ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ- ΠΡΟΣΘΗΚΗ
Θέμα: Απαλλαγή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού από την υποχρέωση καταβολής τέλους ταφής αποβλήτων και θέσπιση ρήτρας ετοιμότητας υποδομών
ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ
Ι. Επί της αναγκαιότητας της ρύθμισης
Η μετάβαση σε ένα σύγχρονο, βιώσιμο και περιβαλλοντικά υπεύθυνο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας, καθώς και για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων σχετικά με την πρόληψη, την ανακύκλωση και τη μείωση της υγειονομικής ταφής. Η επίτευξη των στόχων αυτών απαιτεί ολοκληρωμένο σχεδιασμό, επαρκείς υποδομές επεξεργασίας και ανάκτησης, αξιόπιστα συστήματα χωριστής συλλογής, κατάλληλο εξοπλισμό, επαρκή χρηματοδότηση και στελεχωμένες δημοτικές υπηρεσίες.
Η επιβολή του τέλους ταφής, όπως προβλέπεται στο άρθρο 38 του ν. 4819/2021, αποσκοπεί στη δημιουργία οικονομικού αντικινήτρου για την υγειονομική ταφή και στην προώθηση της ανακύκλωσης και της ανάκτησης αποβλήτων. Η αποτελεσματικότητα, όμως, ενός τέτοιου οικονομικού εργαλείου προϋποθέτει ότι οι υπόχρεοι διαθέτουν πραγματικές και λειτουργικές εναλλακτικές δυνατότητες διαχείρισης των αποβλήτων τους.
Στην πράξη, οι διαχρονικές καθυστερήσεις στον σχεδιασμό, την ολοκλήρωση και τη λειτουργία των αναγκαίων υποδομών περιορίζουν σημαντικά αυτή τη δυνατότητα. Η ύπαρξη σχεδιαζόμενων, δημοπρατημένων ή συμβασιοποιημένων έργων δεν εξασφαλίζει από μόνη της στους Δήμους τη δυνατότητα να εκτρέπουν τα απόβλητά τους από την ταφή. Για τον σκοπό αυτό απαιτείται οι εγκαταστάσεις να έχουν τεθεί σε πραγματική λειτουργία, να διαθέτουν επαρκή δυναμικότητα και να είναι πράγματι διαθέσιμες για την εξυπηρέτηση των αναγκών κάθε Δήμου.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η επιβολή του τέλους, ακόμη και όταν οι Δήμοι δεν έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν εναλλακτικές λύσεις διαχείρισης, δημιουργεί σοβαρά ζητήματα αναλογικότητας και πρακτικής αποτελεσματικότητας. Παράλληλα, μεταφέρει στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού το οικονομικό βάρος των καθυστερήσεων και των ελλείψεων του συνολικού συστήματος διαχείρισης αποβλήτων, για τις οποίες δεν ευθύνονται κατ’ ανάγκη οι ίδιοι.
Η ευρωπαϊκή πολιτική για τη διαχείριση αποβλήτων στηρίζεται στην ιεράρχηση των επιλογών διαχείρισης, στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και στη χρήση οικονομικών εργαλείων που ενθαρρύνουν την πρόληψη, την ανακύκλωση και την ανάκτηση. Η Οδηγία 2008/98/ΕΚ προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι το κόστος διαχείρισης των αποβλήτων πρέπει να επιβαρύνει τον αρχικό παραγωγό ή τους κατόχους τους. Η εφαρμογή της αρχής αυτής, ωστόσο, οφείλει να λαμβάνει υπόψη τη λειτουργία του συνολικού συστήματος διαχείρισης και τις πραγματικές δυνατότητες των υπόχρεων να ανταποκριθούν στις σχετικές απαιτήσεις.
Η προτεινόμενη ρύθμιση δεν αμφισβητεί την ανάγκη μείωσης της υγειονομικής ταφής ούτε τους περιβαλλοντικούς στόχους που απορρέουν από το ενωσιακό και εθνικό πλαίσιο. Επιδιώκει, αντιθέτως, να διασφαλίσει ότι η οικονομική επιβάρυνση των Δήμων θα συνδέεται με την πραγματική δυνατότητά τους να αξιοποιούν τις αναγκαίες υποδομές και να εφαρμόζουν εναλλακτικές μεθόδους διαχείρισης. Για τον λόγο αυτό, Για τον λόγο αυτό, η εφαρμογή της υποχρέωσης καταβολής του τέλους συναρτάται αποκλειστικά με την πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα και διαθεσιμότητα των υποδομών που απαιτούνται για την εξυπηρέτηση κάθε Δήμου.
