Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με το ψήφισμα 47/196 της 22ας Δεκεμβρίου 1992, αναγνώρισε επισήμως την 17η Οκτωβρίου ως Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη της Φτώχειας.
Η 17η Οκτωβρίου φέτος, βρίσκει την Ελλάδα μπροστά σε ένα σκληρό κοινωνικό αδιέξοδο. Με βάση τα στοιχεία της Ετήσιας Έρευνας της ΕΛΣΤΑΤ (19.3.2026) «Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών» ο πληθυσμός που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό ανέρχεται στο 27,5% του πληθυσμού της Χώρας (2.797.000 άτομα), παρουσιάζοντας αύξηση κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το προηγούμενο έτος! Δυστυχώς ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού είναι υψηλότερος στην περίπτωση των παιδιών ηλικίας 17 ετών και κάτω (29,6%), αυξημένος σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η αύξηση του ποσοστού του κινδύνου φτώχειας οφείλεται στην αύξηση του ποσοστού και της υλικής και κοινωνικής στέρησης σε 14,9% από 14,0% της προηγούμενης χρονιάς.
Η διαπίστωση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια στατιστική αποτύπωση, αλλά μια βαθιά πολιτική αποτυχία. Η φτώχεια (και στην Ελλάδα) δεν είναι ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών και οικονομικών επιλογών.Και η απάντηση στην ακρίβεια, την κρίση στέγης και τη συρρίκνωση των εισοδημάτων δεν μπορεί να είναι η διαιώνιση της φτώχειας, μέσω επιδομάτων επιβίωσης.
Ποιες είναι οι ομάδες των συμπολιτών μας που, σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο, αποτελούν τις ευάλωτες , ευπαθείς και ειδικές κατηγορίες κοινωνικού αποκλεισμού:
Ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ευπαθείς, ειδικές , ή ομάδες υψηλού κινδύνου, ονομάζονται εκείνες οι ομάδες του πληθυσμού , που έχουν περιορισμένη ή καθόλου πρόσβαση σε κοινωνικά και δημόσια αγαθά και δυσκολεύονται ή αδυνατούν σε πολλά επίπεδα και σε διάφορους τομείς να έχουν ποιότητα ζωής (π.χ. στέγη, εργασία, ικανοποιητικό εισόδημα, εκπαίδευση, ιατρική περίθαλψη, κοινωνική ασφάλιση κ.ά.). Πρόκειται κυρίως για αστέγους, ανέργους/μακροχρόνια άνεργους, (ΑμεΑ), άτομα με εμφανή και μη αναπηρία, βαρέως πάσχοντες με σοβαρά παθολογικά προβλήματα, ψυχικές ασθένειες, αποφυλακισμένους, χρήστες και πρώην χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών, οροθετικούς, άτομα από θρησκευτικές ή πολιτισμικές μειονότητες, ρομά / τσιγγάνους, φτωχές μονογονεϊκές οικογένειες, ανήλικους παραβάτες, κακοποιημένες γυναίκες, θύματα εμπορίας (trafficking), εκδιδόμενοι , εκδιδόμενες, πρόσφυγες, μετανάστες, παλιννοστούντες), τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας, οι μακροχρόνια άνεργοι έως είκοσι πέντε ετών και άνω των πενήντα ετών.
Δυστυχώς την τελευταία δεκαετία(2015-2024), παρακολουθούμε με πολιτικό θυμό κι απογοήτευση τη δημιουργία μιας νέας πληθυσμιακής κατηγορίας στην οποία εντάσσονται όλοι ή σχεδόν όλοι οι συμπολίτες μας που ανήκουν στις ευπαθείς, ευάλωτες και ειδικές ομάδες. Η νέα αυτή ομάδα δεν είναι άλλη από την ομάδα των επιδοτούμενων επαιτών. Η επιλογή των κυβερνώντων να αντιμετωπίζουν τη φτώχεια με προσωρινά επιδόματα και αποσπασματικές παροχές (τύπου pass, κλπ) έχει εξαντλήσει κάθε όριο αξιοπρέπειας και αποτελεσματικής αντιμετώπισης. Η κοινωνική προστασία δεν μπορεί να λειτουργεί ως φιλανθρωπικό πυροσβεστικό μέσο, αλλά ως θεμελιώδης πυλώνας ενός σύγχρονου κράτους δικαίου. Δυστυχώς βλέπουμε μόνο με κυάλια τον άπιαστο για τη χώρα μας στόχο, που έθεσε η ΕΕ με το πρόγραμμα «Ευρώπη 2030» «να μειωθούν κατά 15 εκατομμύρια τα άτομα που βρίσκονται ή που κινδυνεύουν να βρεθούν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό, εκ των οποίων τα 5 εκατομμύρια να είναι παιδιά», έως το έτος 2030.
