Ομιλία Δ. Μάντζου, Kοινοβουλευτικού Eκπροσώπου ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής στο Σ/Ν του Υπουργείου Παιδείας για την Επαγγελματική Εκπαίδευση
«Για εμάς η εκπαίδευση δεν πρέπει απλώς να προσαρμόζεται μηχανιστικά στις επιταγές της εποχής. Αλλά να στοχεύει στη μείωση των ανισοτήτων, κάθε μορφής».
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Επιτρέψτε μου να αρχίσω από τη μεγάλη εικόνα.
Η συζήτηση η σημερινή, όπως και κάθε άλλη που θα ακολουθήσει, εντάσσεται σε ένα γενικό πλαίσιο. Η Ελλάδα και η Ευρώπη βρίσκονται πλέον λίγους μήνες μακριά από τις εκλογές του Ιουνίου, για την ανάδειξη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Εκλογές με άδηλο αποτέλεσμα απέναντι στον λαϊκισμό και τον ευρωσκεπτικισμό. Η ενίσχυση της ακροδεξιάς είναι πλέον ορατή στον κοντινό ορίζοντα. Πώς περιμένουμε να έχουμε συμμετοχή στις εκλογές και εμβάθυνση της δημοκρατίας μας, χωρίς ισχυρούς θεσμούς, χωρίς ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό κράτος δικαίου;
Χθες έγινε συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα. Μας απασχολεί αυτό; Μας απασχολεί το ψήφισμα για τις υποκλοπές, για την ελευθερία του Τύπου, για την προστασία των δημοσιογράφων από αγωγές SLAPP; Πώς θα συνεχίσουμε; Με τις φωνές των ευρωβουλευτών της ΝΔ να λένε πως είναι ντροπή να τα συζητάμε αυτά;
Δυσφημεί τη χώρα η συζήτηση για τα πεπραγμένα της κυβέρνησης Μητσοτάκη και όχι τα ίδια τα πεπραγμένα! Λογικό άλμα, με προφανή πολιτική σκοπιμότητα.
Πώς θα υπερασπιστούμε την Ευρώπη αν δεν εγγυηθούμε πρώτα και κύρια το κοινωνικό της κεκτημένο; Το κοινωνικό κράτος;
Πώς θα υπερασπιστούμε τη δημοκρατία μας, χωρίς δίκαιες και αποτελεσματικές δημόσιες πολιτικές υπέρ των πλέον αδύναμων πολιτών; Αν δεν υπερασπιστούμε το δημόσιο σύστημα υγείας, με τα νοσοκομεία να δοκιμάζονται και ιατρούς και νοσηλευτές να εξοντώνονται πέραν των ωραρίων εργασίας, όπως είδαμε με την αναισθησιολόγο που κατέρρευσε στο Νοσοκομείο Παπανικολάου της Θεσσαλονίκης;
Την προστασία των καταναλωτών από την ασυδοσία της αγοράς; Που μόλις τώρα ομολογείτε, δύο χρόνια βυθισμένοι στην ακρίβεια και την αισχροκέρδεια.
Με ρυθμίσεις σαν και αυτές τις αναποτελεσματικές, που προτείνει τακτικά η κυβέρνηση; Εμείς πιστεύουμε στη ρύθμιση, στον έλεγχο, στην ελεύθερη αλλά όχι ασύδοτη αγορά. Στην αντιμετώπιση της αισχροκέρδειας με πρόστιμα έγκαιρα. Με εμπιστοσύνη στις ανεξάρτητες αρχές και την Επιτροπή Ανταγωνισμού.
Πώς θα προχωρήσουμε προς τα εμπρός;
Η καταπολέμηση των κηρυγμάτων του μίσους περνά μέσα από την πολιτική. Από την προστασία της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Την επίτευξη όρων συλλογικής ευημερίας. Ανάπτυξης βιώσιμης και δίκαια διανεμόμενης.
