«Τα Συντάγματα οφείλουν να αναθεωρούνται, να ερμηνεύονται και πάνω από όλα να τηρούνται»
Η αναθεώρηση είναι ένας τρόπος το Σύνταγμα να ξαναβλέπει τον εαυτό του. Το δικό μας Σύνταγμα, στα 50 και πλέον χρόνια της ύπαρξής του, αντιμετώπισε ποικιλώνυμες προκλήσεις και από το γεγονός ότι η Μεταπολίτευση υπήρξε η πλέον αδιατάρακτη περίοδος συνταγματικού βίου, το συνταγματικό μας οικοδόμημα κράτησε καλά.
Παρά όμως αυτή τη γενικά καλή εικόνα, τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται φαινόμενα χρήσης συνταγματικών διατάξεων κατά τρόπο που καταστρατηγεί το περιεχόμενο, αντιβαίνοντας στον σκοπό τους. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα: το Σύνταγμα λέει ότι η πρόταση για σύσταση ειδικής κοινοβουλευτικής επιτροπής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης απορρίπτεται ως προδήλως αβάσιμη. Πώς είναι όμως δυνατόν να θεωρήθηκαν προδήλως αβάσιμη τρεις πρότασεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας;
Τέτοια όμως φαινόμενα καταστρατήγησης συνταγματικών διατάξεων ή καταδολίευσής τους οδηγούν σε μια γενικευμένη απαξίωση του κύρους των θεσμών.
Είναι κατά τούτο παράδοξο που αυτή η κυβερνητική και κοινοβουλευτική πλειοψηφία, με όσα έχει ενεργήσει επί των θεσμών, προωθείτην αναθεώρηση του βασικού κειμένου που κατοχυρώνει τους θεσμούς και τα δικαιώματα.Και κάτι ακόμα: είναι παράδοξο η ίδια κυβέρνηση και κοινοβουλευτική πλειοψηφία που περιφρονεί όποιον μιλά για τους θεσμούς, να επιθυμεί να αναθεωρήσει το Σύνταγμα.
Ίσως το παράδοξο αυτό να αντιμετωπίζεται με την καταφυγή σε ένα άλλο σχήμα, την πατρότητα του οποίου θα μπορούσε μεταξύ άλλων να διεκδικήσει ο ομιλών και είναι αυτό του Συνταγματικού Λαϊκισμού. Η αναγωγή όλων των λύσεων στο επίπεδο του Συντάγματος αποτελεί, όπως αντίστοιχα αποτέλεσε και η αναγωγή όλων των λύσεων στο επίπεδο του ποινικού νόμου για τον ποινικό λαϊκισμό, ίδιον κυβερνήσεων που δυσκολεύονται να εξηγήσουν τη ραγδαία επιδείνωση των οικονομικών στοιχείων των πολιτών, εν προκειμένω της ραγδαίας επιδείνωσης του διαθέσιμου εισοδήματος. Έχουμε εξάλλου δει παρόμοιες κινήσεις κατά την προηγούμενη περίοδο διακυβέρνησης, το 2015-2019 με την πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης δια δημοψηφίσματος και τη συγκρότηση επιτροπής αναθεώρησης του Συντάγματος χωρίς συνταγματολόγους.
Παγιώνεται κατά τούτο μια πρακτική την τελευταία δεκαετία σύμφωνα με την οποία η αναθεώρηση του Συντάγματος καθίσταται κολυμβήθρα του Σιλωάμ για την εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία. Στην κατεύθυνση αυτή δεν μπορούμε παρά να επισημάνουμε ότι η συζήτηση για την αναθεώρηση έρχεται τώρα, προς το τέλος της βουλευτικής περιόδου και εν μέσω θέρους. Ενώ θα έπρεπε, κατά την αναθεωρητική ratio να εκκινήσει σε ουδέτερο εκλογικά χρόνο και με την επιδίωξη της μέγιστης δυνατής ενημέρωσης περί την αναθεώρηση των πολιτών, που μακάρι να διαψευστώ αλλά τη βρίσκω εξαιρετικά δύσκολη κατά του μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.
