Παναγιώτης Δουδωνής: Μια εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας σημαίνει ότι θεωρείτε λάθος τις δεύτερες θητείες Στεφανόπουλου, Παπούλια και Καραμανλή
Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε. Δεν μπορώ μια τέτοια ημέρα να μην αρχίσω την ομιλία μου από την αναφορά στα τριάντα χρόνια που συμπληρώνονται σήμερα από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, του κορυφαίου οικονομολόγου και τεχνοκράτη που έχει κυβερνήσει ποτέ την Ελλάδα. Μιας και μιλάμε πολλές φορές για τεχνοκράτες –και εδώ έχουμε μια συζήτηση σε πολλές περιπτώσεις επιστημονική– ο κορυφαίος επιστήμονας που έχει κυβερνήσει τη χώρα λέγεται Ανδρέας Παπανδρέου.
Ήταν όμως και ένας άνθρωπος με βαθιά συναισθηματική νοημοσύνη, που έβαλε όλο αυτόν τον πλούτο μέσα στην ελληνική γλώσσα, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο κυβερνήθηκε η χώρα, ενώνοντας τους Έλληνες και καταφέρνοντάς το αυτό με ένα πνεύμα εθνικής συμφιλίωσης. Θα σας πω ότι, όντας εγγονός εξόριστου στη Γυάρο από τη μια μεριά και τραυματία ως φαντάρου στην τελευταία μάχη του Εμφυλίου από τους κομμουνιστές από την άλλη μεριά, το ότι οι δύο αυτοί άνθρωποι το 1981 –και οι δύο αντίπαλοι του Εμφυλίου– ψήφισαν ΠΑΣΟΚ, είναι μια επιτυχία προσωπικά του Ανδρέα Παπανδρέου, που ένωσε τους Έλληνες. Σε αυτό, λοιπόν, και γι’ αυτό θα του το χρωστάω κι εγώ προσωπικά πάντα.
Πάμε τώρα να μιλήσουμε για ένα κείμενο το οποίο πρέπει να ενώνει τους Έλληνες, και αυτό είναι το Σύνταγμα. Το Σύνταγμα, για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα σε σχέση με το οργανωτικό του σκέλος, κλείνοντας την προηγούμενη συζήτηση, το σκέλος των δικαιωμάτων. Θα κάνω μια παρατήρηση, δεδομένου ότι από τα άρθρα αυτής της εβδομάδας κανένα από αυτά δεν ήταν στα δικά μας προς αναθεώρηση άρθρα.
Την προηγούμενη εβδομάδα υπήρχαν άρθρα και κατά τη δική σας εκτίμηση προς αναθεώρηση και κατά τη δική μας εκτίμηση προς αναθεώρηση· υπήρχαν διαφορετικές οπτικές. Εμείς κάναμε μια πλήρη κριτική στη δική σας πρόταση, αλλά σε μείζονα θέματα της δικής μας πρότασης, όπως είναι το ζήτημα των αμβλώσεων, το ζήτημα της προστασίας από τις γυναικοκτονίες και την έμφυλη βία, το ζήτημα της προστασίας της παραμεθορίου, δεν υπήρξε επίσημη απάντηση από τη δική σας πλευρά. Και το λέω αυτό γιατί προφανώς είναι προτείνουσα Βουλή, αλλά δεδομένου του τρόπου με τον οποίο τίθενται τα ζητήματα εδώ πέρα, οφείλει η κυβέρνηση να δίνει μια απάντηση στις προτάσεις της αξιωματικής αντιπολίτευσης, αν θέλουμε ο διάλογος να είναι εποικοδομητικός. Εκτός και αν θέλετε να είμαστε σχολιαστές επί των δικών σας προτάσεων – πράγμα το οποίο να είστε βέβαιοι ότι δεν το θέλετε, διότι δεν θα πάνε καλά τα πράγματα για εσάς.
