«Συνταγματική κατοχύρωση της υποχρέωσης του κράτους να προστατεύει από την έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες»

Παναγιώτης Δουδωνής κατά τη συνεδριαση της Επιτροπής Αναθεώρησης: «Συνταγματική κατοχύρωση της υποχρέωσης του κράτους να προστατεύει από την έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες»

Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε, 

Και να ευχαριστήσω και την παράταξή μου, το ΠΑΣΟΚ, που μου έκανε την τιμή να είμαι Γενικός Εισηγητής. Νομίζω ότι το όνειρο κάθε συνταγματολόγου είναι αυτό. Και αναλαμβάνω αυτή την ευθύνη με πλήρη συναίσθηση του τι αυτό σημαίνει για το μέλλον της χώρας, ο Συνταγματικός Καταστατικός Χάρτης, αλλά και με αντίληψη ότι εδώ έχουμε να κάνουμε μια σκληρή και ενδιαφέρουσα δουλειά. Οχι ενδιαφέρουσα απλώς επιστημονικά, αλλά κυρίως ενδιαφέρουσα για το μέλλον του τόπου, στο βαθμό που το Σύνταγμα επηρεάζει αυτό το μέλλον, και επιτρέψτε μου την εκτίμηση ότι είναι αρκετά μεγάλος. Όχι απόλυτος όμως. Άκουσα με πολύ μεγάλη προσοχή τον κύριο Στυλιανίδη και υπόσχομαι να τον ακούω με πολύ μεγάλη προσοχή, όπως και όλους τους εισηγητές, και έχω μερικές πρώτες παρατηρήσεις.

Όπως είπα και την προηγούμενη φορά, η δική μας αναθεωρητική στάση σε σχέση με την προτείνουσα Βουλή καθορίζεται από την εμπειρία της αναθεώρησης του 2019. Το λέω για να καταγραφεί. Εκεί είχαμε το φαινόμενο της εκμετάλλευσης μιας πλειοψηφίας στη μία Βουλή, την προτείνουσα τούτη εδώ που έχουμε αντιστοίχως, ούτως ώστε να διαμορφωθούν, κατά τις βουλές της κυβέρνησης, όπως ήθελε, οι διατάξεις στην αναθεωρητική Βουλή. Αυτό μας γεννά την πεποίθηση ότι πρέπει, κατ’ αρχάς, να ζητήσουμε την αναθεώρηση του άρθρου 110, ούτως ώστε να επιτυγχάνονται συναινέσεις στη δεύτερη Βουλή.  Δηλαδή η πλειοψηφία των 180 βουλευτών να επιτυγχάνεται στη δεύτερη Βουλή. Γιατί; Πρώτον, διότι δεν πιστεύουμε ότι είναι δουλειά ενός κόμματος η διαμόρφωση της διατύπωσης του Συντάγματος. Πρέπει να είναι δουλειά πολλών κομμάτων, πολλών βουλευτών, μεγάλης πλειοψηφίας. Γιατί τελικά, αυτό το οποίο καθορίζει το περιεχόμενο του Συντάγματος δεν είναι η απόφαση να αλλάξει μία διάταξη, αλλά το περιεχόμενο της διάταξης per se, το ίδιο, δηλαδή, το περιεχόμενο της διάταξης. Δεδομένου δε ότι δεν δεσμεύει η προτείνουσα την αναθεωρητική, και αυτό είναι κάτι το οποίο έχει ξεκαθαριστεί στη θεωρία. Καταλαβαίνετε, νομίζω, ότι το πιο λογικό και το πιο σκόπιμο, συνταγματικά και αναθεωρητικά, είναι οι συναινέσεις να είναι επί του περιεχομένου της διάταξης.