Δεν μπορώ επίσης να μην επισημάνω ότι η συζήτηση αυτή για την αναθεώρηση διαρκεί ένα μόλις θερινό μήνα, καθιστώντας την αναθεώρηση διαδικασία εξπρες.
Θέλω εδώ θεσμικά να διατυπώσω την απόλυτη διαφωνία μας με αυτή την πρακτική.
Όλα αυτά αντιβαίνουν στην ίδια τη λογική της αναθεώρησης του Συντάγματος ως κορυφαίας διαδικασίας επαναπροσδιορισμού του περιεχομένου του. Για να χρησιμοποιήσω έναν φιλοσοφικό όρο, το Σύνταγμα αυταναλώνεταιμέσα σε μια προεκλογική διαδικασία.
Παρά ταύτα, βρισκόμαστε σήμερα ενώπιον της εθνικής αντιπροσωπείας, εκτιμώντας ότι το Σύνταγμα πρέπει να αναθεωρηθεί για τρεις βασικούς λόγους που προκύπτουν από την προσεκτική παρατήρηση της συνταγματικής (και ενίοτε αντισυνταγματικής) πρακτικής, από το πέρας της προηγούμενης αναθεώρησης ως σήμερα. Αυτή η παρατήρηση περιλαμβάνει αυταπόδεικτα τις περιπτώσεις καταστρατήγησης των συνταγματικών διατάξεων από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, επαναλαμβάνω από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία αλλά και φαινόμενα ακούσιων συνταγματικών κενών, περιπτώσεων που δεν είχε προβλέψει αλλά ούτε και θα μπορούσε να προβλέψει ο συνταγματικός και αναθεωρητικός νομοθέτης. Τέλος, το Σύνταγμά μας, όπως μας έχει συνηθίσει στη μακρά ιστορία των συνταγματικών μας κειμένων, οφείλει για άλλη μια φορά να πρωτοπορήσει σε μια σειρά θεμάτων. Εθνική κυριαρχία στο Σύνταγμα της Τροιζήνας, προστασία του περιβάλλοντος και δικαίωμα ιδιωτικού βίου το 1975. Το οφείλουμε απέναντι στη συνταγματική μας παράδοση να μπούμε για άλλη μια φορά στη συνταγματική πρωτοπορία.
Έτσι φρονούμε ότι το Σύνταγμα πρέπει να αναθεωρηθεί προς τρεις, κατά τη δική μας στάθμιση, κατευθύνσεις:
1) Ουσιαστικότερα δικαιώματα που ανταποκρίνονται στις προκλήσεις της εποχήςμας,
2) Προστασία των δημοκρατικών θεσμών, με ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας
3) Μια αυθεντικά δημοκρατική και υπερπλειοψηφική διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Στην κρίση του ελληνικού λαού θα τεθούν δύο προτάσεις αναθεώρησης, η μια αυτή του κυβερνώντος κόμματος, της Νέας Δημοκρατίας. Και η άλλη, που θα τεθεί και ενώπιον της Επιτροπής κατά την πρώτη της συνεδρίαση,είναι η πρόταση του ΠΑΣΟΚ. Η πρότασή μας, που έχει ήδη δει το φως της δημοσιότητας, είναι πλήρης. Και με τον όρο «πλήρης» εννοούμε την πλήρη καταγραφή της διάταξης όπως εμείς προτείνουμε να αναθεωρηθεί.
Επιτρέψτε μου να συνοψίσω κάποιες συνταγματικές προτεραιότητες της αξιωματικής αντιπολίτευσης, του ΠΑΣΟΚ, έτσι όπως αυτές αποτυπώνονται στη δική μας πρόταση αναθεώρησης. Θα αναφερθώ σε 10 συν ένα σημεία.
Σημείο Πρώτο: Άρθρο 86: πλήρης αποπολιτικοποίηση της ευθύνης των υπουργών
Προτείνουμε την αποσύνδεση της Βουλής από τη διαδικασία δίωξης των υπουργών. Τη σχετική αρμοδιότητα αναλαμβάνει ειδικό συμβούλιο που αποτελείται από τρεις δικαστές της τακτικής δικαιοσύνης.