ΙΙ. Η οικονομική επιβάρυνση των Δήμων και η μετακύλιση του κόστους στους δημότες
Το τέλος ταφής συνιστά πρόσθετη και διαρκώς αυξανόμενη οικονομική επιβάρυνση για τους Δήμους, οι οποίοι ήδη αντιμετωπίζουν σημαντικές πιέσεις στους προϋπολογισμούς τους εξαιτίας της αύξησης του ενεργειακού κόστους, των δαπανών καυσίμων, συντήρησης οχημάτων και εξοπλισμού, των ανατιμήσεων σε υπηρεσίες και υλικά, καθώς και της διαχρονικής υποχρηματοδότησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η επιβάρυνση αυτή εντείνεται από την κλιμάκωση του τέλους ταφής. Από την 1η Ιανουαρίου 2026, το ύψος του διαφοροποιείται ανάλογα με το στάδιο υλοποίησης των Μονάδων Επεξεργασίας Αποβλήτων που προβλέπονται στα οικεία Περιφερειακά Σχέδια Διαχείρισης Αποβλήτων, ενώ για τις περιπτώσεις που δεν εμπίπτουν στις ειδικότερες κατηγορίες προβλέπεται αύξηση στα 45 ευρώ ανά τόνο για το 2026, στα 50 ευρώ για το 2027 και στα 55 ευρώ από το 2028 και εφεξής. Η παράλληλη επιβάρυνση των Δήμων με τις λοιπές δαπάνες διαχείρισης αποβλήτων δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη δημοσιονομική τους ισορροπία και την ομαλή εκτέλεση των προϋπολογισμών τους.
Η οικονομική επιβάρυνση δεν περιορίζεται, όμως, στα δημοτικά ταμεία. Ελλείψει πρόσθετης κρατικής χρηματοδότησης, οι Δήμοι ενδέχεται να αναγκαστούν είτε να περιορίσουν κρίσιμες υπηρεσίες προς τους πολίτες είτε να αναζητήσουν πρόσθετους πόρους μέσω της αύξησης των ανταποδοτικών τελών. Με τον τρόπο αυτό, το κόστος μιας περιβαλλοντικής πολιτικής που δεν συνοδεύεται από τις αναγκαίες υποδομές και χρηματοδοτικές προϋποθέσεις κινδυνεύει να μετακυλιστεί τελικά στα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις, επιτείνοντας τις ήδη αυξημένες οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν.
ΙΙΙ. Η υποστελέχωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και η ανάγκη ενίσχυσης των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της
Η αποτελεσματική εφαρμογή πολιτικών πρόληψης, χωριστής συλλογής, ανακύκλωσης, κομποστοποίησης και επεξεργασίας αποβλήτων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ύπαρξη εγκαταστάσεων. Προϋποθέτει και την επιχειρησιακή ικανότητα των Δήμων να οργανώσουν και να υλοποιήσουν τις σχετικές υπηρεσίες.
Η διαρκής υποστελέχωση των δημοτικών υπηρεσιών, ιδίως στους τομείς Περιβάλλοντος και Καθαριότητας, οι περιορισμοί στις προσλήψεις και η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού δυσχεραίνουν την ανάπτυξη και την αποτελεσματική λειτουργία συστημάτων χωριστής συλλογής και ανακύκλωσης. Οι Δήμοι καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξημένες υποχρεώσεις και περιβαλλοντικούς στόχους χωρίς να διαθέτουν πάντοτε το αναγκαίο ανθρώπινο δυναμικό, τον εξοπλισμό και τους οικονομικούς πόρους.
Δεν είναι συνεπώς εύλογο να επιβάλλονται οικονομικές επιβαρύνσεις για την επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων, όταν δεν έχουν διασφαλιστεί οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την υλοποίησή τους. Η περιβαλλοντική μετάβαση απαιτεί ενίσχυση των δημοτικών υπηρεσιών, επενδύσεις σε υποδομές και σταθερή χρηματοδοτική υποστήριξη, όχι την περαιτέρω επιβάρυνση των ήδη πιεσμένων οικονομικών των Δήμων.