Γιατί αλλιώς μπορεί να καταλήγουμε σε περιπτώσεις όπως το 2019, δηλαδή να έχεις έναν κομματικό Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος να εκλέγεται μέχρι και με 75 βουλευτές, με σχετική πλειοψηφία. Άρα τι κατευθύνει την αναθεωρητική μας στάση; Την κατευθύνει η παρατήρηση της συνταγματικής, και δη της αναθεωρητικής, πρακτικής. Αυτό σημαίνει ότι εμείς δεν θα συμμετάσχουμε σε αυτή τη συζήτηση; Τουναντίον, εμείς όχι απλώς θα συμμετάσχουμε, αλλά έχουμε προσέλθει εδώ με πολύ συγκεκριμένες προτάσεις. Θα μπορούσε κανείς τις προτάσεις μας αυτές, και θα το εξηγήσω, να τις θεωρήσει προτάσεις δεύτερης Βουλής, αναθεωρητικής Βουλής. Όμως, νομίζω ότι όσο νωρίτερα έχετε όλοι σας, και αναφέρομαι κυρίως στους συναδέλφους των άλλων κομμάτων, υπόψη σας τις θέσεις μας επί του περιεχομένου, τόσο πιο εύκολο, αλλά και βαθύ, θα είναι το να επιτευχθούν οι συναινέσεις ουσίας. Όμως όχι συναινέσεις έτσι γενικώς. Γι’ αυτό λοιπόν, για τον λόγο αυτό, σας έχω εδώ, και σας έχουμε εδώ, πρώτον για το Προεδρείο και τα πρακτικά, και ισάριθμα για τους εισηγητές- σας τις παραδίδω-τις προτάσεις μας επί των άρθρων που θα συζητήσουμε σήμερα, δηλαδή επί του άρθρου 5, του άρθρου 5Α, του νέου άρθρου 5Β, του 14 και του 15.

Και σας δεσμευόμαστε ότι σε κάθε συζήτηση επιμέρους άρθρων θα έχετε την πλήρη εικόνα για το ποια είναι η θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης για τη διαμόρφωση και τη διατύπωση κάθε άρθρου. Γιατί πρέπει να είμαστε συγκεκριμένοι, γιατί οφείλουμε στον ελληνικό λαό οι συζητήσεις μας να είναι συζητήσεις ουσίας, και γιατί δεν θέλω να έρθω εδώ, ή να έρθετε εδώ, να κάνουμε μια θεωρητική ανάλυση περί Συντάγματος. Μου είναι εύκολο, το έχω κάνει και ως δουλειά εξάλλου. Αλλά να μιλάμε για το πώς θέλουμε αυτό να αλλάξει, ανταποκρινόμενοι σε τι; Πρώτον, στη συνταγματική πρακτική, δεύτερον στις νέες προκλήσεις, και τρίτον στην ανάγκη το Σύνταγμα το δικό μας να ακολουθήσει τη μακρά παράδοση του να πρωτοπορεί

Λοιπόν, ξεκινώ, και έχω δίπλα μου και τις προτάσεις της κυβέρνησης. Άκουσα τον κύριο Στυλιανίδη, οποιουδήποτε άλλου κόμματος τις προτάσεις έχω επίσης στα χέρια μου, και έχουμε στα χέρια μας,  θα καλούμαστε να τις συζητήσουμε τη μία δίπλα στην άλλη. Αυτό νομίζω ότι είναι το καλύτερο που μπορούμε να προσφέρουμε στους Έλληνες πολίτες, και όχι να πάμε να εκβιάσουμε συναινέσεις, ή να προσπαθήσει, όπως προσπαθεί, και διάβασα με πολύ μεγάλη λύπη-γιατί με θλίβει-την ανάλυση του πρωθυπουργού να προσπαθεί να εκμεταλλευτεί πολιτικά μια συνταγματική αναθεώρηση. Δεν έχει μείνει και τίποτα ανεκμετάλλευτο πολιτικά, πια. Δηλαδή, αν εκμεταλλευόμαστε και τους κανόνες της πολιτικής συνύπαρξης και του πολιτικού παιχνιδιού, της συνύπαρξης των αντιπάλων εννοώ,  τότε μάλλον είμαστε σε λάθος δρόμο.