Σπάμε έτσι το απόστημα της σύνδεσης της δίωξης των υπουργών με την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Απόστημα που διατηρείται υποκριτικά πλήρως από την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας.
Σημείο Δεύτερο: άρθρο 90: Στόχος μας: δικαιοσύνη χωρίς κυβερνητική κηδεμονία
Προτείνουμε μεταφορά της αρμοδιότητας επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης σε ειδική μεικτή επιτροπή με 19 μέλη, κατά πλειοψηφία αποτελούμενη από μέλη της εθνικής αντιπροσωπείας, δικαστές και μέλη της νομικής κοινότητας (δικηγόρους και καθηγητές νομικών σχολών ΑΕΙ)
Θέλουμε την αποσύνδεση της επιλογής της ηγεσίας της δικαιοσύνης από την εκτελεστική εξουσία. Αποσύνδεση ουσιαστική, που θα αναστηλώσει το κύρος των θεσμών δεν μπορεί να γίνει μέσω της εκ του πονηρού σύνδεσής της με την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, όπως προτείνει η Νέα Δημοκρατία.
Επιπλέον, όπως έχουμε εδώ και καιρό δεσμευθείγια συνταγματική κατοχύρωση της τετραετούς απαγόρευσης ανάληψης δημοσίων θέσεων ευθύνης από αφυπηρετήσαντες δικαστικούς λειτουργούς.
Σημείο 3ο: Αναθεώρηση του άρθρου 101Α: Αναμόρφωση της διαδικασίας επιλογής μελών ανεξάρτητων αρχών και ενίσχυση των εχεγγύων ανεξαρτησίας και αμεροληψίας
Παράλληλα, οφείλουμε να επεκτείνουμε τα εχέγγυα προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας στα μέλη όλων των ανεξάρτητων αρχών, δεδομένων και των επιθέσεων που έχουν δεχθεί τα τελευταία χρόνια
Σημείο 4ο: Ζητούμε τη συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας ως ανεξάρτητης συνταγματικής αρχής, η οποία θα επιφορτιστεί με τον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων, των εκλογικών δαπανών και των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης των βουλευτών. Οφείλουμε στους πολίτες να βάλουμε τέλος σε ένα καθεστώς πλήρους αδιαφάνειας σε σχέση με το πολιτικό χρήμα.
Σημείο 5ο: Αναθεώρηση του άρθρου 5Α: Συνταγματική κατοχύρωση του προγράμματος «ΔΙΑΥΓΕΙΑ», που δέχεται ποικίλες επιθέσεις σε μια εποχή αδιαφάνειας σε σχέση με τη διάθεση των χρημάτων του δημοσίου
Σημείο 6ο: Ρητή κατοχύρωση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα των μη κρατικών πανεπιστημίων και της κοινωνικής αποστολής της ανώτατης εκπαίδευσης, πρόταση που μας διαφοροποιεί από το επιχειρηματικό πανεπιστήμιο που προωθεί η κυβέρνηση
Σημείο 7ο: Αναθεώρηση του άρθρου 17:
Ζητούμε τη θέσπιση της υποχρέωσης του Κράτους να μεριμνά για την προστασία των παραμεθόριων και ευαίσθητων περιοχών της Χώρας. Πρέπει να εισαχθη η δυνατότητα ειδικών περιορισμών στην άμεση ή έμμεση κτήση και μεταβίβαση δικαιωμάτων στις περιοχές αυτές.
Σημείο 80: Προτείνουμε την κατοχύρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας ως συνταγματικού θεσμού. Δεν μπορούμε να είμαστε χώρα πρωταθλητής στις ιδιωτικές δαπάνες υγείας. Παράλληλα, εισηγούμαστε τη θέσπιση υποχρέωσης του Κράτους να μεριμνά για την διασφάλιση της πρόσβασης των πολιτών σε επαρκή και προσιτή κατοικία, ιδίως μέσω της ανάπτυξης προγραμμάτων κοινωνικής κατοικίας.