Από την αντιμετώπιση, με πολιτικούς όρους, του φόβου, της ανασφάλειας στην καθημερινότητα. Της έλλειψης προοπτικής στις ζωές των νέων.
Το επισημαίνουμε αυτό σε μια συγκυρία ιδιαίτερη, κατά την οποία, με κύρια ευθύνη της κυβέρνησης, έχει ανοίξει μια ανορθολογική δημόσια συζήτηση για τα δικαιώματα, τις ελευθερίες και την ισότητα.
Και όλα προτάσσονται με το φάσμα του κινδύνου για τα παιδιά.
Και κάποιοι δείχνουν να αγνοούν πως οι πραγματικοί κίνδυνοι για τα παιδιά, για τη νέα γενιά, δεν είναι μια κοινωνία συμπερίληψης και ισότητας.
Κίνδυνος για τα παιδιά είναι η δυσκολία πρόσβασης σε κέντρα δημιουργικής απασχόλησης. Κίνδυνος για τα παιδιά είναι οι ανισότητες στην εκπαίδευση.
Κίνδυνος για τα παιδιά είναι σχολεία εγκαταλελειμμένα, πανεπιστήμια υποχρηματοδοτούμενα. Η βία, που καραδοκεί να τα πλήξει στα σχολεία και στις γειτονιές ή να τα στρατολογήσει στις παρυφές του αθλητισμού. Κι αυτή τη βία, αυτούς τους κινδύνους, κανένα ποινικό οπλοστάσιο μόνο του, πολύ περισσότερο κανένα πολιτικό σύνθημα, δεν μπορεί να τα αντιμετωπίσει. Παρά μόνο περισσότερη και βαθύτερη δημοκρατία. Περισσότερες και καλύτερες δημόσιες πολιτικές για Εργασία, Υγεία και Παιδεία.
Ιδίως η εκπαίδευση μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά στην άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, στα σημεία εκκίνησης των νέων. Τα δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια λειτουργούν ως μηχανισμοί κοινωνικής κινητικότητας. Όχι ως τυποποιημένες μονάδες εμφύτευσης γνώσεων, αλλά ως σύγχρονοι πυρήνες βελτίωσης του ανθρώπου, μεταξύ άλλων και σε τεχνολογικό επίπεδο -με γνώσεις και δεξιότητες κατάλληλες για τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή.
Η διάχυση της γνώσης υπήρξε πάντοτε σημαντικό εργαλείο εξασφάλισης πραγματικής δικαιοσύνης, πέρα και πάνω από διακρίσεις κοινωνικής ή γεωγραφικής καταγωγής.
Όμως οι ανισότητες επιμένουν. Οι στρεβλώσεις παραμένουν. Παιδιά από μη προνομιούχες οικογένειες, από μειονεκτικά υπόβαθρα, αντιμετωπίζουν ανισότητες. Τόσο στην πρόσβαση σε καλά σχολεία και σχολές όσο και στην αγορά εργασίας. Αναξιοποίητες δεξιότητες, δυσχερής πρόσβαση στην αγορά εργασίας, χαμηλές απολαβές. Με δυο λέξεις: χαμηλές προσδοκίες.
Στην Ελλάδα, η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιων ανισοτήτων. Και αποτυχίας των δημόσιων πολιτικών και των σχεδιασμών. Διαχρονικές ευθύνες; Σύμφωνοι. Αλλά να τις επιμερίσουμε σωστά.
Τα τελευταία είκοσι έτη, που το ΠΑΣΟΚ κυβέρνησε μόλις τα δύο, τι έγινε;
Κανείς δεν δικαιούται να υποδύεται ότι τα γνωρίζει όλα ή ότι τα έχει κάνει όλα σωστά. Αυτό, όμως, που ισχύει και κάνει τη διαφορά είναι οι ιδέες. Οι ιδεολογίες.
