρεχάμενους». Ακυρώνετε την επιστημονική γνώση και διδασκαλία, επειδή δεν συμφωνεί με τη δική σας άποψη, που έχετε χαρακτηρίσει κυρίαρχη. Όπως κάνει κάθε συνεπής λαϊκιστής.
Αλλά για να στηρίξει το σχέδιό της, η κυβέρνηση όχι απλώς δεν ακούει κανέναν, αλλά τον απαξιώνει κιόλας. Δαιμονοποιεί την αντίθετη άποψη. Η υπεράσπιση των δικαιωμάτων όλων βαπτίζεται «δικαιωματισμός». Αλλά εδώ θα μου πείτε η αντιπολίτευση κατηγορήθηκε σχεδόν ως ινστρούκτορας της απολύτως καταδικαστέας επίθεσης στο γραφείο του κ. Υφυπουργού. Ε να μας συγχωρείτε. Δεν είμαι ο Μπακούνιν. Αλλά πρέπει να επιμείνω στο ζήτημα αυτό.
Το πώς γράφεται ένα νομοσχέδιο, πώς τροποποιούνται βασικοί κώδικες νομοθεσίας, είναι θεμελιώδες -ειδικά όταν μιλάμε για τη Δικαιοσύνη. Πάντοτε -πάντοτε- συγκροτούνταν επιτροπές ή ομάδες εργασίας με συμμετοχή όλων των φορέων.
Όσο κι αν τις απαξιώνει η σημερινή ηγεσία. Επιτροπές που κοσμούνταν από ακαδημαϊκούς του κύρους Μανωλεδάκη, Μαργαρίτη. Διαφωνήστε μαζί τους, αλλά μην τους απαξιώνετε. Ποτέ δεν έχει ξανασυμβεί να έρθει τροποποίηση Κώδικα από τρεις δικαστές αποσπασμένους στο γραφείο Υπουργού, με την πολιτική καθοδήγηση του Υπουργού! Ό,τι κάνει και το Υπουργείο Παιδείας για τα πανεπιστήμια. Από ένα κλειστό γραφείο στο Υπουργείο, στο Μαρούσι. Ερήμην της ακαδημαϊκής κοινότητας, των φοιτητών, της κοινωνίας των πολιτών. Χωρίς διάλογο.
Κι έτσι, καταλήξαμε στο σημερινό σχέδιο νόμου. Που έχει αντικρούσει σε κάθε μέρος η ειδική μας αγορήτρια Μιλένα Αποστολάκη. Που αυστηροποιεί οριζόντια τις ποινές χωρίς αντίκρισμα. Αλλάζει τον τρόπο έκτισης;
Και επειδή είπε ο κ. Υπουργός για τους γιατρούς. Φαντάζομαι ότι στην εκδήλωση που σας κάλεσαν θα σας πουν και τις ανησυχίες τους ότι πλέον φοβούνται ότι θα εκτίσουν ποινές για φερόμενα ιατρικά σφάλματα, χωρίς ανασταλτικό αποτέλεσμα έφεσης. Γιατροί που εργάζονται με δεκάδες εφημερίες, πάνω και πέρα από κάθε ανθρώπινο όριο.
Ένα σχέδιο νόμου που εισάγει fast track διαδικασίες χωρίς εγγυήσεις. Που αθροίζει διατάξεις για την ενδοοικογενειακή βία -χωρίς να αντιμετωπίζεται η έξαρση της έμφυλης βίας. Που επιλέγει a la carte τον μεταβατικό χρόνο δίωξης αδικημάτων. Δεν θα κουραστούμε να ρωτάμε: γιατί η άρση του ακαταδίωκτου των τραπεζικών στελεχών μετατίθεται για τον Ιούλιο; Τι θέλετε να πετύχετε και για ποιους; Η σιωπή είναι ομολογία.
Ένα σχέδιο νόμου που δεν αναγνωρίζει καν το δικαίωμα παράστασης με δικηγόρο παρά τον κίνδυνο πραγματικής έκτισης. Η κυβέρνηση δυσπιστεί απέναντι στους δικαστές. Δεσμεύει υπέρμετρα την κρίση τους. Η κυρίαρχη αντίληψη στο νομοσχέδιο είναι ότι «όσο περισσότερο φυλακή, τόσο το καλύτερο». Κι όμως, επιστημονικά, δεν τεκμηριώνεται ότι η αύξηση των ορίων των ποινών συμβάλλει στην καταπολέμηση της εγκληματικότητας. Αν ίσχυε, δεν θα είχαμε εγκλήματα με αφορμή τον αθλητισμό, ούτε εμπρησμούς στα δάση.
