Η Πολιτική Προστασία δεν μετριέται με φυλλάδια, αλλά με πρόληψη, συντονισμό και αποτέλεσμα
Κοινή ανακοίνωση του βουλευτή Αργολίδας και Υπεύθυνου του Κοινοβουλευτικού Τομέα Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ανδρέα Πουλά και του Τομεάρχη Κλιματικής Κρίσης και Ανθεκτικότητας, Μιχάλη Χάλαρη για τον κυβερνητικό απολογισμό 2019-2026 στον τομέα της Πολιτικής Προστασίας
Ο κυβερνητικός απολογισμός 2019–2026 επιχειρεί να παρουσιάσει μια εικόνα προόδου και αποτελεσματικότητας. Στη σελίδα 4 εμφανίζει συνοπτικά την Ελλάδα ως «Παραγωγική», «Πράσινη και Ψηφιακή», «Κοινωνική», «Δίκαιη» και «Ισχυρή».
Όμως, όταν φτάνει στην Πολιτική Προστασία, στις σελίδες 23–25, το αφήγημα περιορίζεται κυρίως σε αριθμούς: περισσότερες δαπάνες, περισσότερο προσωπικό, περισσότερα οχήματα, περισσότερα εναέρια μέσα.
Αυτά είναι σημαντικά. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η Πολιτική Προστασία χρειάζεται ανθρώπους, μέσα, εξοπλισμό και χρηματοδότηση.
Όμως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν αυξήθηκαν οι αριθμοί. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μειώθηκε ο κίνδυνος. Αν προστατεύθηκαν καλύτερα οι πολίτες. Αν έγιναν τα προληπτικά έργα. Αν λειτουργεί ο συντονισμός. Αν υπάρχει κοινή επιχειρησιακή εικόνα. Αν οι Δήμοι και οι Περιφέρειες έχουν πραγματική δυνατότητα πρόληψης και πρώτης απόκρισης. Αν οι νέες τεχνολογίες αξιολογούνται και ενσωματώνονται επιχειρησιακά. Αν το κράτος μαθαίνει από κάθε κρίση.
Τελικά αν οι πολίτες, οι περιουσίες, οι υποδομές και το περιβάλλον είναι σήμερα πιο ασφαλή.
Και εδώ η πραγματικότητα είναι αμείλικτη.
Η περίοδος διακυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει συνδεθεί με έναν από τους βαρύτερους απολογισμούς καμένων εκτάσεων στη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Το 2021 η Ελλάδα έζησε μία από τις χειρότερες αντιπυρικές περιόδους μετά το 2007. Το 2023 η χώρα κατέγραψε τεράστιες καμένες εκτάσεις, με την πυρκαγιά στον Έβρο να αποτελεί τη μεγαλύτερη μεμονωμένη πυρκαγιά που έχει καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τότε που υπάρχουν συστηματικές ευρωπαϊκές καταγραφές. Το 2024, σε μια ακόμη δύσκολη χρονιά, χιλιάδες νέες πυρκαγιές έκαψαν δεκάδες χιλιάδες εκτάρια.
Δεν μπορεί, λοιπόν, η κυβέρνηση να εμφανίζει την Πολιτική Προστασία ως ιστορία επιτυχίας, όταν ο ίδιος ο απολογισμός των καμένων εκτάσεων την εκθέτει.
Ο κ. Μητσοτάκης δεν μπορεί να διεκδικεί τον τίτλο του «πρωθυπουργού της ετοιμότητας», όταν στην πράξη έχει ταυτιστεί με τον μεγαλύτερο αθροιστικό όγκο καμένων εκτάσεων των τελευταίων δεκαετιών. Και αυτό δεν είναι κομματική υπερβολή. Είναι πολιτική διαπίστωση που προκύπτει από τα ίδια τα δεδομένα.
Το κόστος, όμως, δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Είναι βαθιά οικονομικό και κοινωνικό.
Οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες των τελευταίων ετών κόστισαν στη χώρα δισεκατομμύρια. Κατέστρεψαν σπίτια, καλλιέργειες, κτηνοτροφικές μονάδες, επιχειρήσεις, δίκτυα, δρόμους, γέφυρες, υποδομές ύδρευσης και ηλεκτροδότησης. Η κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία δεν ήταν απλώς ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο. Ήταν μια εθνική οικονομική πληγή. Οι άμεσες ζημιές υπολογίστηκαν σε δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ οι ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις ήταν ακόμη μεγαλύτερες.