Λοιπόν, άρθρο 5, ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, προσωπική ελευθερία. Λοιπόν, στο άρθρο 5 κάνουμε μια παρέμβαση στα ζητήματα της παραγράφου 2 του άρθρου 5, και πιστεύουμε ότι εκεί χρειάζεται μια παρέμβαση, και προσθέτουμε τις λέξεις “φύλο, γενετήσιος προσανατολισμός, αναπηρία, ηλικία”, όπως επίσης και η “κοινωνική προέλευση”. Δηλαδή λέμε, με τη διάταξη έτσι όπως εμείς θέλουμε να διατυπωθεί μετά την αναθεωρητική Βουλή, στην αναθεωρητική Βουλή: “Όλοι όσοι βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής, της ελευθερίας, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, φύλου, γενετήσιου προσανατολισμού, αναπηρίας, ηλικίας, γλώσσας, κοινωνικής προέλευσης, θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων”. Άρα προσθέτουμε στην απαγόρευση των διακρίσεων και κάποιες κρίσιμες παραμέτρους, όπως είναι ο γενετήσιος προσανατολισμός, η αναπηρία, το φύλο, η ηλικία, που φέρνουν το Σύνταγμά μας κοντά στα σύγχρονα ζητήματα, στις σύγχρονες προκλήσεις και στις σύγχρονες μορφές διάκρισης. Γιατί είναι πράγματα τα οποία ο συντακτικός νομοθέτης δεν μπορούσε να τα έχει δει νωρίτερα, δεδομένου ότι η σχετική συζήτηση έχει προκύψει πρόσφατα, και εκεί έχουμε πολύ μεγάλες διακρίσεις, εκεί έχουμε πολύ μεγάλα ζητήματα, και εκεί πρέπει να παρέμβει το Σύνταγμα, ούτως ώστε να αντιμετωπίσουμε ένα τέτοιο φαινόμενο. Ξέρετε πόσο σημαντικό είναι το κομμάτι του Συντάγματος στο κομμάτι των δικαιωμάτων.

Τώρα, στην παράγραφο 5 του άρθρου 5, καθένας έχει δικαίωμα στην εργασία, στην υγεία. Προσθέτουμε την αναπαραγωγική ελευθερία. Εδώ πέρα τίθενται μια σειρά από ζητήματα, μεταξύ των οποίων και η διακοπή της κύησης. Έχουμε βέβαια και ειδική διάταξη επί του θέματος αυτού. Αλλά η αναπαραγωγική ελευθερία, ως μια έννοια γένους που περιλαμβάνει και αυτό, ούτως ώστε να κατοχυρώσουμε ξανά συνταγματικά κάποια ζητήματα τα οποία, σας το πάω από την ανάποδη πλευρά, εθεωρούντο ίσως και αυτονόητα πριν από κάποια χρόνια, αλλά δυστυχώς βλέπετε ότι υπάρχουν φωνές ανά τον κόσμο που οδηγούν στην οπισθοδρόμηση. Δείτε, και θα τα αναλύσω περαιτέρω όταν μιλήσουμε για τη διακοπή της κύησης, δείτε την επιχειρηματολογία του προέδρου Μακρόν επί του αντίστοιχου άρθρου και παραγράφου που εισήχθη στο γαλλικό Σύνταγμα, και θα έχει ενδιαφέρον.

Τώρα, όπως σας είπα, σε κάποιες περιπτώσεις, δεδομένου ότι η κυβέρνηση έχει τους 50 βουλευτές που απαιτούνται κατά το άρθρο 110 παράγραφος 2, η αξιωματική αντιπολίτευση δεν τους έχει, δεδομένου ότι έχουμε οδηγηθεί σε μια απαρίθμηση κάποιων άρθρων. Δηλαδή, το ζήτημα των γυναικοκτονιών-Είδαμε και τι έγινε στη Δράμα και είναι ένα τεράστιο ζήτημα το οποίο πιστεύω ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί από τον αναθεωρητικό νομοθέτη. Το ζήτημα των γυναικοκτονιών το είχαμε εντάξει στο πλαίσιο του άρθρου 7 «απαγόρευση βασανιστηρίων» κτλ. Καθώς όμως βλέπω ότι η υπάρχουσα αυτή τη στιγμή πρόταση περιλαμβάνει το άρθρο 5, κάλλιστα μπορεί μια έκτη παράγραφος στο άρθρο 5, να προστεθεί, που θα λέει ότι η προστασία από την έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες είναι υποχρέωση του κράτους.