Λοιπόν, παρά ταύτα, παρά ταύτα και παρά τη δική σας στάση, εμείς θα κάνουμε μια προσέγγιση σήμερα των δικών σας προτάσεων. Καταρχάς, επί των άρθρων 30, 41, 44 και 118 σε σχέση με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ελέχθησαν κάποιες ανακρίβειες. Θα ξεκινήσω από την ανακρίβεια που ελέχθη, ότι είναι προϊόν τάχα διαβούλευσης η πρόταση για εξαετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας. Μια εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν είναι προϊόν διαβούλευσης. Κύριε Στυλιανίδη, μισό λεπτό. Δεν είναι προϊόν διαβούλευσης μεταξύ σας· είναι η ανακοίνωση του Πρωθυπουργού τη 15η Ιανουαρίου 2025, όταν για να αιτιολογήσει έναν κομματικό Πρόεδρο είπε: «Σας έχω κάποια νέα. Αφενός μεν την πρότασή μου για την Προεδρία της Δημοκρατίας, αφετέρου την πρότασή μου για μια εξαετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας».
Το να υπήρξε διαβούλευση πριν από αυτό, νομίζω είναι μη υποστηρίξιμο, όπως και το να υπήρξε διαβούλευση μετά από αυτό. Επίσης, είναι μη υποστηρίξιμο, δεδομένων των σχέσεων στην κοινοβουλευτική σας ομάδα και την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Άρα λοιπόν, όταν συζητούμε εδώ σε αυτή την Επιτροπή, παρακαλώ να ακριβολογούμε, διότι δεν είναι δυνατόν να λέτε ότι είναι προϊόν διαβούλευσης κάτι το οποίο ανακοινώθηκε από τον Πρωθυπουργό ταυτοχρόνως με την επιλογή του Κώστα Τασούλα, του νυν Προέδρου της Δημοκρατίας, ως υποψηφίου Προέδρου της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.
Γιατί όμως; Εδώ πάμε στο ερώτημα: γιατί το είπε ο Πρωθυπουργός ταυτοχρόνως με την ανακοίνωση του κυρίου Τασούλα; Διότι ο Πρωθυπουργός προσπαθούσε να παραστήσει ότι επιλύει μια γιγαντιαία αντίφαση και μια γιγαντιαία ανακολουθία. Η ανακολουθία αυτή προκύπτει από την ομιλία του κατά το κλείσιμο της συζήτησης για την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2019. Κλείνοντας λοιπόν ο Πρωθυπουργός –ως Πρωθυπουργός και επικεφαλής της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας– τη συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2019, και αναφορικά με το μείζον ζήτημα το οποίο είχε ανακύψει λόγω της εκμετάλλευσης της υπερπλειοψηφίας στην πρώτη Βουλή, για να οδηγηθεί η σχετική διάταξη σε μια κατεύθυνση που ήθελε η Νέα Δημοκρατία και για να διασκεδάσει τις εντυπώσεις ότι ένας Πρόεδρος ο οποίος εκλέγεται ακόμη και με σχετική πλειοψηφία (όχι με απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, δηλαδή 151 βουλευτές), για να διασκεδάσει λοιπόν τις εντυπώσεις για την επιλογή του, είχε πει τα εξής: «Αυτή είναι η πρόταση την οποία εισηγούμαστε στη Βουλή. Το διαβάζω αυτολεξεί, και είναι αυτονόητο ότι η συνταγματική πρόβλεψη… Ακούστε παρακαλώ, μην κάνετε ότι παίζετε με τα κινητά σας και με τους υπολογιστές σας· αυτά έχει πει ο Πρωθυπουργός της χώρας. Η συνταγματική πρόβλεψη για τελική εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας με απλή πλειοψηφία, ενώ η σχετική δεν αναιρεί…» –το επαναλαμβάνω, όχι εγώ, ο κύριος Μητσοτάκης το επαναλαμβάνει– «…δεν αναιρεί την πολιτική ευθύνη της εκάστοτε πλειοψηφίας να αναζητεί πρόσωπο το οποίο θα εξασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή συναίνεση».