Ακούμε συχνά: “Τα λέτε ωραία. Επειδή είστε στην αντιπολίτευση. Τι θα κάνατε διαφορετικά;” Αλλά αυτή είναι μια εξισωτική ερώτηση, που αρνείται μια πραγματικότητα. Πως υπάρχουν περισσότεροι δρόμοι και εναπόκειται σε σένα ποιον θα διαβείς και ποιους θα έχεις μαζί σου. Κι εμείς είμαστε αποφασισμένοι να περπατήσουμε τον δρόμο που μας ορίζουν οι αρχές και οι αξίες μας. Η φιλοσοφία μας.
Πρώτα και κύρια, η αξία της διαβούλευσης, της συμμετοχής. Διάλογος. Χωρίς παρωπίδες και δογματισμό. Όπως το ΠΑΣΟΚ έκανε μεθοδικά και διαχρονικά.
Σας τα είπε και ο Στέφανος Παραστατίδης. Διάλογος οριζόντιος και βαθύς. Ειλικρινής. Να συγκρουστούμε με συντεχνίες και αντιδράσεις ναι. Αλλά πρώτα να δούμε τι θέλουμε, τι μαθητές θέλουμε, τι εργαζόμενους θέλουμε, τι νέους πολίτες θέλουμε, τι έχουμε ανάγκη και να προχωρήσουμε μαζί προς τα εμπρός;
Αυτό είναι πρόοδος. Πρόοδος πραγματική. Στο πεδίο. Όχι τίτλος σε non paper.
Για πολλοστή φορά η Κυβέρνηση δεν τηρεί καν τα προσχήματα και έρχεται να νομοθετήσει χωρίς διάλογο. Αποστρέφεται τον διάλογο, δεν έχει καταλάβει καθόλου τη χρησιμότητά του να συζητάς με τους εμπλεκόμενους φορείς.
Σας το λέμε, λοιπόν, καθαρά. Κάθε παρέμβαση στην εκπαίδευση, από την προσχολική αγωγή ως το πανεπιστήμιο, οφείλει να περνά μέσα από τον διάλογο και τη συνεργασία της Πολιτείας με την επιστήμη, την εκπαιδευτική κοινότητα και πάντοτε υπό το φως διεθνών εξελίξεων και τάσεων.
Και αυτό θα συνεχίσουμε να το αξιώνουμε.
Ειδικότερα στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Δεν έπρεπε να γίνει διάλογος με την κοινωνία; Οι ίδιοι οι κοινωνικοί εταίροι πρέπει να έχουν λόγο στον σχεδιασμό της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Έχουμε έναν διεθνή οργανισμό στη Θεσσαλονίκη, τον CEDEFOP. Τον Σεπτέμβριο σας ζητούσαμε να μελετήσετε τις έρευνές του, τις συστάσεις του για την επαγγελματική εκπαίδευση. Για ανοικτά δεδομένα. Το κάνατε; Το ΔΝΤ πριν μερικές ημέρες, με έκθεσή του μιλά ευθέως για τις ευκαιρίες αλλά και τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης για την αγορά εργασίας. Εμείς πώς προετοιμαζόμαστε; Με επαγγεματική εκπαίδευση που χαράσσεται ερήμην των κοινωνικών εταίρων και του κόσμου της εργασίας; Μέσα σε κλειστά γραφεία;
Δεύτερη αξία: ο εκδημοκρατισμός των δομών.
Είναι αδύνατο με τη δημοκρατική μας συνείδηση να αποδεχθούμε την ύπαρξη σε ένα νομοθέτημα μιας τόσο μεγάλης πληθώρας εξουσιαστικών διατάξεων, οι οποίες αφήνουν τη ρύθμιση τόσων θεμάτων στον υπουργό, δίνοντάς του υπερεξουσίες.