Προσέξτε, εδώ πέρα έχουμε κάποια βασικά θέματα. Πρώτον, κατοχυρώνεται όρος στο Σύνταγμα. Είναι ένα κομμάτι σημαντικό για εμένα. Δεύτερον, τίθεται ως υποχρέωση του κράτους. Αυτό περιλαμβάνει όλα τα κρατικά μέτρα προς αποτροπή του φαινομένου, αλλά και προς αντιμετώπιση, π.χ. την εκπαίδευση, ζητήματα αντιμετώπισης της ενδοοικογενειακής βίας. Όλο το κομμάτι της πρόληψης τίθεται ως υποχρέωση του κράτους, και άρα, αφενός μεν έχουμε την κατοχύρωση στον ύψιστο, τον συνταγματικό, βαθμό του όρου “γυναικοκτονία”, αφετέρου έχουμε, αν θέλετε, το κρατικό κομμάτι, που είναι να προλαμβάνει, να ενημερώνει, να έχουμε την παιδεία, ούτως ώστε να προλαμβάνονται τέτοιου είδους φαινόμενα. Ερώτηση: θα μπορούσε κάποιος να πει, γιατί να βάλουμε τον όρο στο Σύνταγμα; Κατ’ αρχάς, δείτε την πορεία του όρου τα τελευταία δέκα χρόνια. Είναι ένας όρος ο οποίος ξεκίνησε με την αποδοχή ενός κομματιού της επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας, και αυτή τη στιγμή δείτε τα δελτία ειδήσεων και πείτε μου αν δεν αναφέρονται όλα πια σε γυναικοκτονίες. Άρα, ο όρος έχει πάψει να είναι ένας όρος που αποδέχεται μόνο ένα κομμάτι της κοινωνίας, και έχει απλωθεί. Άρα, όσοι από εσάς θεωρείτε ότι το να μπει ένας τέτοιος όρος στο Σύνταγμα είναι κάπως υπερβολή, ακούω αυτή την επιχειρηματολογία από συντηρητικούς κυρίως κύκλους, σας λέω ότι είναι ένας όρος ο οποίος έχει γίνει αποδεκτός από την πολύ μεγάλη πλειοψηφία των εχόντων δημόσιο λόγο, είτε είναι δημοσιογράφοι, είτε είναι πολιτικοί, είτε είναι επιστήμονες, είτε είναιθεωρητικοί.

Το δεύτερο όμως κομμάτι, το ότι το κράτος πρέπει κάτι να κάνει για το ζήτημα αυτό, είναι, νομίζω, εξίσου σημαντικό. Δηλαδή, αυτό που λέμε σε αυτή την παράγραφο 6 που ζητούμε να προστεθεί στην αναθεωρητική Βουλή, στο άρθρο 5, είναι ότι αποτελεί ζήτημα του κράτους να αντιμετωπίσει αυτό το φαινόμενο, που είναι όντως εξαιρετικά ανησυχητικό, με όλο και περισσότερες γυναικοκτονίες να λαμβάνουν χώρα και το 2026, και να φαίνεται ότι η ελληνική πολιτεία απλώς παρακολουθεί το φαινόμενο, ότι δεν την αφορά. Λοιπόν, εμείς λέμε ότι την αφορά, και όχι μόνο την αφορά, αλλά είναι και υποχρέωσή της να το προλάβει και να το αντιμετωπίσει. Γι’ αυτό και είναι κρίσιμη αυτή η παράγραφος.

Πάμε τώρα στο άρθρο 5Α  «δικαίωμα στην πληροφόρηση». Είναι στην πρόταση της Νέας Δημοκρατίας. Καταλαβαίνω ότι εδώ έχετε διαζευκτικά, αλλά εγώ θα σας έλεγα να το βάλετε και σωρευτικά, το άρθρο 5, το άρθρο 5Α και το άρθρο 5Β, μιλώντας κυρίως για τα ζητήματα της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτό συμπέρανα και από την εισήγηση του γενικού εισηγητή της πλειοψηφίας, νομίζω, και νομίζουμε ότι πρέπει να μπει ένα ευρύτερο πλαίσιο.