Να το επαναλάβω; Το επαναλαμβάνω, είναι αυτονόητο, γιατί μπορεί να είχατε αφαιρεθεί: «Είναι αυτονόητο ότι η συνταγματική πρόβλεψη για την τελική εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας με απλή πλειοψηφία δεν αναιρεί» –το επαναλαμβάνω, «δεν αναιρεί– την πολιτική ευθύνη της εκάστοτε πλειοψηφίας να αναζητεί πρόσωπο το οποίο θα εξασφαλίζει τη μέγιστη δυνατή, μέγιστη δυνατή συναίνεση. Άλλωστε», συνεχίζει, «και αυτή η επιλογή θα είναι πάντα ανοικτή στην κρίση των πολιτών».
Λοιπόν, κοιτάξτε, εδώ πέρα είμαστε πολλοί που έχουμε αντίληψη του τι δεσμευτικότητα παράγουν σε πολιτικό και σε πολιτικο-συνταγματικό επίπεδο, μάλιστα, τέτοιου είδους φράσεις, ιδίως κατά μια τέτοια διαδικασία. Σας παραπέμπω σε όλη τη σχετική βιβλιογραφία, την αγγλική, περί διακηρυγμένων συνθηκών του πολιτεύματος, των λεγόμενων declared conventions. Αυτά στη μητέρα του κοινοβουλευτισμού θα παρήγαγαν κανονιστικότητα, εδώ πέρα παράγουν κοροϊδία. Για να συμβιβαστεί, λοιπόν, η κοροϊδία που έγινε το 2019 με την επιλογή ενός απολύτως κομματικού Προέδρου της Δημοκρατίας, όπως απεδείχθη και από την ψηφοφορία για την εκλογή του, εφευρέθηκε όλο αυτό το αφήγημα περί μιας εξαετούς θητείας, η οποία εξαετής θητεία δεν μπορεί και να δικαιολογηθεί.
Ας το πω ευθύς αμέσως: τι κανόνα θέσαμε κατά την πρώτη συνεδρίαση; Αυτό το οποίο λέει και όλη η συνταγματική θεωρία: η αναθεώρηση διατάξεων του Συντάγματος κατευθύνεται προς ζητήματα τα οποία έχουν ανακύψει ως προβληματικά από τη συνταγματική πρακτική, ή ουσιώδη ζητήματα στα οποία θέλουμε να πρωτοπορήσουμε. Αυτό δεν το λέω εγώ, το λέει όλη η θεωρία. Αν λοιπόν λάβουμε τη δική σας εκδοχή περί του ορίου των θητειών του Προέδρου της Δημοκρατίας σε μία ως σωστή, αυτό σημαίνει ότι εσείς εκλαμβάνετε ως λανθασμένη τη δεύτερη θητεία του Κωστή Στεφανόπουλου ως Προέδρου της Δημοκρατίας, με εκείνα τα απίστευτα ποσοστά αποδοχής που πραγματικά ένωναν όλους τους Έλληνες. Εκλαμβάνετε ως αποτυχημένη, ως λανθασμένη, τη δεύτερη θητεία του Κάρολου Παπούλια, η οποία θέλω να σας θυμίσω ότι εκ των πραγμάτων περιλαμβάνει και εκείνη τη στάση του σε δύσκολες εποχές, όπως είναι το 2011 και το 2012.
Αλλά επιπλέον, εκλαμβάνετε ως αποτυχημένη –και γι’ αυτό πρέπει να μας απαντήσετε εσείς, διότι εσείς τον ψηφίσατε– και τη δεύτερη θητεία του Κωνσταντίνου Καραμανλή το 1990-1995; Άρα λοιπόν, για να καλύψετε μια προφανή αντίφαση, η οποία ερείδεται σε έναν ακραίο πρωθυπουργικό τυχοδιωκτισμό, εσείς θα διαγράψετε τη μισή συνταγματική ιστορία και θα απαξιώσετε τη μισή συνταγματική πρακτική περί την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας.