IV. Ζητήματα διαφάνειας και διαχείρισης των πόρων του τέλους ταφής
Ιδιαίτερα σοβαρά ζητήματα ως προς τη διαχείριση και την απόδοση των εσόδων από το τέλος ταφής έχουν ανακύψει στην Περιφέρεια Αττικής. Σύμφωνα με τα ευρήματα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ποσό ύψους περίπου 34,7 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο είχε εισπραχθεί από τους Δήμους της Αττικής για το τέλος ταφής του 2022, δεν αποδόθηκε από τον Ειδικό Διαβαθμιδικό Σύνδεσμο Νομού Αττικής (ΕΔΣΝΑ) στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), σύμφωνα με τον προβλεπόμενο από το θεσμικό πλαίσιο προορισμό του. Το σχετικό πόρισμα διαβιβάστηκε στην αρμόδια εισαγγελική αρχή για την ποινική αξιολόγηση των ευρημάτων του, ενώ διατυπώθηκαν και ζητήματα αναζήτησης πειθαρχικών ευθυνών. Η μεταγενέστερη νομοθετική ρύθμιση του άρθρου 235 του ν. 5193/2025 αντιμετώπισε το ζήτημα της οφειλής των 35 εκατομμυρίων ευρώ του ΕΔΣΝΑ από το τέλος ταφής του 2022, προβλέποντας την καταβολή της υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, χωρίς περαιτέρω οφειλή του ΕΔΣΝΑ προς τον ΕΟΑΝ.
Η συγκεκριμένη υπόθεση ανέδειξε σοβαρές αδυναμίες στη διαδρομή, στην απόδοση και στον έλεγχο των πόρων που εισπράττονται από τους Δήμους στο όνομα της περιβαλλοντικής προστασίας και της ενίσχυσης της ανακύκλωσης. Παράλληλα, ανέδειξε τον κίνδυνο οι Δήμοι να υφίστανται τις οικονομικές συνέπειες προβλημάτων διαχείρισης πόρων από ενδιάμεσους φορείς, χωρίς να έχουν τον αντίστοιχο έλεγχο ή την ευθύνη για τις σχετικές αποφάσεις.
Το γεγονός αυτό καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη διασφάλισης διαφάνειας και λογοδοσίας ως προς τη διαχείριση των εσόδων του τέλους ταφής, καθώς και την πραγματική διάθεσή τους για τις δράσεις και τα έργα χωριστής συλλογής και ανακύκλωσης που προβλέπει ο νόμος. Η πρόβλεψη ότι τουλάχιστον το 85% των σχετικών πόρων διατίθεται για δράσεις και έργα των Δήμων και των ΦοΔΣΑ δεν αρκεί από μόνη της. Απαιτείται να διασφαλίζεται ότι οι πόροι αποδίδονται εγκαίρως, αξιοποιούνται για τον νόμιμο σκοπό τους και παράγουν μετρήσιμο αποτέλεσμα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
V. Σκοπός και περιεχόμενο της προτεινόμενης ρύθμισης
Με την προτεινόμενη ρύθμιση θεσπίζεται η πλήρης απαλλαγή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού από την επιβολή και την υποχρέωση καταβολής του τέλους ταφής, για τις ποσότητες αποβλήτων που οδηγούνται σε χώρους υγειονομικής ταφής, καθώς και η ρήτρα επιχειρησιακής ετοιμότητας υποδομών.
Κατά τη διάρκεια της απαλλαγής δεν γεννώνται νέες υποχρεώσεις καταβολής τέλους ταφής για τις αντίστοιχες ποσότητες αποβλήτων και αποκλείεται η βεβαίωση, η είσπραξη ή η παρακράτηση των σχετικών ποσών από τους πόρους των Δήμων, συμπεριλαμβανομένων των εσόδων από το ενιαίο ανταποδοτικό τέλος καθαριότητας και φωτισμού. Με τον τρόπο αυτό αίρεται η άδικη οικονομική επιβάρυνση των Δήμων όσο δεν διαθέτουν τις αναγκαίες εναλλακτικές υποδομές.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι η άρση της απαλλαγής και η ενεργοποίηση της υποχρέωσης καταβολής του τέλους δεν δύναται να πραγματοποιηθεί πριν από την παρέλευση διετίας και σε καμία περίπτωση αυτομάτως ή οριζόντια, αλλά θα προϋποθέτει την έκδοση κοινής διαπιστωτικής πράξης των αρμόδιων Υπουργών, με την οποία θα πιστοποιείται η πραγματική λειτουργία και διαθεσιμότητα των αναγκαίων υποδομών για την εξυπηρέτηση κάθε Δήμου.