Στο άρθρο 5Α, το δικαίωμα στην πληροφόρηση: ακούστε, ας πούμε.  Παράγραφος 3 που προτείνει η αξιωματική αντιπολίτευση να προστεθεί: “Καθένας έχει δικαίωμα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα, πληροφορίες και δεδομένα που κατέχουν οι δημόσιες αρχές, όπως νόμος ορίζει. Περιορισμοί στο δικαίωμα αυτό επιτρέπονται μόνο υπό τις προϋποθέσεις της παραγράφου 1”. Και νέα παράγραφος 4, άρα δύο νέες παράγραφοι, κατά τη δική μας εκτίμηση: “Το κράτος και όλοι οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να δημοσιεύουν προληπτικά και χωρίς αίτηση, σε ενιαία, δημόσια και προσβάσιμη ψηφιακή πλατφόρμα διαφάνειας, όλες τις πράξεις, αποφάσεις, συμβάσεις, δαπάνες και στοιχεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Νόμος ορίζει την οργάνωση και λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας διαφάνειας. Πράξεις κανονιστικού ή ατομικού χαρακτήρα, διοικητικές αποφάσεις και συμβάσεις που συνεπάγονται επιβάρυνση του Δημοσίου, διάθεση δημοσίων πόρων, δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα αν δεν έχουν προηγουμένως δημοσιευθεί στην επίσημη ψηφιακή πλατφόρμα διαφάνειας». Άρα έχουμε μία κατοχύρωση του προγράμματος “ΔΙΑΥΓΕΙΑ”, συνταγματική κατοχύρωση του ψηφιακού προγράμματος “ΔΙΑΥΓΕΙΑ”, και έχουμε την υποχρεωτική προληπτική δημοσίευση πράξεων και δεδομένων της δημόσιας διοίκησης, και συνδέεται, στην ουσία, το κύρος της πράξης με τη δημοσίευση. Πού μας οδηγεί αυτό; Αυτό μας οδηγεί σε μια κατοχύρωση συνταγματικά, και αυτό έχει και άλλες έννομες συνέπειες, το αντιλαμβάνεστε, της υποχρέωσης διαφάνειας, επί ποινή ακυρότητας ακόμη και της πράξης. Αλλά και η συνταγματική κατοχύρωση του προγράμματος, για το οποίο δέχεται μια σημαντική επίθεση τον τελευταίο καιρό λόγω αδιαφάνειας σε σχέση με τις δημόσιες συμβάσεις. Όπως και να ’χει όμως, πέρα από τη συγκυρία δηλαδή, είναι κρίσιμη η κατοχύρωση αυτών των παραμέτρων του δικαιώματος στην πληροφόρηση, που, πέρα από προσωπικό δικαίωμα, εδώ ανάγεται και σε ζητήματα δημοσίου συμφέροντος, όπως είναι η διαφάνεια στο Δημόσιο και σε σχέση με τα δημόσια οικονομικά και τις δαπάνες του κράτους.