Σημείο 9ο: Αλλαγή της διαδικασίας εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας
Αποσυνδέουμε και εδώ την εκλογή του ανώτατου πολιτειακού παράγοντα από τις βουλές του εκάστοτε πρωθυπουργού. Επαναφέρουμε την πρόταση της αείμνηστης Φώφης Γεννηματά για αυξημένη πλειοψηφία, που δικαιώθηκε από την ίδια τη συνταγματική πραγματικότητα.
Κι όχι, η λύση δεν είναι η μία εξαετής θητεία του Προέδρου. Γιατί έτσι δεν θα είχαμε τη δεύτερη θητεία του Κάρολου Παπούλια. Τη δεύτερη θητεία του Κωστή Στεφανόπουλου. Και θα ήθελα ο κύριος Πρωθυπουργός να μας απαντήσει και για τη δεύτερη θητεία του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Επιτρέψτε μου να επιμείνω ιδιαίτερα στα δύο τελευταία σημεία:
Σημείο 10ο: Δικαιώματα των γυναικών και υποχρεώσεις του κράτους απέναντί τους
Το Σύνταγμά μας, στο κομμάτι των δικαιωμάτων, που είναι ένας από τους δύο βασικούς πυλώνες της συνταγματικής ύλης δεν μπορεί να παραβλέπει όσα συμβαίνουν και όσα επαπειλείται ότι θα συμβούν εις βάρος των γυναικών.
Για αυτό:
Προτείνουμε μια νέα διάταξη, ένα άρθρο 21Α το οποίο θα προβλέπει
«Το Κράτος διασφαλίζει την αυτονομία της γυναίκας αναφορικά με την διακοπή της κύησης»
Διασφαλίζοντας την αναπαραγωγική αυτονομία της γυναίκας στο πλαίσιο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της προσωπικής ελευθερίας και της ιδιωτικής ζωής
Παράλληλα, προτείνουμε τη συνταγματικήπροστασία από την έμφυλη βία, καθώς και από τις γυναικοκτονίες ως υποχρέωση του Κράτους
Τέλος Σημείο 11ο: Αναθεώρηση του άρθρου 110: Η υπερπλειοψηφία των 3/5 να απαιτείται υποχρεωτικά στην δεύτερη, αναθεωρητική Βουλή.
Μόνο έτσι θα αποφύγουμε αυτό που έγινε το 2019, δηλαδή να οδηγούμαστε μέσω της εκμετάλλευσης της υπερπλειοψηφίας στην πρώτη βουλή, στο να έχουμε έναν πρόεδρο της δημοκρατίας που να εκλέγεται ακόμα και με σχετική πλειοψηφία 75 βουλευτών. Και μάλιστα παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις του πρωθυπουργού στο κλείσιμο της αναθεωρητικής διαδικασίας.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Θέλουμε μια αναθεώρηση που εν τοις πράγμασι θα εκφράζει τη μεγαλύτερη δυνατή πλειοψηφία του ελληνικού λαού, όπως αυτή εκφράζεται δια των αντιπροσώπων του στο πλαίσιο της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Μια αναθεώρηση που η υπερπλειοψηφία θα παρέχεται επί του περιεχομένου και για αυτό καλούμε να επιτευχθούν οι μέγιστες δυνατές πλειοψηφίες στην επόμενη βουλή. Με γνώση από τον ελληνικό λαό του περιεχομένου κάθε πρότασης και συνδιαμόρφωση του περιεχομένου αυτού από τις πολιτικές δυνάμεις.
Σας καλώ όλους να θυμηθούμε τα λόγια του Στρατηγού Μακρυγιάννη: «Ήθελα σύνταμα δια την πατρίδα μου να κυβερνηθεί με νόμους και όχι με το έτζι θέλω»
Για να εκπληρώσουμε το όραμα του Στρατηγού Μακρυγιάννη, τα Συντάγματα οφείλουν να αναθεωρούνται, να ερμηνεύονται και πάνω από όλα να τηρούνται.