Αντίστοιχα, οι πυρκαγιές του 2023 προκάλεσαν τεράστιες ζημιές σε περιουσίες, παραγωγή, τουρισμό, αγροτική οικονομία και φυσικό κεφάλαιο.
Αυτό σημαίνει ότι η αποτυχία στην πρόληψη δεν πληρώνεται μόνο από το περιβάλλον. Πληρώνεται από τον κρατικό προϋπολογισμό, από τους αγρότες, από τους επαγγελματίες, από τους κατοίκους των πληγεισών περιοχών, από τις ασφαλιστικές καλύψεις που δεν επαρκούν, από τις οικογένειες που χάνουν το βιός τους και από τις επόμενες γενιές που θα κληθούν να αποκαταστήσουν ό,τι σήμερα δεν προστατεύτηκε.
Γι’ αυτό είναι παραπλανητικό να εμφανίζονται οι αυξημένες δαπάνες ως απόδειξη επιτυχίας. Περισσότερα χρήματα χωρίς σωστή στόχευση δεν σημαίνουν καλύτερη Πολιτική Προστασία. Περισσότερα εναέρια μέσα χωρίς πρόληψη στο πεδίο δεν σημαίνουν λιγότερες καμένες εκτάσεις. Περισσότερο προσωπικό χωρίς καθαρές αρμοδιότητες, εκπαίδευση, συντονισμό και κοινή επιχειρησιακή εικόνα δεν σημαίνει αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση.
Διότι Πολιτική Προστασία δεν είναι μόνο η καταστολή όταν η φωτιά έχει ήδη ξεφύγει ή όταν η πλημμύρα έχει ήδη καταστρέψει. Πολιτική Προστασία είναι η πρόληψη, ο μετριασμός του κινδύνου, η προετοιμασία, η ετοιμότητα, η προστασία, η αποκατάσταση και η λογοδοσία.
Ο απολογισμός αναφέρει αύξηση των δαπανών Πολιτικής Προστασίας κατά 157%. Όμως δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: πόσο από αυτό το ποσό κατευθύνθηκε πραγματικά στην πρόληψη και πόσο στην καταστολή; Πόσο πήγε στη διαχείριση καύσιμης ύλης, στους καθαρισμούς, στις αντιπυρικές ζώνες, στους δασικούς δρόμους, στα σημεία υδροληψίας, στους χάρτες κινδύνου και στα τοπικά σχέδια; Πόσο πήγε στη δημιουργία δομών συντονισμού και πόσο σε αποσπασματικές προμήθειες;
Η κυβέρνηση παρουσιάζει αριθμούς, αλλά όχι δείκτες αποτελεσματικότητας. Δεν παρουσιάζει χρόνους απόκρισης, ποσοστά ολοκλήρωσης προληπτικών έργων, λειτουργικότητα των κέντρων επιχειρήσεων, αξιολόγηση τεχνολογικών εργαλείων, βαθμό διαλειτουργικότητας ή πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα ανά Περιφέρεια.
Στις σελίδες 24 και 25 προβάλλεται η αύξηση του προσωπικού και των οχημάτων του Πυροσβεστικού Σώματος. Όμως και εδώ η εικόνα είναι μισή. Δεν αρκεί να μετράμε πόσοι είναι συνολικά οι άνθρωποι στην πρώτη γραμμή. Πρέπει να ξέρουμε πού υπηρετούν, με τι καθεστώς, με τι εκπαίδευση, με τι μέσα, με τι συνθήκες εργασίας και με ποια επιχειρησιακή ένταξη.
Οι εποχικοί πυροσβέστες, οι πενταετούς υποχρέωσης, οι «δασοκομάντος», οι εθελοντές και το μόνιμο προσωπικό δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλοί αριθμοί σε έναν πίνακα. Είναι άνθρωποι που σηκώνουν το βάρος της προστασίας της χώρας και χρειάζονται σταθερότητα, εκπαίδευση, εξοπλισμό, ασφάλεια και καθαρό επιχειρησιακό ρόλο.
Το ίδιο ισχύει και για τα οχήματα και τα εναέρια μέσα. Ο αριθμός τους δεν αρκεί. Σημασία έχει η διαθεσιμότητα, η συντήρηση, η ηλικία, η χωρική κατανομή, η ταχύτητα κινητοποίησης, η δυνατότητα ανεφοδιασμού και η ένταξή τους σε έναν ενιαίο επιχειρησιακό σχεδιασμό. Ένα μέσο που υπάρχει στα χαρτιά, αλλά δεν είναι διαθέσιμο την κρίσιμη στιγμή, δεν προστατεύει κανέναν.