Πάμε στο 5Β: εδώ έχουμε και το κομμάτι σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη. Σωστά, ο  εισηγητής της πλειοψηφίας αναφέρθηκε και στον AI Act, τον κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τώρα κοιτάξτε πώς το σκεφτόμαστε εμείς. Θεσπίζεται αυτή η νέα διάταξη, καταλαβαίνω ότι σε αυτό συμφωνεί και η πλειοψηφία. Πώς θα είναι το περιεχόμενο όμως αυτής; Ακούστε πώς το σκεφτόμαστε, και θα μας πείτε και τα σχόλιά σας. «Καθένας έχει δικαίωμα σε αποτελεσματική και ισότιμη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες ψηφιακής συνδεσιμότητας και επικοινωνίας. Το κράτος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για την άρση του ψηφιακού αποκλεισμού», ένα σημαντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε πια, «ιδίως σε βάρος των οικονομικά ασθενέστερων και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων». 2. «Καθένας έχει δικαίωμα προστασίας από πρακτικές ψηφιακής χειραγώγησης. Θέτουμε το ζήτημα της ψηφιακής χειραγώγησης και από τη χρήση τεχνολογιών που επηρεάζουν αθέμιτα την αυτονομία της βούλησής του ή τη δημοκρατική διαδικασία. Το κράτος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση του δικαιώματος αυτού και την πρόληψη και αντιμετώπιση των σχετικών πρακτικών». 3. «Η ανάπτυξη, διάθεση και χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης», εδώ βάζουμε το ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης, «και λοιπών ψηφιακών τεχνολογιών, τελεί υπό τον σεβασμό της ανθρώπινης αξίας, της ελευθερίας, της προσωπικότητας και της δημοκρατίας. Νόμος ρυθμίζει εγγυήσεις διαφάνειας, λογοδοσίας και ανθρώπινης εποπτείας, ιδίως όταν τα συστήματα αυτά παράγουν έννομα αποτελέσματα ή επηρεάζουν ουσιωδώς τους πολίτες». 4. «Περιορισμοί των ανωτέρω δικαιωμάτων επιτρέπονται μόνο εφόσον προβλέπονται από νόμο και είναι αναγκαία και ανάλογη προς την εξυπηρέτηση σκοπού δημοσίου συμφέροντος, την προστασία των συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων». Λοιπόν, κοιτάξτε, πρώτα τίθεται το ζήτημα, τίθεται το ζήτημα του ψηφιακού αποκλεισμού. Δεύτερον, νομίζω ότι το ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης τίθεται σε ένα πιο ρεαλιστικό πλαίσιο.

Δηλαδή, το να πούμε πως θα ελεγχθεί ότι το ελληνικό κράτος αυτενεργεί σ’ ένα περιβάλλον πολυεπίπεδου συνταγματισμού σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη, και με δεδομένη την ύπαρξη του κανονισμού, είναι κάπως άτοπο. Όμως, το να το θέσουμε σε αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα με τον Κανονισμό και επισημαίνοντας την υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης αξίας, της ελευθερίας, ανάπτυξης προσωπικότητας και της δημοκρατίας, είναι, νομίζω, σημαντικό.

Πάμε τώρα, στο άρθρο 14, στην ελευθερία του Τύπου. Εδώ, πιστεύουμε ότι πρέπει να γίνει μια αναδιατύπωση της της ελευθερίας της έκφρασης, ως θεμελίου της δημοκρατικής κοινωνίας. Και βέβαια, πρέπει να καταδειχθεί η αναχρονιστική διάταξη για τον κρατικό έλεγχο των όρων πρόσβασης στη δημοσιογραφία. Οπότε «η ελευθερία της έκφρασης-για εμάς θα μπορεί να λέει η παράγραφος 1 του άρθρου 14-είναι απαραβίαστη. Η ελεύθερη δημόσια σφαίρα, η διαφάνεια και ο δημόσιος έλεγχος αποτελούν θεμέλιο της δημοκρατίας». Εδώ κατοχυρώνουμε την έννοια της ελεύθερης δημόσιας σφαίρας, μια έννοια γνωστή στο ηπειρωτικό, κυρίως στο γερμανικό συνταγματικό δίκαιο, αλλά δεν την αναφέρουμε απλώς, τη θέτουμε ως θεμέλιο της δημοκρατίας. Ο τύπος, έντυπος και ηλεκτρονικός είναι ελεύθερος. Η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέσο απαγορεύεται. Εκσυγχρονίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό η διάταξη. Και στο άρθρο 15 οφείλουμε να καταργήσουμε τις αναχρονιστικές διατάξεις που επιτρέπουν τη λογοκρισία στα μέσα μετάδοσης λόγου και εικόνας, και πρέπει να τεθεί ένα βασικό πλαίσιο για τα μέσα ενημέρωσης που στηρίζονται στην πολυφωνία, την ανεξαρτησία, αλλά και την υποχρέωσή τους να σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να απέχουν από την υποκίνηση μίσους και αθέμιτων διακρίσεων. Μπορείτε να δείτε και τη διάταξη.