Το Πολιτικό Διακύβευμα: Η Παγίδα της Προσωρινότητας
Η κυβέρνηση της ΝΔ, διεκδικώντας αρνητικό πρόσημο στην εφαρμογή λύσεων και καλών πρακτικών σε πολιτικές με κοινωνικό αντίκρισμα (κοινωνική ένταξη, επανένταξη, δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, στήριξη και δημιουργία μικρομεσαίων επιχειρήσεων, μέτρα στήριξης εργοδοτών σε ό,τι αφορά την πρόσληψη ατόμων των Ομάδων Στόχου, πρόσβαση στην υγεία και στην εκπαίδευση χωρίς εξαιρέσεις, στήριξη των παιδιών, των μητέρων κλπ), προσπάθησε και προσπαθεί να παρέχει ευτελή επιδόματα, σε μια προσπάθεια αποδοχής, από τους δυστυχείς συμπολίτες μας, του «μεγαλείου» των κυβερνώντων και με απώτερο στόχο την εξαγορά της σιωπής τους και της ψήφου τους. Με μεγάλη ευκολία θα έλεγε κάποιος ότι αυτοί οι συμπολίτες μας τελούν υπό πολιτική ομηρία.
Η έννοια της Κοινωνικής Πολιτικής για την κυβέρνηση είναι «η αλιεία σε θολά και μολυσμένα νερά», γιαυτό και η κατ’ όνομα μόνο «Κοινωνική Πολιτική, γενικά και ειδικότερα στο πλαίσιο Καταπολέμησης της Φτώχειας» στη χώρα μας, δεν οδηγεί τους συμπολίτες μας σε ένα αξιοπρεπές αύριο. Αντιθέτως με έντεχνα τεχνάσματα τους στερεί τα δικαιώματα της ελευθερίας τους, οδηγώντας τους στην περιθωριοποίηση, στην παραβατικότητα και παράλληλα μηδενίζει την προσωπικότητά τους.
Οι υφιστάμενες κοινωνικές δομές στην Ελλάδα (Κέντρα Κοινότητας, Κοινωνικά Παντοπωλεία και Φαρμακεία, Δομές Αστέγων) ενώ επιτελούν ένα απολύτως αναγκαίο έργο, κρατώντας όρθιο ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας, η λειτουργία τους παραμένει δυστυχώς πολιτικά εγκλωβισμένη σε μια λογική «διαχείρισης της κρίσης».
Πολλές από αυτές τις δομές χρηματοδοτούνται μέσω προσωρινών ευρωπαϊκών κονδυλίων (όπως το ΕΣΠΑ), με αποτέλεσμα να τελούν υπό διαρκή εργασιακή και οικονομική ανασφάλεια. Αυτή η προσέγγιση μετατρέπει τα κοινωνικά δικαιώματα σε «ευκαιριακές παροχές» και συντηρεί έναν ιδιότυπο πελατειασμό. Όταν η επιβίωση του πολίτη εξαρτάται από το αν θα ανανεωθεί ένα πρόγραμμα ή αν θα εγκριθεί ένα έκτακτο βοήθημα, η έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης υπονομεύεται. Εδώ και πολλά χρόνια οι βασικές ανακουφιστικές πολιτικές του κράτους Πρόνοιας έχουν αφεθεί σε ΜΚΟ, Συλλόγους, Συλλογικότητες, Σωματεία, ΑΜΚΕ, και «φιλάνθρωπους» χορηγούς-φυσικά πρόσωπα, στρεβλώνοντας και κακοποιώντας και κάθε έννοια συνεργατικής, αλληλέγγυας κοινωνίας και οικονομίας με κανόνες.
Όλο αυτό αποτελεί μια συνθήκη που φαντάζει βολική για τους καθ` ύλην αρμόδιους, που δεν είναι άλλοι από το ίδιο την κυβερνητική ευθύνη του κράτους. Το κράτος, με τον τρόπο αυτό, δηλώνει αδυναμία να φροντίσει τους πολίτες του και παράλληλα, αφήνει τη σκυτάλη και σε αναρμόδιους, κατά περίπτωση, να χρησιμοποιούν κατά το δοκούν τους πολίτες που ανήκουν σε ευπαθείς και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες στο πλαίσιο της εμπορευματοποίησης και εκμετάλλευσης της ανάγκης τους για επιβίωση.