Διαλέξτε τι θέλετε να κάνετε. Εγώ νομίζω ότι το πιο τίμιο είναι να πείτε ότι κοροϊδέψατε τη Βουλή στην προτίμηση του 2019, ότι κοροϊδέψατε τον ελληνικό λαό και τη Βουλή κατά το κλείσιμο της συνταγματικής αναθεώρησης το 2019, και ότι θέλετε και επιχειρείτε να κοροϊδέψετε και τώρα, στηριγμένοι σε κάτι που είπε ο Πρωθυπουργός ανακοινώνοντας τον Κωνσταντίνο Τασούλα ως Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις 15 Ιανουαρίου του 2025, παρουσιάζοντάς το ως προϊόν διαβούλευσης με την κοινοβουλευτική σας ομάδα. Άραγε, όταν θα έρθει η ώρα να συζητήσουμε το άρθρο 29 του Συντάγματος, αυτός θα είναι ο τύπος της “εσωκομματικής” δημοκρατίας που εισηγείστε; Να παρουσιάζετε τα έδικτα του αυτοκράτορος ως προϊόν διαβουλεύσεων της Συγκλήτου;
Λοιπόν, συνεχίζω. Εμείς πάντα έχουμε κατά νου τη δυνατότητα να παραμένει ο εν ενεργεία Πρόεδρος –ήταν και η πρότασή μας στη συζήτηση που έγινε στην Ολομέλεια– μέχρι να βρεθεί μια πλειοψηφία τριών πέμπτων για να εκλεγεί νέος Πρόεδρος της Δημοκρατίας, και μάλιστα να πιέζουμε στην κατεύθυνση αυτή, έχοντας ανά τακτά χρονικά διαστήματα ψηφοφορίες, ούτως ώστε να υπάρχει η πολιτική πίεση για να βρεθεί consensus (συναίνεση). Άρα, η λύση δεν είναι ένας κομματικός Πρόεδρος με μια θητεία. Η λύση είναι ένας υπερκομματικός Πρόεδρος, ο οποίος θα μπορέσει πετυχημένα να ενώσει τον ελληνικό λαό και να λειτουργήσει ως αυτό το οποίο είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας: ο ρυθμιστής του πολιτεύματος.
Και επιπλέον, είναι και αδιανόητο να θέτετε όριο θητειών σε μια χώρα στην οποία δεν υπάρχει κανένα όριο θητειών. Υπήρξε μια ολόκληρη συζήτηση για τη στάση του ΠΑΣΟΚ σε σχέση με την επιλογή του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος να υπηρετήσει για συνολικά 18 χρόνια, κι αφού έχει ήδη υπηρετήσει για 12. Και σας μιλάει ένας άνθρωπος ο οποίος είχε επαινέσει –εγώ προσωπικά και η αρθρογραφία μου είχε επαινέσει– την ανανέωση της θητείας του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, την πρώτη ανανέωση για τα 12 χρόνια. Αλλά θέλετε έναν Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος για 18 χρόνια, έναν Πρωθυπουργό να διεκδικεί τρίτη θητεία, δημάρχους να κρατούν 40 χρόνια, περιφερειάρχες να μην έχουν κανένα όριο θητείας; Μιλώ για ανώτερα αιρετά μονοπρόσωπα όργανα αφενός, και επικεφαλής ανεξάρτητων αρχών ή και οργανισμών, όπως είναι η Τράπεζα της Ελλάδος, αφετέρου. Και υπάρχει και η σχετική διεθνής βιβλιογραφία για τα ζητήματα αυτά.
Ταυτοχρόνως όμως, για τον έναν θεσμό του οποίου οι αρμοδιότητες είναι συμβολικές και θέλει να συμβολίζει την ενότητα του έθνους, λέτε ότι δεν πρέπει να υπάρχει δεύτερη θητεία· ενώ μπορεί να υπάρξει τρίτη εξαετής θητεία για τον Διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος, δεκαπενταετής θητεία για έναν δήμαρχο, δεκαετής για έναν περιφερειάρχη. Οτιδήποτε, δηλαδή, σε ένα σύστημα το οποίο δεν στηρίζεται στη λογική των θητειών. Μία και μόνη θητεία για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας δεν μπορεί να δικαιολογηθεί, είναι ανακόλουθη. Ξαναλέω, κυρία Μπακογιάννη, με κοιτάτε περίεργα εδώ πέρα. Υπάρχει ένας συγκεκριμένος τρόπος.