Ένα σχέδιο νόμου που απειλεί να προκαλέσει έκρηξη στο σωφρονιστικό σύστημα, που από το 2019 παραμένει εξόριστο από τον φυσικό του χώρο, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη. Με γεμάτες φυλακές πώς προχωράτε σε οριζόντιες αυξήσεις ποινών; Σήμερα υπάρχουν φυλακές με χιλιάδες κρατουμένους πάνω από τη δυναμικότητά τους. Κηλίδα στον ανθρωπισμό μας. Καταστήματα όπου σε κάθε κρατούμενο αναλογεί χώρος κάτω των 3 τ.μ. που το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει ορίσει το ελάχιστο όριο αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Ήδη με το νέο ένδικο βοήθημα που έχουν οι κρατούμενοι, οι προσφυγές έχουν αυξηθεί κατακόρυφα. Το ίδιο και οι βέβαιες καταδίκες από το Στρασβούργο. Κι άλλες αποζημιώσεις. Να καταλάβω ότι δεν σας νοιάζουν οι κρατούμενοι και τα δικαιώματά τους. Δεν σας νοιάζει καν η όσμωση ποινικών στοιχείων, με όρους εγκληματολογικούς. δεν πιστεύετε στη σωφρονιστική, αλλά μόνο στην τιμωρητική αποστολή της ποινής, όπως μας δίδασκε ο μεγάλος Γεώργιος Αλέξανδρος Μαγκάκης. Έχετε, έστω, υπολογίσει το δημοσιονομικό κόστος της νέας σας παρέμβασης; Τι θα γίνει; Πότε θα προλάβετε να κατασκευάσετε νέες φυλακές;
Ή μήπως θα έχουμε και εμπλοκή ιδιωτών στο σωφρονιστικό σύστημα; Λύση επικίνδυνη που απέτυχε όπου εφαρμόστηκε.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Εμείς πιστεύουμε στην επιτάχυνση της ποινικής δικαιοσύνης με όρους μεταρρυθμιστικούς. Καλύτερη προδικασία, ηλεκτρονική δικαιοσύνη, ψηφιοποίηση διαδικασιών, -που εκκρεμεί από το 2011, όταν καταρτίστηκε το σχέδιο δράσης από την Κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ και τον Υπουργό Μ. Παπαϊωάννου, ενίσχυση και επιμόρφωση του ανθρώπινου δυναμικού, που παρουσιάζει σοβαρές ελλείψεις, υποβοήθηση της ανάκρισης.
Πιστεύουμε στο ποινικό δίκαιο, όπως κατοχυρώθηκε σε αυτήν εδώ την αίθουσα 1950, με τις δύο ηθικές και κοινωνικές ανάγκες: την προστασία της έννομης τάξης αλλά και την πλήρη κατοχύρωση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Σε πνεύμα ουσιαστικού δικαίου, όπως δίδασκαν οι Καθηγητές Χωραφάς και Ανδρουλάκης.
Για τη δραστική αντιμετώπιση της εγκληματικότητας, απαιτείται ολιστική πολιτική. Πρώτα και κύρια για την πρόληψη με δημόσιες πολιτικές στην κοινωνία. Και ύστερα τη βεβαιότητα της σύλληψης, η βεβαιότητα της δίκαιης δίκης, σε εύλογο χρόνο, χωρίς εκπτώσεις στα δικαιώματα κανενός και τέλος η βεβαιότητα ως προς την ποινή.
Αλλά ποινή αναλογική, ποινή που θα εκτίεται με έναν κοινωνικά ωφέλιμο τρόπο. Εκτός αν πιστεύουμε ότι η ποινή είναι εκτόπιση και όχι σωφρονισμός.
Γι’ αυτό εμείς στηρίζουμε την έμπρακτη ενίσχυση της κοινωφελούς εργασία, ηλεκτρονική επιτήρηση, καταστήματα ημιελεύθερης διαβίωσης, αγροτικές φυλακές.
Έτσι αντιμετωπίζεται η βία: με πρόληψη στις κοινωνικές της αιτίες, με αποτελεσματική δίωξη, εξατομικευμένη δικαστική κρίση και έκτιση ποινών με αποδοτικό τρόπο. Εμείς σε αυτήν τη Δικαιοσύνη πιστεύουμε. Τη Δικαιοσύνη πυλώνα δημοκρατίας. Εγγυητή των ελευθεριών, όλων. Μια Δικαιοσύνη προστατευμένη από την ιδεοληψία. Ένα κράτος δικαίου ανθεκτικό στον λαϊκισμό.
Ένα ποινικό δίκαιο, σύγχρονο και αληθινά φιλελεύθερο.