Θέλω να σας πω δυο τρία θέματα σε σχέση με τα 4 άρθρα. Νομίζω, ότι στην αναθεωρητική Βουλή μπορούμε να κάνουμε μια ευρεία και πολύ σοβαρή συζήτηση. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι σαφώς μια πρόκληση. Το ζήτημα της ελεύθερης ανάπτυξης προσωπικότητας περιλαμβάνει οπωσδήποτε και αυτές τις προσλαμβάνουσες. 

Έχω εντοπίσει ότι στο θέμα των fake news, που είναι ένα μεγάλο και σοβαρό θέμα, η άποψη της κυβερνητικής πλειοψηφίας κινείται σε μια κατεύθυνση, ότι το κράτος μπορεί να λέει τι συνιστά ψευδή είδηση. Αυτό, όπως καταλαβαίνετε, δεν μπορεί να γίνει, είναι άτοπο και είναι και αντιδημοκρατικό. Τι μπορούμε όμως να κάνουμε. Λοιπόν, δεν μπορεί να υπάρξει κρατικός ορισμός του ψεύδους και της αλήθειας. Αυτό που μπορεί να υπάρξει είναι ένα πλαίσιο προστασίας, πάντα στο πλαίσιο του Συντάγματος και με συμπλήρωσή του, το οποίο, αφενός μεν, θα μιλάει για τη μέριμνα για την άρση του ψηφιακού αποκλεισμού, και αφετέρου θα βάζει εχέγγυα προστασίας, πάντα στο πλαίσιο της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και των ψηφιακών δικαιωμάτων και των εγγυήσεων, για την ακρίβεια, έναντι των νέων τεχνολογιών, όπως έχουμε πει πώς θέλουμε να τιτλοφορείται και το άρθρο 5Β: “Τα ψηφιακά δικαιώματα και οι εγγυήσεις έναντι των νέων τεχνολογιών”.

Νομίζω ότι η βαθύτερη και ουσιαστικότερη συζήτηση είναι αυτή η οποία είναι επί των προτάσεων, και δεν είναι επί των προτάσεων θεωρητικά, αλλά επί των προτάσεων με βάση τη συνδιαμόρφωση. Γι’ αυτό και σας καλούμε, και σας λέμε ότι το άρθρο 110 πρέπει να αλλάξει. Αν δείτε τον τρόπο με τον οποίο έγινε η αναθεώρηση του 2001, και το συγκρίνετε με την αναθεώρηση του 2019, θα αντλήσετε πολύ χρήσιμα συμπεράσματα. Εσείς, κύριε Στυλιανίδη, νομίζω ήσασταν και στις δύο.

Και τα χρήσιμα συμπεράσματα είναι ότι, πια, εκεί όπως έχουν οδηγηθεί τα πράγματα, αν θέλουμε να είμαστε τίμιοι απέναντι στον ελληνικό λαό, θα πρέπει με μεγάλη ειλικρίνεια να μιλήσουμε για το περιεχόμενο των διατάξεων, όχι μόνο τώρα, αλλά και κυρίως στην επόμενη Βουλή. Και εκεί, επί του περιεχομένου, να ψηφίσουμε, γιατί όλα τα υπόλοιπα μπορεί, εσείς να λέτε Α αύριο να λέτε Β. Αλλά ούτε και εμείς θέλουμε, αν είμαστε πλειοψηφία, να εκμεταλλευτούμε τη θέση αυτή για να κάνουμε ένα δικό μας Σύνταγμα. Πρέπει να τηρηθούν οι εγγυήσεις των υπερπλειοψηφιών, στις οποίες οφείλεται, ή μάλλον οι οποίες, ντύνουν με περιεχόμενο την αυστηρότητα του Συντάγματος. Το Σύνταγμα, είναι αυστηρό, γιατί είναι και προϊόν μιας πλειοψηφίας ευρύτερης από την απλή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Άρα, αν η πρόταση για την αναθεώρηση έχει ευρεία πλειοψηφία, αλλά το περιεχόμενο της διάταξης είναι προϊόν της απλής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών, αναιρείται ο λόγος που στηρίζει την αυστηρότητα του Συντάγματος.