Δεν έχω κανένα πάθος, δεν έχω κανένα πάθος. Εγώ θαυμάζω το πάθος σας να τα κλωθογυρίζετε. Αλλά ξέρετε, η συνταγματική φακιρική δεν μπορεί να αποδώσει πάντα. Τι να κάνουμε δηλαδή; Κάποιοι οφείλουμε να απαντούμε. Δεν μπορείς να βγαίνεις και να λες «ελάτε να αναθεωρήσουμε το Σύνταγμα ούτως ώστε πράγματι να απεμπλακεί η όλη διαδικασία από τη διάλυση της Βουλής και την προκήρυξη εκλογών» και να καταλήγεις με αυτό να έχεις έναν Πρόεδρο της Δημοκρατίας που να βγαίνει με 75 βουλευτές. Συγγνώμη, δεν γίνεται. Και ενώ κάνεις μια πρώτη πρόταση που έχει πλειοψηφικά χαρακτηριστικά, για να δικαιολογήσεις και κάτι ακόμα που δεν το είπα πριν –χαριστικά ελαφρώς– ότι δεν ανανέωσες και τη θητεία της προηγούμενης πρότασής σου, άρα αναγκάζεσαι να αποδεχθείς ότι πρέπει να αλλάξεις υποψήφιο, λες ότι θα είναι μια εξαετής θητεία.
Εγώ δεν μπορώ να ακούσω –και ειλικρινά έχω όλη την καλή διάθεση να ακούσω– κανένα πειστικό επιχείρημα για τη μία και μόνο θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας. Άλλο πράγμα είναι το ότι αποτελεί μια κατεύθυνση… Δεν είναι εξάλλου προσωπικό, δεν είναι δική σας η άποψη, είναι του κυρίου Πρωθυπουργού. Είναι μια προσπάθεια να αποφευχθεί ένα αδιέξοδο στο οποίο έχουν οδηγήσει οι αλλεπάλληλες κωλοτούμπες. Λοιπόν, επί των κωλοτουμπών, να πάμε κάπως ανάποδα. Στο άρθρο 44, παράγραφος 2, λοιπόν, μιλάτε για τους κανόνες καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων. Έτσι όπως το βλέπω, είναι σαν να θεωρείτε το δημοψήφισμα του 2015 συνταγματικό. Εγώ το θεωρώ αντισυνταγματικό.
Παρά ταύτα, νομίζω ότι με πολύ καλό πνεύμα και διάθεση μπορούμε να τα συζητήσουμε στην επόμενη αναθεωρητική Βουλή. Ξαναλέω όμως, ρίχνοντας μια ματιά στην πρότασή σας, αντιλαμβάνομαι ότι υπολανθάνει η ιδέα ότι το ’15 γίνανε περίπου όλα καλώς από συνταγματικής άποψης, διότι δεν υπήρχε μια τέτοια ρύθμιση. Δεν είναι έτσι ακριβώς. Δεν λέω όχι, δεν λέω… Θέλω να είμαι ειλικρινής, με συγχωρείτε. Θέλω να είμαι πολύ ειλικρινής μάλλον. Δεν λέω ότι το λέτε, λέω ότι δημιουργείται μια τέτοια αίσθηση, και πρέπει να συζητήσουμε αν δημιουργείται μια τέτοια αίσθηση από μια τέτοια αλλαγή. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Όπου είναι να σας αποδώσω ψόγο, θα σας τον αποδώσω. Εσείς έχετε τη δική σας εκτίμηση, εγώ έχω τη δική μου. Όπου δεν ήθελα να σας αποδώσω ψόγο, ίσως εντοπίζω κάποια βιασύνη και μια –ας το πούμε έτσι– διάθεση αναθεώρησης όχι πολύ οργανωμένη στο επίπεδο του τί θέλουμε, πώς θα το κάνουμε και πώς θα αντανακλά όλο αυτό στη συνταγματική μας πρακτική και συνταγματική ιστορία. Εντάξει, οφείλω να το επισημάνω.
