Η ψυχική υγεία χρειάζεται ένα κράτος που γνωρίζει πριν αποφασίσει
Ανακοίνωση του Τομέα Ψυχικής Υγείας του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής
Η ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στο χώρο της δημόσιας υγείας. Η αποασυλοποίηση, η ανάπτυξη κοινοτικών υπηρεσιών και η συμβολή των επαγγελματιών ψυχικής υγείας άλλαξαν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η ψυχική νόσος.
Σήμερα, όμως, η μεταρρύθμιση δείχνει να έχει χάσει τον προσανατολισμό της.
Τα ευρήματα της πρόσφατης μελέτης του ETERON δεν αποτυπώνουν απλώς επιμέρους αδυναμίες. Αναδεικνύουν ένα βαθύτερο πρόβλημα: η χώρα εξακολουθεί να μην διαθέτει έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό σχεδιασμού, καταγραφής και αξιολόγησης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας.
Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί, παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες, οι ίδιες παθογένειες αναπαράγονται.
Τα στοιχεία της μελέτης είναι χαρακτηριστικά:
• 365 ή 761 δομές ψυχικής υγείας; Όταν διαφορετικές επίσημες πηγές καταγράφουν διαφορετικό αριθμό δομών, δεν πρόκειται για μια απλή διοικητική αστοχία. Πρόκειται για αδυναμία του κράτους να γνωρίζει το ίδιο το σύστημα που καλείται να διοικήσει.
• Περισσότερα από τα μισά δημόσια νοσοκομεία της χώρας δεν διαθέτουν ψυχιατρικό τμήμα. Η ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες εξακολουθεί να εξαρτάται από τον τόπο κατοικίας και όχι από τις ανάγκες του πολίτη.
• Η υποστελέχωση έχει λάβει πλέον διαστάσεις δομικής κρίσης. Δημόσιες μονάδες λειτουργούν με τεράστια ποσοστά – κυμαίνονται από 30 έως 70% – κενών οργανικών θέσεων, επιβαρύνοντας τόσο τους εργαζόμενους όσο και την ποιότητα της φροντίδας.
• Τα ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά ακούσιων νοσηλειών – 57% έως 75%, ανάλογα με την περιοχή, αναφέρεται ως μέχρι και τετραπλάσιο σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο – υπενθυμίζουν ότι η πρόληψη, η έγκαιρη παρέμβαση και οι κοινοτικές υπηρεσίες παραμένουν τραγικά ανεπαρκείς.
• Τα Κέντρα Ψυχικής Υγείας εκτιμάται ότι είναι περίπου τα μισά από όσα χρειάζεται η χώρα. Λειτουργούν δε περισσότερο ως εξωτερικά ιατρεία παρά ως ολοκληρωμένες κοινοτικές υπηρεσίες.
• Η δημόσια παιδοψυχιατρική αδυνατεί να καλύψει τις πραγματικές ανάγκες, μεταφέροντας ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας στον ιδιωτικό τομέα και επιβαρύνοντας οικονομικά τις οικογένειες. Από 427 εγγεγραμμένους παιδοψυχιάτρους εκτιμάται ότι μόνο περίπου 70 υπηρετούν στο ΕΣΥ, ενώ ο ιδιωτικός τομέας καλύπτει, κατά προσέγγιση, το 85–90% της φροντίδας.
• Οι γεωγραφικές και κοινωνικές ανισότητες εξακολουθούν να καθορίζουν την πρόσβαση των πολιτών, δημιουργώντας ένα σύστημα διαφορετικών ταχυτήτων.
Η μελέτη αναγνωρίζει τη συμβολή των μη κερδοσκοπικών φορέων στην ανάπτυξη της κοινοτικής ψυχιατρικής. Αναδεικνύει, όμως, και την ανάγκη για έναν ισχυρό δημόσιο πυρήνα, με ενιαίους κανόνες λειτουργίας, κοινά ποιοτικά πρότυπα, διαφάνεια, αξιολόγηση και λογοδοσία.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν χρειαζόμαστε περισσότερες ή λιγότερες δομές. Είναι αν διαθέτουμε ένα κράτος που γνωρίζει πού υπάρχουν ανάγκες, πού κατευθύνονται οι πόροι και ποια αποτελέσματα παράγουν οι πολιτικές που εφαρμόζει.
Για τον Τομέα Ψυχικής Υγείας του ΠΑΣΟΚ, η απάντηση είναι σαφής.
Η χώρα χρειάζεται μια νέα Εθνική Στρατηγική για την Ψυχική Υγεία, γι’ αυτό προτείνουμε:
* Εθνικό Σύστημα Καταγραφής και Παρακολούθησης όλων των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, με κοινό σύνολο δεδομένων ανά μονάδα και ανά Υγειονομική Περιφέρεια.
* Πολυετές σχέδιο στελέχωσης των δημόσιων υπηρεσιών με μόνιμο προσωπικό.
* Ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, με ανάπτυξη ολοκληρωμένων κοινοτικών υπηρεσιών σε όλη τη χώρα.
* Άμεση ενίσχυση της δημόσιας παιδοψυχιατρικής, ώστε η πρόσβαση των παιδιών και των εφήβων να μην εξαρτάται από την οικονομική δυνατότητα της οικογένειας.
* Ενιαίο σύστημα αξιολόγησης όλων των δημόσιων και μη κερδοσκοπικών παρόχων, με διαφανείς δείκτες ποιότητας και αποτελεσματικότητας.
Η ψυχική υγεία δεν μπορεί να σχεδιάζεται με ελλιπή στοιχεία, να λειτουργεί με μόνιμες ελλείψεις και να αξιολογείται αποσπασματικά.
Χρειάζεται ένα ικανότερο, όχι απλά περισσότερο, κοινωνικό κράτος που γνωρίζει πριν αποφασίζει.
Γιατί μόνο έτσι μπορεί να εγγυηθεί ισότιμη πρόσβαση, ποιοτικές υπηρεσίες και αξιοπρέπεια για κάθε πολίτη.