Δεν μπορούμε να ανεχόμαστε τη συγκέντρωση του ελέγχου. Την απουσία θεσμικών αντίβαρων. Με μια Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης που δεν είναι ανεξάρτητη, αλλά διορίζεται από τον Υπουργό. Με ένα Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής που δίνει λόγο στο Υπουργείο. Και που για ολόκληρη την επαγγελματική εκπαίδευση έχει έναν υπάλληλο! Έναν!
Τρίτη και καταλυτική αξία: Αξιοκρατία.
Στην αρχική εκδοχή του σχεδίου νόμου -ως τώρα- τοποθετείτε στα ΚΕΕΚ οργανωτικούς συντονιστές, managers. Εξήντα πρόσωπα με αμιγώς πελατειακό τρόπο, αφού κατ’ ουσίαν ο Υπουργός θα διαθέτει την απόλυτη εξουσία για την τοποθέτηση και την παύση τους. Άλλο ένα δείγμα αδιαφανούς και αναξιοκρατικού χαρακτήρα της κυβέρνησης που αποσκοπεί στο να ελέγχει τα πάντα. Με μειοψηφία του ΑΣΕΠ, απλώς ως επίφαση αντικειμενικότητας των επιλογών.
Και ακούσαμε προσεκτικά.
Κι επειδή σας αρέσει ο κινηματογράφος, εγώ θα απαντήσω με μια ακόμη ατάκα από Μάρτιν Σκορσέζε αυτή τη φορά: «are you talking to us?».
Η δική μας θέση είναι σαφής και αδιαπραγμάτευτη: Τα κριτήρια επιλογής των διοικούντων πρέπει να ρυθμίζονται από τον νόμο και η επιλογή να γίνεται από τον ΑΣΕΠ. Για αυτό το ΠΑΣΟΚ προχώρησε στην Τροπολογία. Καλωσορίζουμε την αποδοχή της έστω εν μέρει -περιμένουμε τη νομοτεχνική βελτίωση. Την αναγνωρίζουμε ως θετική κίνηση.
Και μας καλέσατε να ψηφίσουμε. Δυστυχώς όμως για εσάς, δεν υπάρχει κβαντική νομοθέτηση, όπως προσπαθήσατε να αναλύσετε.
Κάθε σχέδιο νόμου έχει αρχή. Που είναι η φιλοσοφία, η αρχιτεκτονική, η κεντρική του αντίληψη. Και αυτή μας βρίσκει αντίθετους, από θέση αρχής.
Κυρίες κύριοι συνάδελφοι,
Όλα όσα πρόλαβα να πω συγκλίνουν σε μία έννοια: Μεταρρύθμιση. Εφαρμοσμένη, όχι θεωρητική. Κινητήριος δύναμη όχι απλώς θεωρητικών αναζητήσεων, αλλά πραγματικών παρεμβάσεων. Για αλλαγή φιλοσοφίας, όχι ονομασίας. Όμως εσείς εδώ μας έχετε καλέσει σε τελετή ονοματοδοσίας. Να σας ζήσει η μεταρρύθμιση! Να τη δείτε όπως επιθυμείτε! Το θέμα, όμως, για εμάς είναι η κοινωνία τι επιθυμεί! Τι έχει ανάγκη! Και όχι δεν είναι μεταρρύθμιση να υπερασπίζεσαι μια ρύθμιση που απέτυχε.
Μιλάτε για αξιολόγηση. Αλλά πότε αξιολογήθηκε ο νόμος Κεραμέως 4673/2020 στην επαγγελματική εκπαίδευση; Πότε έγινε συζήτηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων; Θα σας το πούμε εμείς: τίποτα θετικό δεν πετύχατε στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, καμία αλλαγή στην εκπαιδευτική πραγματικότητα. Η χώρα μας παραμένει ουραγός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την επαγγελματική εκπαίδευση. Για εμάς, λοιπόν, όχι δεν είναι μεταρρύθμιση η άρνηση της αξιολόγησης. Η μετονομασία δομών. Η βάπτιση πρακτικών σε «καλές», αλήθεια ποιος το κρίνει;
Δεν είναι μεταρρύθμιση να προτάσσεις την κατάρτιση έναντι των γνωσιακών δεξιοτήτων. Να καταδικάζεις τα παιδιά σε αναλώσιμου χρόνου ειδικότητες, υποθηκεύοντας το εκπαιδευτικό τους υπόβαθρο.