Λοιπόν, πάμε τώρα στα ζητήματα διάλυσης της Βουλής. Αυτή η συζήτηση περί διαλύσεως της Βουλής έχει γίνει παγκοσμίως πολλές φορές. Θα σας δώσω το παράδειγμα του Fixed-term Parliaments Act στο Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο, αν θυμάμαι καλά τις χρονιές –γιατί κάπου εκεί, σε αυτή τη συζήτηση, τα παρακολουθούσα και εγώ– ξεκίνησε το ’11 με φοβερές προθέσεις, ως μέρος της συμφωνίας των Συντηρητικών και των Φιλελεύθερων Δημοκρατών.
Τι επεδίωκε δηλαδή; Να καταργηθεί η πρωτοβουλία της κυβέρνησης, ως βασιλικό προνόμιο (προνομία του Στέμματος), να διαλύει τη Βουλή. Μην ακούτε «τα προνόμια του Στέμματος»· ακούστε την ουσία, που είναι η πρωτοβουλία της κυβέρνησης να διαλύει τη Βουλή. Μέσα λοιπόν στην προγραμματική συμφωνία των Συντηρητικών (των Τόρις) με τους Φιλελεύθερους Δημοκράτες ήταν και αυτό. Το 2011 το περάσανε μετά βαΐων και κλάδων· απεδείχθη όμως ένα όνειρο απατηλό. Γι’ αυτό και το 2022, αν θυμάμαι καλά, κατηργήθη και επανήλθε η δυνατότητα να διαλύεται η Βουλή και να προκηρύσσονται εκλογές. Αυτό τι σημαίνει; Ότι δεν θέλουμε κυβερνητική σταθερότητα; Σε ουδεμία περίπτωση.
Σημαίνει ότι, έτσι όπως το θέτετε, δεν προστίθεται κανένας αποτελεσματικός μηχανισμός ο οποίος θα εγγυάται σταθερές τετραετίες. Αντιθέτως, το μόνο το οποίο γίνεται είναι ότι φεύγει κάτι που λέγεται αρμοδιότητα –αλλά δεν είναι– από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και πηγαίνει στη Βουλή. Ούτε ο ένας, λόγω της υπάρξεως της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, είναι –ας το πούμε έτσι, όχι στο πλαίσιο του τυπικού της διάταξης, αλλά της ουσίας– αυτός ο οποίος είναι το αποφασιστικό όργανο πολιτικά από πλευράς πολιτικού Συντάγματος, ούτε ο άλλος. Άρα κάνετε μια διευθέτηση εντός αυτού του συστήματος, που μπορεί να σας φαίνεται ότι είναι πιο σύμφωνη με την έννοια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, στην πραγματικότητα όμως είναι μια πατέντα που οδηγεί στα ίδια αποτελέσματα, παρουσιάζοντας ότι τάχα κάτι γίνεται σε επίπεδο κοινοβουλευτικής σταθερότητας και σταθερότητας των τετραετιών. Είναι ένα σύστημα το οποίο δεν αποδίδει.
Αὐτά όλα, κατά βάση, δεν είναι ζητήματα τα οποία επιλύονται με αυτόν εδώ τον τρόπο, και οφείλω να σας το πω με την εμπειρία του Ηνωμένου Βασιλείου, έχοντάς τα παρακολουθήσει από κοντά. Εξάλλου, το ότι υπήρχε ο νόμος του 2011 δεν αναίρεσε το γεγονός ότι το Ηνωμένο Βασίλειο έχει αλλάξει την τελευταία δεκαετία επτά πρωθυπουργούς –αν τους μετράω καλά, γιατί έχω χάσει λίγο το μέτρημα. Άρα δεν είναι τα πράγματα έτσι. Και εδώ υπάρχει και ένα γενικότερο πρόβλημα, αν θέλετε την άποψή μου, και με αυτό θα κλείσω· δεν θέλω να φάω τον χρόνο σας.