Σε όλη αυτή την τραγική κατάσταση, ακούσια και εκούσια, συμμετέχουν και νέοι άνθρωποι, κυρίως νέο-πτυχιούχοι, άνεργοι κα, οι επονομαζόμενοι κι ως μοριοσυλλέκτες, που αναζητώντας την εμπειρία-κλειδί για μια αμειβόμενη θέση εργασίας, γίνονται έρμαια του θολού τοπίου μιας ντροπιαστικής, αντικοινωνικής πολιτικής.
Κοινωνική Πολιτική Καταπολέμησης της Φτώχειας στην Ελλάδα και η Αναγκαιότητα για Μόνιμο, Θεσμοθετημένο Δίχτυ Ασφαλείας
Η Κοινωνική πολιτική Καταπολέμησης της Φτώχειας, οφείλει μέσα από τις πολιτικές που εφαρμόζει να εξομαλύνει και να θεραπεύει τα ποσοτικά και ποιοτικά προβλήματα που αφορούν τις συνθήκες διαβίωσης των λιγότερο ή καθόλου ευνοημένων πολιτών και τη διασφάλιση αξιοπρεπών όρων ζωής ( υγεία , εκπαίδευση, στέγη , εργασία, κλπ)
Η καταπολέμηση της φτώχειας απαιτεί μια ριζική πολιτική μετατόπιση: τη μετατροπή των κοινωνικών δομών από έκτακτες υπηρεσίες σε μόνιμους, κρατικούς θεσμούς. Αυτή είναι η πολιτική που εμείς προτείνουμε και εγκαινιάζουμε στο πρόγραμμα της προοδευτικής πολιτικής αλλαγής του ΠΑΣΟΚ, ως εξής:
• Οργανική Ένταξη στο Κράτος: Οι δομές παροχής βασικών αγαθών και οι υπηρεσίες στέγασης πρέπει να ενταχθούν μόνιμα στους οργανισμούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του Κεντρικού Κράτους, με σταθερή χρηματοδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό.
• Μόνιμο και Εξειδικευμένο Προσωπικό: Η εξάρτηση των δομών από συμβασιούχους ορισμένου χρόνου στερεί από το σύστημα την απαραίτητη συνέχεια. Απαιτείται μόνιμη στελέχωση με κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους, διοικητικούς κα., αξιοποιώντας την εμπειρία του υφιστάμενου προσωπικού που εργάζεται για περισσότερα από 12 χρόνια στις δομές αυτές.
• Πρόνοια ως Δικαίωμα, Όχι ως Φιλανθρωπία: Η μονιμοποίηση των δομών αφαιρεί το στίγμα από τον ωφελούμενο. Ο πολίτης δεν πρέπει να νιώθει ότι δέχεται ελεημοσύνη, αλλά ότι απολαμβάνει τις υπηρεσίες ενός κράτους που εγγυάται την αξιοπρέπεια των μελών του.
Η εφαρμογή μιας σοσιαλδημοκρατικής έμπνευσης και αρχών κοινωνικής πολιτικής καταπολέμησης της φτώχειας αφορά στην ιεράρχηση, καταγραφή και κάλυψη αναγκών, κοινωνικών κινδύνων και αποκλεισμών, μέσα από πάγιες θεσμικές ρυθμίσεις και παροχές σε νευραλγικούς τομείς, όπως: η υγεία, η ασφάλιση, η απασχόληση, η στέγαση, οι ίσες ευκαιρίες, οι προνοιακές υπηρεσίες, η καθολική προνοιακή φροντίδα, η επανένταξη στον κοινωνικό ιστό με την διαρκή σύνδεση του θεσμού του ΕΓΓΥΗΜΕΝΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ (συνταγματικά κατοχυρωμένου) με την ένταξη στην ΕΡΓΑΣΙΑ και στα ασφαλιστικά δικαιώματα. Δηλαδή αφορά ένα σύνολο παρεμβάσεων που στοχεύουν στην εξατομικευμένη φροντίδα και κάλυψη αναγκών συνδεδεμένων ιδίως με:
- την παιδική μέριμνα
- την προστασία της τρίτης ηλικίας
- την ενίσχυση της οικογένειας
- την υποστήριξη ατόμων με αναπηρίες
- τους μακροχρόνια ανέργους
- τους άστεγους
- τους πολίτες που ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας
- τις μονογονεϊκές οικογένειες
- τις κακοποιημένες γυναίκες