Ειδικά, λαμβάνεται υπόψη ότι η καθυστέρηση στην ολοκλήρωση και λειτουργία των υποδομών δεν οφείλεται κατ’ ανάγκη σε ενέργειες ή παραλείψεις των Δήμων. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται ότι, όταν οι προϋποθέσεις ετοιμότητας δεν πληρούνται για λόγους που δεν ανάγονται σε υπαιτιότητα του οικείου Δήμου, η απαλλαγή διατηρείται αυτοδικαίως μέχρι την πλήρωσή τους.
Τέλος, θεσπίζεται υποχρέωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να υποβάλει στη Βουλή ολοκληρωμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης και λειτουργίας των αναγκαίων υποδομών ανά Περιφέρεια και Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, καθώς και να ενημερώνει ανά εξάμηνο για την πρόοδο υλοποίησής του. Με τον τρόπο αυτό ενισχύονται η διαφάνεια, η κοινοβουλευτική λογοδοσία και η δυνατότητα παρακολούθησης της πραγματικής προόδου του εθνικού σχεδιασμού.
Επισημαίνεται, τέλος, ότι η προτεινόμενη ρύθμιση ανταποκρίνεται πλήρως στις σχετικές αποφάσεις και τα πάγια θεσμικά αιτήματα της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), όπως αυτά έχουν διατυπωθεί επανειλημμένως από τα συλλογικά της όργανα και επιβεβαιώθηκαν εκ νέου στο Ετήσιο Τακτικό Συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα (Νοέμβριος 2026).
Άρθρο …
Θέμα: Απαλλαγή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού από την υποχρέωση καταβολής τέλους ταφής αποβλήτων και θέσπιση ρήτρας ετοιμότητας υποδομών
1. Κατά παρέκκλιση του άρθρου 38 του ν. 4819/2021 (Α΄ 129) όπως ισχύει, απαλλάσσονται οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού από την επιβολή και την υποχρέωση καταβολής του τέλους ταφής, για τις ποσότητες αστικών αποβλήτων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρ. 1 του άρθρου 38 του ν. 4819/2021, όπως ισχύει, και διατίθενται σε Χώρους Υγειονομικής Ταφής από την έναρξη ισχύος του παρόντος.
2. Για τις ποσότητες αποβλήτων που εμπίπτουν στην απαλλαγή της παρ. 1:
α) Δεν γεννάται υποχρέωση καταβολής τέλους ταφής και δεν επιτρέπεται η βεβαίωση ή η είσπραξη σχετικών ποσών.
β) Δεν επιτρέπεται η παρακράτηση ή απόδοση ποσών που αντιστοιχούν στο τέλος ταφής της περιόδου απαλλαγής από τα έσοδα του ενιαίου ανταποδοτικού τέλους καθαριότητας και φωτισμού των οικείων Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού, μέσω των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας, ούτε η είσπραξή τους με οποιονδήποτε άλλο άμεσο ή έμμεσο τρόπο από πόρους των Δήμων.
γ) Δεν επιβάλλονται τόκοι, προσαυξήσεις ή άλλες οικονομικές επιβαρύνσεις για ποσά που θα αντιστοιχούσαν σε υποχρεώσεις καταβολής τέλους ταφής για την περίοδο απαλλαγής.