Υπάρχει ένα πράγμα που λέγεται… επειδή είδα ότι σας αρέσει η έννοια του «συνταγματικού λαϊκισμού» και σας είπα ότι έχω άμεση εμπλοκή με τον όρο αυτό. Διότι όταν μιλήσαμε για τον συνταγματικό λαϊκισμό το 2016 σε μια περίφημη συζήτηση το «εν ου παικτοίς», ήμουν αυτός που εισήγαγε την έννοια και μετά έγινε και ένα συνέδριο. Μιλούσαμε, κατ’ αναλογία προς τον ποινικό λαϊκισμό, για την τάση των κυβερνήσεων να αναλαμβάνουν συνταγματικές πρωτοβουλίες ούτως ώστε να αποκρύψουν ζητήματα σε σχέση με την οικονομία, την καθημερινότητα, τα πραγματικά –ας το πούμε έτσι– προβλήματα. Μεταφέρονται όλα στη συνταγματική ύλη μέσω συνταγματικών πρωτοβουλιών. Σας θύμισα και στην Ολομέλεια εκείνη την περίφημη επιτροπή αναθεώρησης, η οποία δεν είχε συνταγματολόγους.
Αλλά εδώ πέρα οφείλουμε να πούμε ότι συμβαίνει το ίδιο, αλλά υπό μια διαφορετική εκδοχή. Υπάρχει ένας συνταγματικός νομιναλισμός, ότι αν βάλουμε μια διάταξη εκεί και πούμε ότι αυτό δεν το κάνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αλλά το κάνει η Βουλή –ενώ αυτός ο οποίος αποφασίζει στην πραγματικότητα είναι η κυβέρνηση– αυτομάτως επιλύεται το ζήτημα.
Γνωρίζετε πολύ καλά όλοι σας –αλλά ιδίως ο κ. Στυλιανίδης, που είναι εξαιρετικός νομικός– ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα. Δεν είναι έτσι τα πράγματα ούτε σε επίπεδο τυπικού νόμου, πόσω μάλλον σε επίπεδο Συντάγματος. Και επειδή εδώ πέρα δεν πάμε στο διασφαλιστικό κομμάτι, ας το πούμε έτσι, των δικαιωμάτων, για να δώσουμε μια κατεύθυνση στο κράτος, αλλά μιλάμε για το άλλο κομμάτι, το οργανωτικό, αυτό πρέπει να αντανακλά τις πραγματικές σχέσεις μεταξύ των οργάνων του κράτους. Το να περιγράψουμε κάτι εδώ το οποίο δεν ισχύει στην πράξη, νομίζοντας ότι επιλύουμε ένα θέμα χωρίς τελικά να το επιλύουμε, είναι επιβλαβές. Όχι ότι είναι λιγότερο επιβλαβές στο κομμάτι των δικαιωμάτων, αλλά εκεί υπάρχουν διεκδικήσεις ή επιλογές που οφείλουμε να τις “κλειδώσουμε” απέναντι σε μελλοντικές κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες.
Εδώ δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, διότι εδώ στην ουσία μιλάτε για μια διευθέτηση μεταξύ του επικεφαλής της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και της ίδιας της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Άρα εμφανίζεστε ότι επιλύετε κάτι μέσω μιας –ας το πούμε έτσι, αν θέλετε– νομιναλιστικής προσέγγισης, ότι «θα το πούμε και θα γίνει», που όμως δεν είναι έτσι. Άρα δεν επιλύεται κανένα πρόβλημα· ίσα ίσα, περιπλέκεται το ζήτημα με την πρότασή σας για το συγκεκριμένο άρθρο, το άρθρο 41 παράγραφος 2 και 5.