Δεν είναι μεταρρύθμιση η κάλυψη των αναγκών των επιχειρήσεων και της αγοράς μονομερώς, δίχως να βελτιώνεται η εκπαίδευση που παρέχεται στον σπουδαστή. Η εκπαίδευση δεν είναι επιχείρηση.
Δεν είναι μεταρρύθμιση, όπως τονίστηκε και στην ακρόαση φορέων αλλά και όπως είναι γνωστό και από τη διεθνή εμπειρία αλλά και από παλαιότερες ελληνικές εμπειρίες, οι μεγάλες δομές, που αντιμετωπίζουν έντονα το πρόβλημα της εποπτείας και της επίβλεψης, ενώ στα υπερμεγέθη σχολεία αυξάνεται ραγδαία η βία.
Δεν είναι μεταρρύθμιση να ξεχνάς τα εσπερινά λύκεια και τους χιλιάδες μαθητών τους.
Ή να θυμάσαι τα άτομα με αναπηρία το 2023, έχοντας ξεχάσει το 2020 την πρόσβασή τους. Όταν ήδη από το 1985 ο ν. 1566, ο οποίος είχε ειδική πρόβλεψη για τη δυνατότητα ίδρυσης επαγγελματικών σχολών για άτομα με αναπηρία.
Η επαγγελματική εκπαίδευση δεν έχει ανάγκη ούτε από τεράστιες δομές ούτε από manager επιλεγμένους με αμφίβολα κριτήρια. Η επαγγελματική εκπαίδευση έχει ανάγκη από γενναία χρηματοδότηση προκειμένου να αναβαθμιστεί το επίπεδο σπουδών σε αυτά. Έχει ανάγκη από καινούργια βιβλία και όχι συγγράμματα εικοσαετίας, έχει ανάγκη από καινούργιο εξοπλισμό. Να δώσει έμφαση στην εκπαίδευση και όχι με αποκλειστικό προσανατολισμό στην κατάρτιση. Να την αλλάξει. Από λύση ανάγκης, από αποθετήριο μαθητών χωρίς όνειρα, να την κάνει ισότιμο μέρος του εκπαιδευτικού συστήματος.
Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής σας έδωσε και σήμερα ένα ακόμη δείγμα της δικής του αντιπολίτευσης. Με τεκμηρίωση και με πρόταση.
Προτείναμε την ίδρυση ενιαίου φορέα για την επαγγελματική εκπαίδευση, ανεξάρτητου από το Υπουργείο. Αφού δεν θέλετε και δεν μπορείτε να κάνετε διάλογο και να χαράξετε πολιτική μαζί με την κοινωνία, ας το κάνει ένας ειδικός φορέας που θα λογοδοτεί στη βουλή.
Θα είμαστε, λοιπόν, παρόντες και στα επόμενα. Θα συνεχίσουμε να προτείνουμε. Γιατί εμείς πιστεύουμε στη συνεννόηση, τη συναντίληψη, τον διάλογο. Πιστεύουμε στη δημόσια παιδεία και θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε γι’ αυτήν. Γιατί για εμάς η εκπαίδευση δεν πρέπει απλώς να προσαρμόζεται μηχανιστικά στις επιταγές της εποχής. Αλλά να στοχεύει στη μείωση των ανισοτήτων, κάθε μορφής. Για περισσότερες ευκαιρίες για καλύτερη ζωή για ακόμη περισσότερα παιδιά.