3. Η απαλλαγή της παρ. 1 ισχύει υποχρεωτικά για τουλάχιστον δύο (2) έτη από την έναρξη ισχύος του παρόντος. Μετά την παρέλευση της διετίας, η υποχρέωση καταβολής του τέλους ταφής δύναται να ενεργοποιηθεί για κάθε Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης α΄ βαθμού μόνο κατόπιν έκδοσης κοινής διαπιστωτικής πράξης των Υπουργών Εσωτερικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με την οποία πιστοποιείται ότι έχουν τεθεί σε πλήρη και πραγματική λειτουργία και είναι διαθέσιμες οι αναγκαίες υποδομές διαχείρισης αστικών αποβλήτων που προβλέπονται στον οικείο Περιφερειακό Σχεδιασμό Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) και εξυπηρετούν τον συγκεκριμένο Δήμο. Οι υποδομές αυτές περιλαμβάνουν ιδίως μονάδες επεξεργασίας και ανάκτησης αποβλήτων, υποδομές χωριστής συλλογής και επεξεργασίας βιοαποβλήτων, καθώς και τις αναγκαίες εγκαταστάσεις και τα συστήματα μεταφοράς και διαχείρισης. Πρέπει να διαθέτουν επαρκή δυναμικότητα και να εξασφαλίζουν πραγματική δυνατότητα εξυπηρέτησης του οικείου Δήμου. Για την πιστοποίηση της πραγματικής επιχειρησιακής ετοιμότητας λαμβάνεται υπόψη και η επάρκεια του αναγκαίου ανθρώπινου δυναμικού, του εξοπλισμού και των μέσων συλλογής και μεταφοράς, καθώς και η δυνατότητα του οικείου Δήμου να οργανώνει και να υλοποιεί αποτελεσματικά τις απαιτούμενες διαδικασίες διαχείρισης των αποβλήτων του.
Η δημοπράτηση έργου, η υπογραφή σύμβασης ή η τυπική έναρξη λειτουργίας εγκατάστασης χωρίς αποδεδειγμένη επιχειρησιακή διαθεσιμότητα και δυνατότητα εξυπηρέτησης του Δήμου δεν συνιστούν επαρκή προϋπόθεση για την άρση της απαλλαγής και την ενεργοποίηση της υποχρέωσης καταβολής του τέλους. Εφόσον οι ανωτέρω προϋποθέσεις δεν πληρούνται για λόγους που δεν ανάγονται σε υπαιτιότητα του οικείου Δήμου, η απαλλαγή διατηρείται αυτοδικαίως μέχρι την πλήρωσή τους.
4. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών και Περιβάλλοντος και Ενέργειας καθορίζονται η διαδικασία διαπίστωσης της επιχειρησιακής ετοιμότητας των υποδομών, τα ειδικότερα κριτήρια αξιολόγησης της επάρκειας και της διαθεσιμότητάς τους, καθώς και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του παρόντος.
5. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας υποβάλλει, εντός έξι (6) μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος, στη Βουλή των Ελλήνων ολοκληρωμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης και θέσης σε λειτουργία των αναγκαίων υποδομών διαχείρισης αστικών αποβλήτων ανά Περιφέρεια και Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ). Το Υπουργείο υποβάλλει ανά εξάμηνο έκθεση προόδου σχετικά με την υλοποίηση του χρονοδιαγράμματος και την επιχειρησιακή ετοιμότητα των υποδομών.
Οι προτείνοντες βουλευτές
Χριστοδουλάκης Εμμανουήλ
Δουδωνής Παναγιώτης
Μπιάγκης Δημήτριος
Τσίμαρης Ιωάννης
Γερουλάνος Παύλος
Χρηστίδης Παύλος
Αυλωνίτης Αλέξανδρος
Αχμέτ Ιλχάν
Βατσινά Ελένη
Γιαννακούρας Ευάγγελος
Γρηγοράκου Παναγιώτα (Νάγια)
Θρασκιά Ουρανία (Ράνια)
Καζάνη Αικατερίνη
Κατρίνης Μιχάλης
Κοροβέση Μυρτώ
Κουκουλόπουλος Παρασκευάς (Πάρις)
Λιακούλη Ευαγγελία
Μιχαηλίδης Σταύρος
Μουλκιώτης Γεώργιος
Νικητιάδης Γεώργιος
Νικολαΐδης Αναστάσιος
Παππάς Πέτρος
Παραστατίδης Στέφανος
Παρασύρης Φραγκίσκος
Πουλάς Ανδρέας
Σπυριδάκη Αικατερίνη
Σταρακά Χριστίνα
Χνάρης Εμμανουήλ
Χουρδάκης Μιχαήλ