Το μεγαλύτερο κενό του κυβερνητικού απολογισμού είναι ότι δεν απαντά στο ζήτημα του συντονισμού. Η χώρα εξακολουθεί να έχει πολλούς φορείς, πολλά επίπεδα διοίκησης, πολλές συναρμοδιότητες και συχνά ασαφή όρια ευθύνης. Το αποτέλεσμα είναι ότι σε κρίσιμες στιγμές η Πολιτική Προστασία κινδυνεύει να λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός εκκένωσης και λιγότερο ως σύστημα πρόληψης και ολοκληρωμένης διαχείρισης κινδύνων.
Η ματαίωση ή η μη υλοποίηση των δεκατριών Περιφερειακών Κέντρων Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του προβλήματος. Αντί να οικοδομηθεί ένα αποκεντρωμένο, λειτουργικό και διαλειτουργικό σύστημα επιχειρησιακού συντονισμού, η χώρα παραμένει εγκλωβισμένη σε κεντρικές ανακοινώσεις και αποσπασματικές παρεμβάσεις.
Η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί να είναι επικοινωνιακό αφήγημα. Δεν μπορεί κάθε χρόνο να δηλώνουμε ότι «είμαστε πιο έτοιμοι» και κάθε χρόνο να ανακαλύπτουμε ξανά τα ίδια κενά: καθυστερημένοι καθαρισμοί, ανεπαρκής πρόληψη, ασαφείς αρμοδιότητες, αδύναμος συντονισμός, προβλήματα προσωπικού, ασυνέχειες στα έργα και απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης.
Η κλιματική κρίση δεν επιτρέπει τέτοια πολυτέλεια. Δεν είναι πια έκτακτο γεγονός. Είναι μόνιμη συνθήκη ασφάλειας, οικονομίας, κοινωνικής συνοχής και ποιότητας ζωής.
Για αυτό χρειάζεται αλλαγή μοντέλου.
Χρειάζεται να περάσουμε από την Πολιτική Προστασία της καταστολής στην Πολιτική Προστασία της πρόληψης. Από το κράτος που τρέχει πίσω από τις καταστροφές στο κράτος που μειώνει τον κίνδυνο πριν εξελιχθεί σε κρίση. Από τις αποσπασματικές προμήθειες σε σχέδιο μετρήσιμων αποτελεσμάτων. Από την επικοινωνιακή διαχείριση στη διαφάνεια και τη λογοδοσία.
Η πραγματική απάντηση στις σελίδες 23–25 του κυβερνητικού απολογισμού είναι απλή:
Περισσότερα χρήματα δεν σημαίνουν αυτομάτως καλύτερη Πολιτική Προστασία.
Περισσότερα οχήματα δεν σημαίνουν αυτομάτως ταχύτερη απόκριση.
Περισσότερο προσωπικό δεν σημαίνει αυτομάτως καλύτερο συντονισμό.
Περισσότερα εναέρια μέσα δεν σημαίνουν αυτομάτως λιγότερες καμένες εκτάσεις.
Το ζητούμενο είναι ένα σύστημα που λειτουργεί πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την κρίση.
Με σαφή κατανομή ευθυνών.
Με πραγματική αποκέντρωση.
Με ισχυρούς Δήμους και Περιφέρειες.
Με λειτουργικά Περιφερειακά Κέντρα Επιχειρήσεων.
Με ενοποιημένη επιχειρησιακή εικόνα.
Με αξιολόγηση όλων των μέσων και τεχνολογιών.
Με στήριξη των πυροσβεστών και των εθελοντών.
Με χάρτες κινδύνου για όλη τη χώρα.
Με υποχρεωτικό απολογισμό μετά από κάθε κρίση.
Με διαφάνεια σε κάθε έργο και κάθε ευρώ.
Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν απολογισμό αριθμών και σε ένα πραγματικό σχέδιο προστασίας της κοινωνίας.
Η κυβέρνηση ζητά να κριθεί από το πόσα ξόδεψε και πόσα αγόρασε.
Οι πολίτες όμως δικαιούνται να την κρίνουν από το αν είναι πιο ασφαλείς.
Και εκεί βρίσκεται η ουσία: η Πολιτική Προστασία δεν είναι θέμα εντυπώσεων. Είναι θέμα ζωής, περιουσίας, περιβάλλοντος, κοινωνικής ανθεκτικότητας και εθνικής ασφάλειας.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλο ένα φυλλάδιο απολογισμού. Χρειάζεται κράτος που προλαμβάνει, προστατεύει και λογοδοτεί.
